Poematy

Cechy rozpoznawcze

• wierszowana forma całego utworu
• narracja przeplatana refleksją
• wzniosła, obrazowa stylistyka
• wizyjne lub symboliczne sceny

Jak rozpoznać ten gatunek w tekście

Liczby poniżej policzono z opracowań 2 utworów tej kategorii w bazie serwisu. To nie definicja z podręcznika, tylko to, co faktycznie widać w lekturach - dobre punkty zaczepienia przy analizie nowego tekstu.

• Liczba postaci w opracowaniu: od 13 do 14, mediana 14.
• Zdarzenia w planie wydarzeń: od 12 do 14, mediana 13.
• Motywy powtarzające się w kilku utworach kategorii: Wina, kara i sumienie. Jeśli któryś z nich rozpoznasz w tekście, jesteś w tej kategorii.
• Etapy, na których czytasz utwory tej kategorii: klasy 7–8 szkoły podstawowej (egzamin ósmoklasisty) i liceum, zakres podstawowy (matura).
• Najwięcej postaci ma Reduta Ordona, Świtezianka, Pan Tadeusz (księgi I, II, IV, X, XI, XII) (14), najmniej Biblia (fragmenty Rodzaju, Hioba, Koheleta, Psalmów, Apokalipsy) (13).
• Najdłuższy plan wydarzeń ma Biblia (fragmenty Rodzaju, Hioba, Koheleta, Psalmów, Apokalipsy) (14), najkrótszy Reduta Ordona, Świtezianka, Pan Tadeusz (księgi I, II, IV, X, XI, XII) (12).
• Najstarszy utwór kategorii to Biblia (fragmenty Rodzaju, Hioba, Koheleta, Psalmów, Apokalipsy) (500 r. p.n.e.), najnowszy Reduta Ordona, Świtezianka, Pan Tadeusz (księgi I, II, IV, X, XI, XII) (1834 r.).

Epoki tej kategorii i egzamin

Starożytność (antyk) (do 476 r. (upadek cesarstwa zachodniorzymskiego))

Kultura grecka i rzymska to fundament, z którego wyrosła cała późniejsza literatura europejska. W antyku powstały wzorce gatunkowe, do których twórcy wracają do dziś: epopeja, tragedia, komedia, dialog filozoficzny, pieśń i hymn. Świat antyczny jest światem bogów ingerujących w losy ludzi, fatum, którego nie da się oszukać, i bohatera, który swoim czynem albo upadkiem uczy odbiorcę, jak żyć. W lekturach szkolnych antyk reprezentują mitologia grecka, Homer, Sofokles i Biblia jako tekst kultury śródziemnomorskiej oraz utwory nawiązujące do antyku.

Romantyzm (1822–1863 (w Polsce))

Epoka uczucia, wyobraźni i buntu przeciw racjonalnemu porządkowi. Romantyk jest indywidualistą, często wyobcowanym, gotowym poświęcić życie dla wolności albo dla miłości. Literatura romantyczna lubi cudowność, ludowość, sen i widzenie, a obok tego - mesjanizm i wiarę w odrodzenie narodu przez ofiarę. To epoka, w której literatura bierze na siebie zadania patriotyczne: pisarze emigracyjni stają się sumieniem narodu. W lekturach szkolnych romantyzm pojawia się w balladach, dramatach romantycznych, epopei narodowej i poezji powstańczej.

Przykłady z lektur w bazie (2 z 2)

Biblia (fragmenty Rodzaju, Hioba, Koheleta, Psalmów, Apokalipsy) - Biblia

Zbiór tekstów religijnych i literackich: mit stworzeniowy, poemat mądrościowy, liryka modlitewna, literatura wizyjna

• Tematy: Stworzenie i porządek świata, Grzech pierworodny i upadek, Wina i kara i Cierpienie sprawiedliwego.
• Motywy: Dobro i zło, Wiara, sacrum i religia, Wina, kara i sumienie i Sztuka, artysta i wyobraźnia.
• Miejsce akcji: Czas i miejsce akcji.
• Opracowanie: 13 postaci, 14 zdarzeń, poziom liceum, zakres podstawowy (matura).

Reduta Ordona, Świtezianka, Pan Tadeusz (księgi I, II, IV, X, XI, XII) - Adam Mickiewicz

Wiersz opowiadaniowy, ballada, poemat epicki

• Tematy: heroizm narodowy, świat nadprzyrodzony ballady, przysięga i wiarołomstwo i pamięć i ojczyzna.
• Motywy: Gniew, zemsta i nienawiść, Ojczyzna i patriotyzm, Pamięć, historia i tradycja i Wina, kara i sumienie.
• Miejsce akcji: Czas i miejsce akcji.
• Opracowanie: 14 postaci, 12 zdarzeń, poziom klasy 7–8 szkoły podstawowej (egzamin ósmoklasisty).

Pytania egzaminacyjne

Pytania z bazy serwisu, w których wraca ten materiał (2 pytania). Każde ma wyjaśnienie i podpowiedź, tak jak na egzaminie.

1. Biblia - Księga Hioba

   O co toczy się spór w „Księdze Hioba”?

   1. A. Czy wolno uprawiać ziemię w dzień szabatu
   2. B. Kto powinien zostać królem Izraela
   3. C. Jak zbudować świątynię w Jerozolimie
   4. D. Czy człowiek pozostaje wierny Bogu, gdy traci wszystko

   Poprawna odpowiedź: Czy człowiek pozostaje wierny Bogu, gdy traci wszystko

   Szatan twierdzi, że Hiob jest pobożny tylko dlatego, że wiedzie mu się dobrze - a Bóg pozwala go doświadczyć, aby sprawdzić tę wierność. Hiob traci majątek, dzieci i zdrowie, a mimo to nie przeklina Boga, choć głośno protestuje i domaga się wyjaśnienia. Księga dotyczy więc teodycei - pytania, dlaczego cierpi człowiek sprawiedliwy - a nie spraw dynastycznych ani przepisów rytualnych.

   Podpowiedź: Zakład dotyczy wierności człowieka, nie jego majątku - i właśnie dlatego zostaje wystawiona na próbę.

2. Frazeologizmy - pochodzenie

   Skąd pochodzi większość związków frazeologicznych używanych w polszczyźnie?

   1. A. Z mitologii, Biblii i literatury
   2. B. Wyłącznie ze współczesnego języka potocznego
   3. C. Wyłącznie z języka naukowego
   4. D. Z zapożyczeń z języka niemieckiego

   Poprawna odpowiedź: Z mitologii, Biblii i literatury

   Trzy największe źródła to mitologia, Biblia i literatura - na przykład „pięta achillesowa”, „wdowi grosz” i „zaczarowane koło”. Właśnie dlatego znajomość tych źródeł pomaga zrozumieć znaczenie związku, którego nie da się odczytać ze słów. Język potoczny i naukowy wzbogacają frazeologię, ale nie są jej głównym źródłem.

   Podpowiedź: Wymień trzy księgi kultury, z których zapożyczamy najwięcej utartych zwrotów.

Wszystkie lektury: poematy

Te 2 lektury: 201 faktów źródłowych, każdy z odniesieniem do źródła. Jak powstają opracowania