Autorzy lektur szkolnych

Jak czytać biogram autora na tej stronie

Każdy wpis ma trzy warstwy: nazwisko, liczbę lektur i listę tytułów. Nazwisko porządkuje bazę, liczba lektur mówi, jak mocno autor zaznacza się w kanonie, a tytuły pozwalają od razu przejść do opracowania. Autor z jedną lekturą to zwykle jeden temat do opanowania. Autor z kilkoma utworami wymaga zestawienia, bo jego teksty bywają pytane razem.

• Zacznij od liczby lektur: jeden utwór to jedno opracowanie, kilka utworów to zaproszenie do porównania.
• Przeczytaj tytuły po kolei i zastanów się, co je łączy: epoka, gatunek, motyw albo typ bohatera.
• Wejdź w opracowanie dopiero wtedy, gdy wiesz, po co to robisz - po streszczenie, po motyw czy po przygotowanie wypowiedzi.
• Zapisuj autora razem z tytułem, nigdy osobno. Samo nazwisko bez utworu nie pomoże w odpowiedzi.
• Wracaj do tej listy po każdej przeczytanej lekturze i odhaczaj, co już umiesz o autorze powiedzieć.

Biogram

Na tej stronie nie znajdziesz życiorysu. Biogram oznacza tu zestaw faktów o twórczości obecnej w bazie: tytuły, liczbę lektur, epokę i motywy.

Kanon

Zbiór utworów uznanych za obowiązkowe lub wartościowe w nauce. Nasza baza to 111 lektur z listy szkolnej.

Opracowanie

Strona lektury: streszczenie, bohaterowie, zdarzenia i motywy. To materiał do nauki, nie zamiennik czytania tekstu.

Liczba lektur

Ile utworów danego autora opisujemy. Najwięcej ma Adam Mickiewicz - pięć. To najlepszy sygnał, od kogo zacząć powtórkę.

Po co łączyć autora z epoką i motywami

Sama lista tytułów nie wystarcza, bo pytania egzaminacyjne dotyczą związków, a nie spisów. Kiedy połączysz autora z epoką, widzisz, dlaczego jego utwór brzmi właśnie tak i o co spiera się z rzeczywistością. Nasza baza opisuje 10 epok. Najwięcej lektur należy do współczesności - 53. Potem romantyzm i dwudziestolecie międzywojenne po 12, pozytywizm 9, Młoda Polska 7, antyk 6, średniowiecze i renesans po 4, oświecenie 3 i barok 1.

• Epoka podpowiada tematykę: inny spór o wolność prowadzi romantyk, a inny pozytywista.
• Motywy pokazują, co autor powtarza - dom, podróż, winę, dojrzewanie - i co warto porównać między jego utworami.
• Zestawienie dwóch autorów z tej samej epoki daje gotowy materiał do porównania w wypowiedzi.
• Jeśli ten sam autor pojawia się przy różnych epokach, nie przypisuj mu jednej etykiety na całe życie.

Kolejność ma znaczenie: epoka i motyw to kontekst, a nie zamiennik znajomości utworu. Bez tytułu i bez treści lektury kontekst jest tylko ozdobnikiem.

Jak wykorzystać wiedzę o autorze w wypowiedzi na egzaminie

• Podawaj autora razem z tytułem i gatunkiem - to jedna informacja, nie trzy osobne.
• Traktuj liczbę lektur jako sygnał: autor obecny kilka razy częściej wraca w pytaniach.
• Zestawiaj, nie wyliczaj. Dwa trafnie porównane utwory ważą więcej niż dziesięć wymienionych tytułów.
• Nie streszczaj życia autora, jeśli polecenie dotyczy utworu.
• Zakończ wnioskiem, który wynika z zestawienia, a nie kolejnym tytułem.

Jak nie mylić autora z narratorem i bohaterem

Najczęstszy błąd w wypowiedziach to sklejanie kilku różnych osób w jedną. Autor pisze utwór. Narrator opowiada. Bohater działa. Podmiot liryczny mówi w wierszu. Żadna z tych postaci nie jest automatycznie autorem, nawet wtedy, gdy brzmi podobnie albo nosi podobne doświadczenia.

Autor

Osoba, która napisała utwór. O niej mówi ta strona oraz metryka utworu: epoka, gatunek, rok.

Narrator

Ktoś, kto opowiada zdarzenia w powieści, noweli lub opowiadaniu. Może wiedzieć mniej niż czytelnik i może się mylić.

Bohater

Postać działająca w świecie przedstawionym. O bohaterze można powiedzieć, co robi, czego chce i jak się zmienia.

Podmiot liryczny

Głos mówiący w wierszu. Nie nazywaj go nazwiskiem poety bez dowodu z tekstu.

Wypowiedź postaci

To, co mówi bohater w dialogu. Nie jest to pogląd autora, choć uczniowie najczęściej właśnie tak to czytają.

• Pisz „narrator relacjonuje", a nie „autor mówi o sobie", kiedy opisujesz zdarzenia.
• Sprawdzaj, czy bohater i narrator to ta sama osoba - w narracji pierwszoosobowej najłatwiej to pomylić.
• W wierszu używaj określenia „podmiot liryczny", jeśli nie masz dowodu na jego tożsamość z poetą.
• Nazwisko autora przywołuj przy tezie o utworze, nie przy opisie pojedynczej sceny.
• Cytat przypisuj temu, kto mówi - nie od razu autorowi.

Jak uczyć się wielu autorów

Przy 91 autorach i 111 lekturach pamięciówka nie działa. Działa grupowanie. Najwięcej opracowań ma Adam Mickiewicz - pięć. Po trzy mają Anonim i Henryk Sienkiewicz. Po dwa opracowania: Łukasz Wierzbicki, Jan Brzechwa, Sławomir Mrożek, Juliusz Słowacki, Anonim - Biblia, William Szekspir, Homer, Bolesław Prus, Antoine de Saint-Exupéry, Stefan Żeromski, Jan Kochanowski i Ignacy Krasicki. Ci piętnastu autorów ma w bazie najwięcej opracowań - od nich warto zaczynać powtórkę.

• Grupuj nazwiska po epoce: romantyzm i dwudziestolecie międzywojenne mają po 12 lektur, czyli po solidnej porcji materiału.
• Grupuj po gatunku: powieść to 45 lektur, opowiadanie 22, dramat 13, poezja 11, Utwór 8, epopeja 6, nowela 4, poemat 2.
• Do każdego autora dopisz jedno zdanie o tym, co go wyróżnia. Nie więcej - dłuższe notatki rzadziej się utrwalają.
• Powtarzaj od autorów z największą liczbą lektur, a resztę zostaw na koniec.
• Raz w tygodniu przejrzyj listę i sprawdź, czy do każdego nazwiska umiesz wskazać przynajmniej jeden tytuł.
• Nie ucz się nazwisk w kolejności alfabetycznej - alfabet niczego nie łączy i niczego nie tłumaczy.

O granicach tej strony: nie podajemy dat życia ani miejsc związanych z autorami, bo takich danych nie ma w naszym katalogu lektur. Podajemy to, co da się sprawdzić - liczbę lektur, tytuły, epokę przypisaną do utworów i motywy wskazane w opracowaniach.