Bolesław Prus

Profil twórczości w bazie serwisu

Utwory w bazie

2 utwory

Epoki

Pozytywizm

Formy

Nowela i Powieść

Poziomy opracowań

klasy 7–8 szkoły podstawowej (egzamin ósmoklasisty) i liceum, zakres podstawowy (matura)

Datowanie utworów

1880 r. – 1890 r.

Postacie w opracowaniach

30

Zdarzenia w planach wydarzeń

41

Motywy literackie

6: Choroba, zdrowie i niepełnosprawność, Miasto, wieś i przestrzeń, Czas, los i przeznaczenie, Praca, obowiązek i odpowiedzialność, Pieniądz, bieda i różnice klasowe i Miłość

Tematy

19: Przemiana wewnętrzna bohatera, Egoizm i obojętność a współczucie, Kalectwo i zubożenie najsłabszych, Siła dźwięku i muzyki, Rola przypadku w fabule, Miasto i kamienica jako przestrzeń obserwacji społecznej, Praca u podstaw i pozytywistyczny obowiązek pomocy, Samotność i potrzeba kontaktu z drugim człowiekiem, Rola przedmiotu tytułowego, Panorama społeczeństwa polskiego pod zaborami oraz 9 innych

Fakty źródłowe

297

Wszystkie liczby i nazwy powyżej pochodzą z opracowań w bazie serwisu - z plików lektur i bazy faktów. Serwis nie dopisuje do nich danych spoza źródeł.

Epoka i kontekst literacki

Pozytywizm (1864–1890)

Odpowiedzią na klęskę powstania styczniowego stał się program pracy od podstaw: nauka, praca organiczna, praca u podstaw i równouprawnienie. Pozytywizm patrzy na świat trzeźwo i dokumentalnie - powieść staje się narzędziem diagnozy społecznej, a bohater jest częścią grupy, nie wybitnym indywidualistą. Pisarze pokazują nędzę, wyzysk, antysemityzm i klęskę jednostki starającej się żyć uczciwie w niesprawiedliwym systemie. W lekturach szkolnych pozytywizm to realistyczne powieści i nowele społeczne.

Formy, po które sięga

Nowele

Zwięzły utwór z wyraźnym punktem kulminacyjnym i mocną puentą, często ograniczony do jednej sceny i jednego problemu społecznego. W lekturach szkolnych nowele pozwalają zobaczyć, jak kilka stron wystarczy, by opowiedzieć o niesprawiedliwości.

• jednolita, zwarta akcja
• punkt kulminacyjny i wyrazista puenta
• niewielu bohaterów
• tło społeczne w tle, nie w opisie

W bazie tę formę reprezentują: Katarynka.

Powieści

Najpojemniejszy gatunek epiki: rozbudowana fabuła, wielu bohaterów, tło społeczne i czas na przemianę postaci. W lekturach szkolnych powieść bywa realistyczna, historyczna i młodzieżowa, a jej objętość pozwala autorowi pokazać świat w działaniu, a nie w opisie.

• wielowątkowa fabuła
• bohaterowie w działaniu i w przemianie
• szerokie tło społeczne i obyczajowe
• narracja prowadzona przez narratora

W bazie tę formę reprezentują: Lalka.

Najważniejsze utwory w bazie

Katarynka - 1880 r.

Nowela pozytywistyczna (realistyczna nowela z tezą społeczną), utwór jednowątkowy oparty na tak zwanej teorii sokoła, czyli kluczowej roli jednego przedmiotu

• Czas i miejsce akcji: Warszawa drugiej połowy XIX wieku; czas powstania i publikacji utworu to 1880 rok; Ulica Miodowa — trasa codziennych spacerów pana Tomasza, po której chodził nieprzerwanie od trzydziestu lat; przy tej ulicy znajduje się jego kamienica…
• Opracowanie obejmuje 10 postaci i 19 zdarzeń w planie wydarzeń.
• Motywy: Choroba, zdrowie i niepełnosprawność, Miasto, wieś i przestrzeń, Czas, los i przeznaczenie i Praca, obowiązek i odpowiedzialność.

Przemiana wewnętrzna bohatera - Pan Tomasz przechodzi od skupienia na własnym spokoju i upodobaniach do współczucia i czynnej pomocy; impulsem nie jest wielkie wydarzenie, lecz widok radości niewidomego dziecka, co pozwala pokazać, że zmiana jest możliwa w każdym wieku.

Egoizm i obojętność a współczucie - Przez lata mecenas płacił za to, by nie słyszeć katarynek, nie zastanawiając się nad potrzebami innych; dopiero zetknięcie z cudzym cierpieniem odsłania granice jego dotychczasowej obojętności.

Lalka - 1890 r.

Powieść realistyczna (społeczno-obyczajowa), powieść dojrzałego realizmu z elementami polifonii

• Czas i miejsce akcji: Warszawa — Krakowskie Przedmieście (sklep Wokulskiego), Powiśle, Nalewki, Łazienki, kościół Kapucynów, Pałac Paca (siedziba Sądu Okręgowego); Zasławek — majątek prezesowej Zasławskiej oraz ruiny zamku w Zasławiu; Skierniewice — okolice…
• Opracowanie obejmuje 20 postaci i 22 zdarzenia w planie wydarzeń.
• Motywy: Czas, los i przeznaczenie, Pieniądz, bieda i różnice klasowe, Miasto, wieś i przestrzeń i Miłość.

Panorama społeczeństwa polskiego pod zaborami - Powieść ukazuje przekrój warszawskiego społeczeństwa — arystokrację, mieszczaństwo, kupiectwo, urzędników, Żydów, Niemców i najbiedniejszych mieszkańców Powiśla — pokazując ich wzajemne uprzedzenia, zależności i obojętność wobec wspólnego…

Praca, handel i pieniądz - Wątek handlowy i majątkowy nie jest tłem, lecz osią fabuły: losy bohaterów rozstrzygają się w sklepie, na giełdzie, na licytacji i przy zawieraniu spółek, a wartość człowieka bywa mierzona jego pozycją materialną.

Na którym etapie czytasz tego autora

• klasy 7–8 szkoły podstawowej (egzamin ósmoklasisty): Katarynka.
• liceum, zakres podstawowy (matura): Lalka.
• Motywy, które wracają w więcej niż jednym utworze: Miasto, wieś i przestrzeń i Czas, los i przeznaczenie. To najlepszy punkt zaczepienia, gdy temat wypracowania łączy dwa teksty tego autora.
• Do utworów tego autora w bazie jest 30 pytań quizowych z wyjaśnieniami.

Pytania egzaminacyjne

Pytania z bazy serwisu, w których wraca ten materiał (7 pytań). Każde ma wyjaśnienie i podpowiedź, tak jak na egzaminie.

1. Pozytywizm - Lalka

   Który z poniższych motywów symbolicznych w 'Lalce' Bolesława Prusa reprezentuje mechaniczność świata, brak kontroli ludzi nad własnym losem oraz przemijanie?

   1. A. Zabawki nakręcane w oknie wystawowym przez Ignacego Rzeckiego
   2. B. Kamień rzucony na tory w Skierniewicach
   3. C. Złoty medalion ze zdjęciem Izabeli
   4. D. Kareta kupiona przez Wokulskiego

   Poprawna odpowiedź: Zabawki nakręcane w oknie wystawowym przez Ignacego Rzeckiego

   Scena zabawy marionetkami przez Rzeckiego w jego pokoju i w sklepie to kluczowy topos theatrum mundi (świat jako teatr lalek, marionetek w rękach losu).

   Podpowiedź: Zwróć uwagę na pamiętnik starego subiekta.

2. Lalka

   Jak zbudowana jest narracja w „Lalce” Bolesława Prusa?

   1. A. Dwutorowo: narrator wszechwiedzący i pierwszoosobowy Pamiętnik starego subiekta
   2. B. Wyłącznie w pierwszej osobie, ustami Wokulskiego
   3. C. Wyłącznie jako zbiór listów
   4. D. Bez narratora, jako zapis dialogów

   Poprawna odpowiedź: Dwutorowo: narrator wszechwiedzący i pierwszoosobowy Pamiętnik starego subiekta

   Narracja jest dwutorowa: obok trzeciej osoby narratora wszechwiedzącego występują pierwszoosobowe rozdziały Pamiętnika starego subiekta, czyli Ignacego Rzeckiego.

   Podpowiedź: Jednym z narratorów jest stary subiekt z kamienicy.

3. Lalka

   Jaki okres obejmuje akcja właściwa „Lalki”?

   1. A. Niespełna dwa lata - od marca 1878 do października 1879
   2. B. Pięć lat - od 1875 do 1880
   3. C. Jeden rok - 1890
   4. D. Dzień - 24 godziny

   Poprawna odpowiedź: Niespełna dwa lata - od marca 1878 do października 1879

   Akcja właściwa rozgrywa się w Warszawie i obejmuje niespełna dwa lata - od marca 1878 do października 1879.

   Podpowiedź: To krócej niż trzy lata, ale dłużej niż rok.

4. Katarynka

   Co sprawiło, że pan Tomasz zmienił stosunek do katarynek w noweli „Katarynka”?

   1. A. Poznał niewidomą dziewczynkę i zrozumiał, ile radości daje jej muzyka
   2. B. Sam zaczął grać na katarynce
   3. C. Sąsiedzi poprosili go o pomoc
   4. D. Dowiedział się, że kataryniarze są biedni

   Poprawna odpowiedź: Poznał niewidomą dziewczynkę i zrozumiał, ile radości daje jej muzyka

   Pan Tomasz najpierw nie znosił katarynek i doprowadzał do ich usuwania z podwórka. Zmienił zdanie, gdy zauważył niewidomą dziewczynkę, dla której katarynka była jedyną radością - i pozwolił grać dalej. To opowieść o tym, że poznanie drugiego człowieka zmienia człowieka. Nie chodzi o biedę kataryniarzy ani o prośby sąsiadów.

   Podpowiedź: Zmiana przyszła, gdy zobaczył, komu ta muzyka naprawdę coś daje.

5. Zabawki

   Co znaczy angielskie słowo „doll”?

   1. A. lalka
   2. B. piłka
   3. C. klocek
   4. D. miś

   Poprawna odpowiedź: lalka

   „Doll” to lalka - zabawka, którą można przebierać i czesać. Piłka to „ball”, klocek „block”, a miś „teddy bear”. Słowo „doll” jest łatwe do zapamiętania, bo jego wymowa brzmi niemal jak polskie „dol” - i podobnie jak polskie „lalka” jest ulubioną zabawką wielu dzieci.

   Podpowiedź: To zabawka, którą można ubrać i uczesać.

6. Lalka - kompozycja i narrator

   Na czym polega szczególna kompozycja „Lalki” Bolesława Prusa?

   1. A. łączy relację wszechwiedzącego narratora z pamiętnikiem Rzeckiego
   2. B. jest prowadzona wyłącznie w pierwszej osobie przez Wokulskiego
   3. C. składa się z listów pisanych przez Izabelę
   4. D. nie ma narratora, to czysty dialog

   Poprawna odpowiedź: łączy relację wszechwiedzącego narratora z pamiętnikiem Rzeckiego

   „Lalka” zestawia dwa porządki: trzecioosobową narrację wszechwiedzącą, która śledzi wydarzenia z dystansu, oraz „Pamiętnik starego subiekta”, w którym Rzecki mówi od siebie. To zderzenie perspektyw nosi nazwę „narracji dwuwarstwowej”. Pamiętnik nie jest jedyną narracją, a Wokulski nie opowiada całości.

   Podpowiedź: Policz, ile różnych głosów opowiada tę historię.

7. Matura PR - Lalka Bolesława Prusa

   Jaką rolę odgrywa w Lalce dziennik Stanisława Wokulskiego?

   1. A. Jest zwykłym streszczeniem wydarzeń
   2. B. Służy wyłącznie do przedstawienia realiów Warszawy
   3. C. Zastępuje narrację trzecioosobową
   4. D. Ujawnia wewnętrzne rozterki bohatera i pozwala czytać powieść jako studium samotności

   Poprawna odpowiedź: Ujawnia wewnętrzne rozterki bohatera i pozwala czytać powieść jako studium samotności

   Pamiętnik jest formą intymnej wypowiedzi, w której Wokulski mówi o sobie bez maski, co pozwala czytać Lalkę jako studium człowieka samotnego wśród ludzi. Realia Warszawy są obecne w obu warstwach narracji, a pamiętnik nie zastępuje narracji - istnieje obok niej.

   Podpowiedź: Zastanów się, kto mówi w tych fragmentach i co dzięki nim widzimy, czego nie widać z zewnątrz.

Wszystkie lektury tego autora

Te 2 lektury: 297 faktów źródłowych, każdy z odniesieniem do źródła. Jak powstają opracowania