Romantyzm

Balladyna

Juliusz Słowacki (1839 r.)

kraina nad jeziorem Gopło: brzeg jeziora, las, uboga chata Wdowy, chata Pustelnika; Gniezno oraz zamek Kirkora — siedziba władzy, sala uczty, sala sądowa, mury obronne; czasy legendarne, baśniowe — początki państwa polskiego, dynastia Popielidów. Balladyna to dramat romantyczny w pięciu aktach, napisany przez Juliusza Słowackiego w Genewie w 1834 roku i wydany drukiem w Paryżu w 1839 roku. Źródła opisują gatunek utworu nieco odmiennie: Wikipedia nazywa go dramatem romantycznym w pięciu aktach, a katalog Wolnych Lektur podaje rodzaj dramat i gatunek tragedia. Akcja rozgrywa się w czasach legendarnych, baśniowych, w okolicach jeziora Gopło i w Gnieźnie, u zarania państwa polskiego rządzonego przez dynastię Popielidów. Tytułowymi bohaterkami są dwie siostry — Balladyna i Alina — mieszkające razem z matką, ubogą Wdową, w ubogiej chacie w lesie.

15 postaci 22 zdarzeń

Klasy 1-3 Propozycja

Opowiadanie

Baśnie

Hans Christian Andersen (1835 r.)

Wybór utworów. Dania i inne umowne krainy baśniowe (wieś, podwórko wiejskie, miasto, pałace, morze i dno morskie, kraina elfów, lodowa pustynia i pałac Królowej Śniegu). Czas baśniowy, nieokreślony i typowy dla baśni. Wyjątkiem jest Dziewczynka z zapałkami, której akcja rozgrywa się w ostatni dzień roku. Księżniczka na ziarnku grochu: książę szuka żony, ale chce poślubić wyłącznie prawdziwą księżniczkę; podróżuje po świecie i nie znajduje kandydatki, która rozwiałaby jego wątpliwości.

34 postaci 30 zdarzeń

Klasy 4-6 Obowiązkowa

Opowiadanie

Baśnie polskie i europejskie (wybór)

Anonim

Fragmenty. Świat baśni: dwory królewskie, zamki, pałace i wsie, umieszczone w nieokreślonym czasie i miejscu. Las jako przestrzeń próby i zagrożenia — droga Czerwonego Kapturka i miejsce porzucenia dzieci w baśniach z motywem lasu. Kraina nadmorska i morze w bajce o rybaku i rybce, gdzie morze zmienia się wraz z rosnącą chciwością żony. Akcja Kopciuszka rozgrywa się w domu, w którym po śmierci matki dziewczynki ojciec ponownie się żeni, a macocha sprowadza do domu dwie własne córki. Macocha i przyrodnie siostry traktują Kopciuszka jak służącą: każe jej się zajmować najcięższymi pracami, a ona sama sypia na poddaszu i nosi podarte ubrania.

14 postaci 10 zdarzeń

Liceum PP Obowiązkowa

Dziady cz. III

Adam Mickiewicz (1832 r.)

Wilno, ulica Ostrobramska — dawny klasztor oo. bazylianów przerobiony przez władzę carskie na więzienie stanu; korytarz i cele więzienne na drugim piętrze, miejsce Prologu i sceny I oraz egzorcyzmów i widzenia księdza Piotra; Wilno — pałac senatora Nikołaja Nowosilcowa, siedziba urzędnika kierującego śledztwem wileńskim. Utwór jest trzecią, ostatnią ukończoną częścią cyklu dramatów Dziady i powstał wiosną 1832 roku w Dreźnie, w rok po klęsce powstania listopadowego, dlatego bywa nazywany Dziadami drezdeńskimi. Bezpośrednim impulsem do napisania utworu było rozbicie tajnych organizacji młodzieży wileńskiej — Towarzystwa Filomatów i związanych z nim filaretów — oraz śledztwo prowadzone na Litwie w latach 1823-1824. Śledztwem wileńskim kierował carski senator Nikołaj Nowosilcow, który objął nim kilkaset osób, a dziesiątki studentów osadzono w klasztorze bazylianów przy ulicy Ostrobramskiej w Wilnie.

17 postaci 23 zdarzeń

Dziady część II

Adam Mickiewicz (1823 r.)

Opuszczona kaplica na cmentarzu — jedyne miejsce akcji. Wnętrze z zapadniętą podłogą i oknem, przez które zaglądają zjawy. Wieś na Litwie (Kresy) — tak wskazują źródła szkolne, natomiast sam utwór nie nazywa miejscowości, więc lokalizacja pozostaje niepewna. Noc obrzędu — akcja biegnie od późnego wieczora do świtu. Dziady to cykl dramatyczny, którego części powstawały w różnym czasie; cały cykl bywa nazywany Dziadami wileńsko-kowieńskimi. II część Dziadów powstała w Kownie w latach 1821–1822. Została opublikowana w 1823 roku w drugim tomie Poezji, razem z wierszem Upiór i IV częścią Dziadów. Akcja rozgrywa się w noc dziadów — obrzędu, który lud odprawiał, aby pomóc duszom zmarłych przodków. Obrzęd odbywa się w opuszczonej kaplicy na cmentarzu i trwa od wieczora do świtu. Obrzędowi przewodzi Guślarz — ludowy mędrzec i pośrednik między światem żywych i umarłych.

10 postaci 20 zdarzeń

Liceum PR Obowiązkowa

Kordian

Juliusz Słowacki (1834 r.)

Dworek szlachecki na ziemiach po powstaniu listopadowym (akt I). Londyn — City bankierskie i nędza robotniczych dzielnic (akt II). Wenecja i Florencja — miłość i rozczarowanie (akt II). Szczyt Mont Blanc w Alpach (akt II). Rzym w noc sylwestrową 1829 roku, przed koronacją papieża Piusa VIII (akt III). Akcja pierwszego aktu toczy się w nocy na wsi, gdzie piętnastoletni Kordian przesiaduje w altanie i dygresyjnie myśli o miłości i samobójstwie. Kordian jest chory na typowo romantyczną chorobę: nadwrażliwość, nudę i rozdarcie między marzeniem a czynem. Grzegorz, wieczny towarzysz marzeń bohatera, uosabia rozsądek ludowy i pytanie o wartość rozmów nad czynem. Kordian kocha dawną wychowawczynię nauczycielkę, która opuszcza dworek; rozstanie pogłębia jego kryzys. Miłość do Wioletty kończy się oszukaną nadzieją — poznanie jej żywej relacji z innym mężczyzną prowadzi Kordiana do prób samobójczych.

14 postaci 16 zdarzeń

Opowiadanie

Opowieść wigilijna

Charles Dickens (1843 r.)

Londyn w połowie XIX wieku, w czasie Bożego Narodzenia. Mroczne biuro i kamienica Ebenezera Scrooge'a. Skromny dom rodziny Cratchitów w ubogiej dzielnicy. Hala tańca u Fezziwiga z czasów młodości Scrooge'a. Wiejska szkoła z internatem z dzieciństwa bohatera. Ulice Londynu w wigilię, targi i domy ubogich. Opowieść zaczyna się od zapewnienia, że wspólnik Scrooge'a Jacob Marley na pewno umarł, bo narrator chce od razu usunąć wątpliwości czytelnika. Ebenezer Scrooge to bogaty, skąpy lichwiarz, który żyje nędznie mimo majątku i gardzi wszystkimi przejawami radości. Narrator porównuje Scrooge'a do mrozu i ostryg, obrazując jego zamknięcie na ludzi jako naturalny stan bohatera. W wigilię siostrzeniec Fred przychodzi do biura z zaproszeniem na świąteczny obiad, a Scrooge odmawia z drwiną o głupocie świąt.

13 postaci 21 zdarzeń

Klasy 4-6 Obowiązkowa

Epopeja

Pan Tadeusz (wybrane fragmenty)

Adam Mickiewicz (1834 r.)

Fragmenty. Litwa w latach 1811-1812; zamek Horeszków na wzgórzu nad Soplicowem; zaścianek szlachecki Dobrzyńscy; ogród dworski i staw; Gwardia Napoleona zmierzająca przez Litwę. Powieść poetycka opowiada o sporze dwóch rodów szlacheckich, Sopliców i Horeszków, o własność zamku i o dawne krzywdy. Fabuła rozpoczyna się powrotem młodego Tadeusza Soplicy do rodzinnego dworu po ukończeniu nauki w Wilnie. Inwokacja otwiera utwór i kieruje prośbę o łaskę do kraju rodzinnego, na Litwę, wskazując osobisty stosunek autora do tematu. Soplicowo jest dworem Sędziego Soplicy, brata Jacka, gdzie wychowywał się Tadeusz. Podczas polowania Tadeusz spotyka młodą kobietę, która okazuje się Zosią, wychowanką dworu, przeznaczoną na jego przyszłą żonę.

9 postaci 15 zdarzeń

Poemat

Reduta Ordona, Świtezianka, Pan Tadeusz (księgi I, II, IV, X, XI, XII)

Adam Mickiewicz (1834 r.)

Wybór utworów. Reduta na Woli pod Warszawą podczas obrony stolicy we wrześniu 1831 roku. Brzeg jeziora Świteź na Litwie, otoczonego borem i bagnami. Soplicowo i dwór Sędziego na Litwie w latach 1811 i 1812. Zamek Horeszków przedmiot sporu Sopliców i Hrabi. Rzym i Paryż jako tło wątku emigracyjnego Jacka Soplicy. Reduta Ordona to wiersz opowiadaniowy z 1832 roku, obrony reduty na Woli podczas insurekcji wrześniowej powstania listopadowego Narrator wiersza to powstaniec, który po latach wspomina wybuch reduty i postać dowódcy obrony, porucznika Ordona Podczas szturmu wojsk rosyjskich Ordon broni reduty aż do zabrania się jej przez nieprzyjaciela Świtezianka to ballada Mickiewicza opublikowana w cyklu Ballad i romansów, osnuta nad jeziorem Świteź na Litwie Strzelec spotyka nad jeziorem młodą dziewczynę, która stawia mu warunek przysięgi wierności jako dowodu uczucia Za złamaną przysięgę strzelec zostaje ukarany wieczną niewolą na dnie jeziora, wśród utopionych zjaw Ballada domyka się.

14 postaci 12 zdarzeń

Liceum PP Obowiązkowa

Poezja

Romantyczność i inne ballady

Adam Mickiewicz (1822 r.)

Fragmenty. Miasteczko na dawnej Litwie z rynkiem, przy którym nocą gromadzi się tłum wokół Karusi. Teren przy cmentarzu i ratuszu, gdzie dziewczyna rozmawia z duchem zmarłego Jasia. Jezioro Świteź i okolice Płużyn na dawnych ziemiach litewskich. Las nad Bugiem i droga powrotna kupca do domu, miejsce napadu zbójców. Karusia, osierocona dziewczyna zakochana w zmarłym Jaśku, nocuje na rynku miasteczka i twierdzi, że widzi ducha ukochanego, z którym rozmawia i tańczy. Karusia pochodzi z ludu, została sierotą i po śmierci Jasia popadła w stan, który otoczenie uważa za obłęd, a ona sama trwa w przekonaniu o codziennych spotkaniach z ukochanym. Dziewczęta z tłumu odprowadzają Karusię do domu, bo powszechnie uważa się ją za osobę obłąkaną i dziwną, choć sam tłum przyciąga wieść o jej nocnych seansach. Starzec wykładający rozumem świat uważa Karusię za ofiarę zabobonu i twierdzi, że zjawę trzeba wytłumaczyć złudzeniem zmysłów oraz chorobą wyobraźni.

14 postaci 19 zdarzeń

Klasy 7-8 Uzupełniająca

Powieść

Trzej muszkieterowie

Aleksander Dumas (1844 r.)

Wybór utworów. Francja początku XVII wieku, głównie Paryż z pałacem Luwrem, gospodami i warsztatami. Dwór króla Ludwika XIII i kardynała Richelieu, rywalizacja gwardii królewskiej i kardynalskiej. Anglia, rezydencja księcia Buckingham i hrabiego de Winter. Drogi między Paryżem a wybrzeżem kanału La Manche oraz karczmy i zajazdy po drodze. Francja roku 1625: formalnie rządzi Ludwik XIII, lecz rzeczywistą władzę skupia w swoich rękach kardynał Richelieu, który dysponuje własną gwardią i siecią szpiegów. Osiemnastoletni Gaskończyk d’Artagnan opuszcza rodzinne strony, aby wstąpić do elitarnej formacji muszkieterów królewskich dowodzonej przez pana de Tréville’a, starego przyjaciela ojca. Od rodziców chłopak dostaje wyróżniający się koń, starą szpadę, list polecający do kapitana muszkieterów oraz radę, by nie znosił żadnej obrazy.

13 postaci 17 zdarzeń

Zemsta

Aleksander Fredro (1834 r.)

Zamek dzielony murem na dwie części: połowa Cześnika i połowa Rejenta Milczka. Ogród zamkowy - miejsce spotkań Klary i Wacława. Pokoje Cześnika i służba mu podległa (Papkin, Dyndalski, Perełka, Śmigalski). Wieś i zamek wzorowane na zamku Kamieniec w Odrzykoniu, akcja pod koniec XVIII wieku (wzmianki o konfederacji barskiej). Komedia powstała około 1833 roku, inspirowana jest dokumentem znalezionym przez Fredrę na zamku Kamieniec w Odrzykoniu, który poeta otrzymał w posagu żony. Zamek Kamieniec był własnością dwóch skłóconych ze sobą rodów: Firlejów (dolna część) i Skotnickich (górna część), a zatarg zakończył dopiero ślub Mikołaja Firleja z Zofią Skotnicką z 1630 roku. Zemsta po raz pierwszy drukiem ukazała się w 1838 we Lwowie, a prapremiera odbyła się 17 lutego 1834 we Lwowie w teatrze Jana Nepomucena Kamińskiego.

12 postaci 18 zdarzeń