Motywy literackie w lekturach szkolnych

Motywy w każdej epoce

Każda lektura w bazie ma przypisaną epokę, a każdy motyw - listę lektur. Poniżej motywy, które mają co najmniej jedną lekturę w danej epoce.

• Starożytność (antyk) (6 lektur, 15 motywów): Wina, kara i sumienie, Czas, los i przeznaczenie, Honor, odwaga i heroizm, Dom i rodzina, Cierpienie i ofiara oraz 10 innych.
• Średniowiecze (4 lektury, 12 motywów): Wina, kara i sumienie, Cierpienie i ofiara, Wiara, sacrum i religia, Czas, los i przeznaczenie, Podróż, wędrówka i tułaczka oraz 7 innych.
• Renesans (odrodzenie) (4 lektury, 12 motywów): Śmierć i przemijanie, Sztuka, artysta i wyobraźnia, Zdrada i zbrodnia, Dom i rodzina, Wina, kara i sumienie oraz 7 innych.
• Barok (1 lektura, 4 motywy): Dom i rodzina, Humor, groteska i absurd, Pieniądz, bieda i różnice klasowe oraz Władza i tyrania.
• Oświecenie (3 lektury, 8 motywów): Dom i rodzina, Satyra i krytyka społeczna, Humor, groteska i absurd, Podróż, wędrówka i tułaczka, Ojczyzna i patriotyzm oraz 3 inne.
• Romantyzm (12 lektur, 25 motywów): Wina, kara i sumienie, Ojczyzna i patriotyzm, Czas, los i przeznaczenie, Śmierć i przemijanie, Cierpienie i ofiara oraz 20 innych.
• Pozytywizm (9 lektur, 24 motywy): Cierpienie i ofiara, Ojczyzna i patriotyzm, Wina, kara i sumienie, Czas, los i przeznaczenie, Wiara, sacrum i religia oraz 19 innych.
• Młoda Polska (7 lektur, 18 motywów): Dom i rodzina, Natura i przyroda, Czas, los i przeznaczenie, Szkoła, nauka i wychowanie, Śmierć i przemijanie oraz 13 innych.
• Dwudziestolecie międzywojenne (12 lektur, 21 motywów): Humor, groteska i absurd, Czas, los i przeznaczenie, Podróż, wędrówka i tułaczka, Język, mowa i porozumienie, Postęp, technika i cywilizacja oraz 16 innych.
• Współczesność (52 lektury, 40 motywów): Dom i rodzina, Książka, słowo i czytanie, Humor, groteska i absurd, Szkoła, nauka i wychowanie, Wspólnota i solidarność oraz 35 innych.

Motywy na kolejnych etapach nauki

Ten sam motyw wraca na kilku etapach - od klas 1–3 po liceum. Liczby pokazują, ile lektur i ile motywów ma dany etap.

• klasy 1–3 szkoły podstawowej (27 lektur, 32 motywy): najczęściej Dom i rodzina, Książka, słowo i czytanie, Wspólnota i solidarność oraz 29 innych.
• klasy 4–6 szkoły podstawowej (13 lektur, 27 motywów): najczęściej Wina, kara i sumienie, Szkoła, nauka i wychowanie, Honor, odwaga i heroizm oraz 24 inne.
• klasy 7–8 szkoły podstawowej (egzamin ósmoklasisty) (30 lektur, 36 motywów): najczęściej Szkoła, nauka i wychowanie, Dom i rodzina, Wina, kara i sumienie oraz 33 inne.
• liceum, zakres podstawowy (matura) (28 lektur, 35 motywów): najczęściej Czas, los i przeznaczenie, Wina, kara i sumienie, Cierpienie i ofiara oraz 32 inne.
• liceum, zakres rozszerzony (matura) (12 lektur, 24 motywy): najczęściej Humor, groteska i absurd, Dom i rodzina, Sztuka, artysta i wyobraźnia oraz 21 innych.

Motywy z największą i najmniejszą liczbą lektur

Motyw w bazie ma średnio 9 lektur - od 3 do 27 lektur.

Najwięcej lektur mają:

• „Dom i rodzina”: 27 lektur, m.in. Afryka Kazika, Ania z Zielonego Wzgórza, Asiunia oraz 24 inne.
• „Humor, groteska i absurd”: 21 lektur, m.in. Antygona w Nowym Jorku, Artysta, Brzechwa dzieciom oraz 18 innych.
• „Wina, kara i sumienie”: 21 lektur, m.in. Akademia Pana Kleksa, Antygona, Balladyna oraz 18 innych.

Najmniej lektur mają:

• „Zdrada i zbrodnia”: 3 lektury - Balladyna, Hamlet i Makbet.
• „Tożsamość i poszukiwanie siebie”: 3 lektury - Alicja w Krainie Czarów, Księga dżungli i Podania i legendy polskie (wybór).
• „Tajemnica, zagadka i śledztwo”: 3 lektury - Detektyw Pozytywka, Felix, Net i Nika oraz Gang Niewidzialnych Ludzi i Niesamowite przygody dziesięciu skarpetek.

Motywy, które wracają razem

Opracowanie każdej lektury ma listę motywów, a motyw ma listę lektur. Z tych dwóch kierunków wychodzą pary motywów obecne w tych samych utworach.

• „Humor, groteska i absurd” oraz „Książka, słowo i czytanie” - wspólne lektury (6): Artysta, Detektyw Pozytywka, Kubuś Puchatek oraz 3 inne.
• „Dom i rodzina” oraz „Humor, groteska i absurd” - wspólne lektury (6): Mała Apokalipsa, Mikołajek, Skąpiec oraz 3 inne.
• „Praca, obowiązek i odpowiedzialność” oraz „Szkoła, nauka i wychowanie” - wspólne lektury (5): Ania z Zielonego Wzgórza, Felix, Net i Nika oraz Gang Niewidzialnych Ludzi, Kamienie na szaniec oraz 2 inne.
• „Czas, los i przeznaczenie” oraz „Wina, kara i sumienie” - wspólne lektury (5): Antygona, Balladyna, Inny świat (fragmenty) oraz 2 inne.
• „Dom i rodzina” oraz „Książka, słowo i czytanie” - wspólne lektury (5): Asiunia, Mała Apokalipsa, Pamiętnik Czarnego Noska oraz 2 inne.
• „Podróż, wędrówka i tułaczka” oraz „Wina, kara i sumienie” - wspólne lektury (5): Boska Komedia (fragmenty), Odyseja (fragmenty), Podróże z Herodotem (fragmenty) oraz 2 inne.

Co zawiera opracowanie motywu

Wszystkie 43 motywy mają opis redakcyjny w bazie. Razem dają one 402 powiązania lektura–motyw, 158 wskazań motywów pokrewnych i 13 674 fakty źródłowe z 110 lektur.

• opis motywu: na czym polega i na jakich poziomach się go czyta;
• lektury kluczowe: jak motyw działa w konkretnym utworze i co o nim mówi opracowanie;
• pozostałe lektury z motywem: wątki, w których motyw się tam realizuje, tematy opracowania oraz liczby postaci i zdarzeń;
• wskazówki do wypracowania: które lektury zestawić i gdzie szukać kontrastu;
• kontekst epok: jak motyw wygląda w każdej epoce obecnej w bazie;
• motywy pokrewne i kwestie sporne w interpretacji;
• pytania egzaminacyjne z języka polskiego, w których wracają lektury z motywem.