Przejdź do treści
Lektury Polskie Kanon CKE 2026/2027
Menu
Arkusze CKE
Konteksty historycznoliterackie CKE

Epoki literackie w kanonie szkolnym

Chronologiczny podział na 10 epok od antyku po literaturę współczesną. Zrozumienie światopoglądu, filozofii i konwencji danej epoki to klucz do punktów za kontekst w wypracowaniu maturalnym.

Współczesność

52 lektur
po 1939 r.

Literatura współczesna dzieli się na świadectwo i na grę. Po jednej stronie są książki o wojnie, okupacji, lagrach i Zagładzie, pisane przez świadków albo w ich imieniu - one mają ocalić…

Zobacz utwory epoki

Dwudziestolecie międzywojenne

12 lektur
1918–1939

Epoka odzyskanej wolności, w której literatura programowo zrywa z obowiązkami wobec narodu: ma bawić, eksperymentować i kpić. Równolegle dwudziestolecie jest czasem niepokoju o przyszłość i…

Zobacz utwory epoki

Romantyzm

12 lektur
1822–1863 (w Polsce)

Epoka uczucia, wyobraźni i buntu przeciw racjonalnemu porządkowi. Romantyk jest indywidualistą, często wyobcowanym, gotowym poświęcić życie dla wolności albo dla miłości. Literatura…

Zobacz utwory epoki

Pozytywizm

9 lektur
1864–1890

Odpowiedzią na klęskę powstania styczniowego stał się program pracy od podstaw: nauka, praca organiczna, praca u podstaw i równouprawnienie. Pozytywizm patrzy na świat trzeźwo i…

Zobacz utwory epoki

Młoda Polska

7 lektur
1890–1918

Epoka modernizmu i dekadentyzmu: sztuka zaczyna być wartością samą w sobie, a artysta - jednostką wolną od obowiązków społecznych. Nastroje są katastroficzne i melancholijne, ale obok nich…

Zobacz utwory epoki

Starożytność (antyk)

6 lektur
do 476 r. (upadek cesarstwa zachodniorzymskiego)

Kultura grecka i rzymska to fundament, z którego wyrosła cała późniejsza literatura europejska. W antyku powstały wzorce gatunkowe, do których twórcy wracają do dziś: epopeja, tragedia,…

Zobacz utwory epoki

Renesans (odrodzenie)

4 lektur
XVI w.

Odrodzenie odwraca wzrok z nieba na człowieka: hasło humanizmu brzmi, że człowiek jest miarą wszechrzeczy. Literatura renesansu jest świecka, radosna i optymistyczna, ale nie naiwna - obok…

Zobacz utwory epoki

Średniowiecze

4 lektur
V–XV w.

Epoka teocentryczna: w centrum stoi Bóg, a ludzkie życie jest drogą ku zbawieniu. Literatura średniowieczna jest przede wszystkim dydaktyczna i wzorcowa - pokazuje postawy do naśladowania…

Zobacz utwory epoki

Oświecenie

3 lektur
XVIII w.

Epoka rozumu: literatura ma uczyć, naprawiać obyczaje i oświecać umysły. Świeckość, krytycyzm i wiara w postęp idą w parze z satyrą i bajką, które piętnują wady społeczeństwa, a nie…

Zobacz utwory epoki

Barok

1 lektur
XVII w.

Epoka kontrastu i niepokoju: wielkość obok nędzy, wzniosłość obok groteski, Bóg obok grzechu. Barok jest teatralny - lubi ozdobę, przepych, zaskoczenie formą i grę z odbiorcą. Jego bohater…

Zobacz utwory epoki

Epoki literackie

Epoka to wspólny mianownik dla pisarzy, którzy żyli w podobnym świecie i zmagali się z podobnymi pytaniami. Znajomość epoki pozwala odpowiedzieć na pytanie „dlaczego ten bohater zachowuje się właśnie tak" - romantyczny bunt ma inne źródło niż pozytywistyczna praca u podstaw. Poniżej lektury szkolne w podziale na epoki - od największej liczby lektur.

W bazie serwisu jest 10 epok, 110 lektur i 91 autorów. Każda lektura ma opracowanie, a każda podstrona epoki zbiera jej opis, listę lektur, motywy i pytania egzaminacyjne z bazy.

Epoki w bazie serwisu

Współczesność - po 1939 r.
52 lektury, 49 autorów, 720 pytań quizowych.
Romantyzm - 1822–1863 (w Polsce)
12 lektur, 7 autorów, 180 pytań quizowych.
Dwudziestolecie międzywojenne - 1918–1939
12 lektur, 12 autorów, 180 pytań quizowych.
Pozytywizm - 1864–1890
9 lektur, 7 autorów, 138 pytań quizowych.
Młoda Polska - 1890–1918
7 lektur, 7 autorów, 105 pytań quizowych.
Starożytność (antyk) - do 476 r. (upadek cesarstwa zachodniorzymskiego)
6 lektur, 4 autorzy, 93 pytania quizowe.
Średniowiecze - V–XV w.
4 lektury, 3 autorzy, 63 pytania quizowe.
Renesans (odrodzenie) - XVI w.
4 lektury, 2 autorzy, 66 pytań quizowych.
Oświecenie - XVIII w.
3 lektury, 2 autorzy, 45 pytań quizowych.
Barok - XVII w.
1 lektura, 1 autor, 15 pytań quizowych.

Kolejność powyżej idzie od największej liczby lektur. Pełny opis epoki i lista jej lektur są na podstronie każdej epoki.

Jak czytać ten podział

  • Najwięcej lektur ma Współczesność (52), najmniej Barok (1); mediana to 7 lektur na epokę. Rozpiętość jest duża i nie znaczy, że epoka z jedną lekturą jest mniej ważna - znaczy tylko, że tak ułożono listę lektur.
  • Status na liście lektur: obowiązkowa - 64, propozycja - 27, uzupełniająca - 19.
  • Etapy: klasy 1–3 szkoły podstawowej - 27 lektur z 3 epok; klasy 4–6 szkoły podstawowej - 13 lektur z 7 epok; klasy 7–8 szkoły podstawowej (egzamin ósmoklasisty) - 30 lektur z 6 epok; liceum, zakres podstawowy (matura) - 28 lektur z 10 epok; liceum, zakres rozszerzony (matura) - 12 lektur z 7 epok.
  • Epoki reprezentowane w bazie przez jednego autora: Barok (Molier).
  • Najwięcej różnych autorów zbiera Współczesność: 49.
  • Najwięcej pytań quizowych mają opracowania epoki Współczesność: 720 na 52 lektury.
  • Zakres dat w katalogu: od 800 r. p.n.e. (Mity greckie (wybór), Starożytność (antyk)) do 2020 r. (Którędy do Yellowstone?, Współczesność).

Epoki w kolejności chronologicznej

  • do 476 r. (upadek cesarstwa zachodniorzymskiego) - Starożytność (antyk): 6 lektur (Antygona, Biblia (fragmenty Rodzaju, Hioba, Koheleta, Psalmów, Apokalipsy), Biblia: stworzenie świata i przypowieści ewangeliczne, Iliada (fragmenty) oraz 2 inne).
  • V–XV w. - Średniowiecze: 4 lektury (Boska Komedia (fragmenty), Lament świętokrzyski, Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią (fragmenty), Pieśń o Rolandzie (fragmenty) i Podania i legendy polskie (wybór)).
  • XVI w. - Renesans (odrodzenie): 4 lektury (Hamlet, Makbet, Treny i Wybór fraszek, wybrana pieśń, treny VII i VIII).
  • XVII w. - Barok: 1 lektura (Skąpiec).
  • XVIII w. - Oświecenie: 3 lektury (Mazurek Dąbrowskiego, Wybrana satyra i Wybrane bajki).
  • 1822–1863 (w Polsce) - Romantyzm: 12 lektur (Balladyna, Baśnie, Baśnie polskie i europejskie (wybór), Dziady cz. III oraz 8 innych).
  • 1864–1890 - Pozytywizm: 9 lektur (Alicja w Krainie Czarów, Katarynka, Lalka, Latarnik, Quo vadis (fragmenty) oraz 5 innych).
  • 1890–1918 - Młoda Polska: 7 lektur (Ania z Zielonego Wzgórza, Chłopcy z Placu Broni, Chłopi (fragmenty), Księga dżungli oraz 3 inne).
  • 1918–1939 - Dwudziestolecie międzywojenne: 12 lektur (Doktor Dolittle i jego zwierzęta, Ferdydurke (fragmenty), Hobbit, czyli tam i z powrotem, Kłopoty Kacperka góreckiego skrzata oraz 8 innych).
  • po 1939 r. - Współczesność: 52 lektury (Afryka Kazika, Akademia Pana Kleksa, Antygona w Nowym Jorku, Artysta oraz 48 innych).

Autorzy obecni w więcej niż jednej epoce

Autor nie jest przypisany do epoki raz na zawsze - w bazie 3 autorów ma lektury w więcej niż jednej epoce. Przy wypracowaniu łączącym teksty to najkrótsza droga do kontekstu.

  • Anonim: Romantyzm i Średniowiecze (2 epoki).
  • Henryk Sienkiewicz: Młoda Polska i Pozytywizm (2 epoki).
  • Stefan Żeromski: Dwudziestolecie międzywojenne i Pozytywizm (2 epoki).

Lektury obowiązkowe według epok

  • Starożytność (antyk): 6 lektur obowiązkowych - Antygona, Biblia (fragmenty Rodzaju, Hioba, Koheleta, Psalmów, Apokalipsy), Biblia: stworzenie świata i przypowieści ewangeliczne oraz 3 inne.
  • Średniowiecze: 4 lektury obowiązkowe - Boska Komedia (fragmenty), Lament świętokrzyski, Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią (fragmenty), Pieśń o Rolandzie (fragmenty) oraz 1 inna.
  • Renesans (odrodzenie): 4 lektury obowiązkowe - Hamlet, Makbet, Treny oraz 1 inna.
  • Barok: 1 lektura obowiązkowa - Skąpiec.
  • Oświecenie: 3 lektury obowiązkowe - Mazurek Dąbrowskiego, Wybrana satyra i Wybrane bajki.
  • Romantyzm: 10 lektur obowiązkowych - Balladyna, Baśnie polskie i europejskie (wybór), Dziady cz. III oraz 7 innych.
  • Pozytywizm: 6 lektur obowiązkowych - Lalka, Latarnik, Quo vadis (fragmenty), Ojciec Goriot oraz 3 inne.
  • Młoda Polska: 3 lektury obowiązkowe - Chłopcy z Placu Broni, Chłopi (fragmenty) i Wesele.
  • Dwudziestolecie międzywojenne: 7 lektur obowiązkowych - Ferdydurke (fragmenty), Hobbit, czyli tam i z powrotem, Mitologia, część I: Grecja oraz 4 inne.
  • Współczesność: 20 lektur obowiązkowych - Akademia Pana Kleksa, Antygona w Nowym Jorku, Artysta oraz 17 innych.

Formy literackie w epokach

Forma utworu też jest informacją o epoce: epoka, w której dominuje dramat, wymaga innego sposobu czytania niż ta, w której dominuje powieść. Zestawienie poniżej liczy lektury z katalogu.

  • Współczesność: Powieść (24), Opowiadanie (17), Utwór (4), 3 inne formy - razem 52 lektury.
  • Romantyzm: Dramat (5), Opowiadanie (3), Epopeja (1), 3 inne formy - razem 12 lektur.
  • Dwudziestolecie międzywojenne: Powieść (8), Dramat (1), Opowiadanie (1), 2 inne formy - razem 12 lektur.
  • Pozytywizm: Powieść (6), Nowela (2), Dramat (1) - razem 9 lektur.
  • Młoda Polska: Powieść (4), Dramat (1), Epopeja (1), 1 inna forma - razem 7 lektur.
  • Starożytność (antyk): Epopeja (2), Utwór (2), Dramat (1), 1 inna forma - razem 6 lektur.
  • Średniowiecze: Epopeja (2), Poezja (1), Utwór (1) - razem 4 lektury.
  • Renesans (odrodzenie): Dramat (2), Poezja (2) - razem 4 lektury.
  • Oświecenie: Poezja (3) - razem 3 lektury.
  • Barok: Dramat (1) - razem 1 lektura.

Skąd bierze się przypisanie lektury do epoki

Klasyfikacja epok dla poszczególnych lektur została przygotowana na potrzeby serwisu i podlega redakcyjnej weryfikacji - przy utworach granicznych epoki bywają sporne.

Podział w serwisie jest jeden dla całego katalogu: lektura należy do dokładnie jednej epoki, a lista epok i ich ramy pochodzą z pliku opisu epok w bazie. Liczby na tej stronie (lektur, autorów, pytań quizowych) policzono z katalogu lektur, a nie z oszacowań. Jeśli szukasz konkretnego tytułu, wygodniej zacząć od strony epoki niż od przeglądania całego katalogu.

Weryfikacja i lektura źródłowa

Źródła zewnętrzne, biblioteka cyfrowa i materiały CKE

Zweryfikowane zasoby instytucji publicznych, bibliotek cyfrowych oraz informatorów egzaminacyjnych, które poszerzają kontekst lekturowy i historycznoliteracki.