Motyw: Władza i tyrania

Antygona

Sofokles (441 r. p.n.e.)

Tebu - miasto po bratobójczej walce Eteoklesa i Polinika; Plac przed pałacem królewskim w Tebach - jedyne miejsce akcji, zgodnie z zasadą jedności miejsca; Grób Polinika poza murami miasta; Loch (grota skalna) do którego zostaje zaprowadzona Antygona. Po śmierci Edypa jego synowie Eteokles i Polinik podzielili się władzą w Tebach, ale wbrew umowie Eteokles po roku rządów nie przekazał tronu bratu. Polinik sprowadził obce wojska, aby odzyskać tron, i między braćmi rozpoczęła się bratobójcza walka, w której obaj zginęli. Władcą Teb został wuj sióstr Kreon, syn Menojkeusa, brat Jokasty, który uznał Polinika za zdrajcę narodu i wydał zakaz grzebania jego zwłok, które miały stać się pastwą dzikich zwierząt i ptaków. Eteoklesowi został wyprawiony uroczysty pogrzeb jako obrońcy miasta, a zwłoki Polinika podlegały karze pośmiertnej.

12 postaci 15 zdarzeń

Liceum PR Obowiązkowa

Kordian

Juliusz Słowacki (1834 r.)

Dworek szlachecki na ziemiach po powstaniu listopadowym (akt I). Londyn — City bankierskie i nędza robotniczych dzielnic (akt II). Wenecja i Florencja — miłość i rozczarowanie (akt II). Szczyt Mont Blanc w Alpach (akt II). Rzym w noc sylwestrową 1829 roku, przed koronacją papieża Piusa VIII (akt III). Akcja pierwszego aktu toczy się w nocy na wsi, gdzie piętnastoletni Kordian przesiaduje w altanie i dygresyjnie myśli o miłości i samobójstwie. Kordian jest chory na typowo romantyczną chorobę: nadwrażliwość, nudę i rozdarcie między marzeniem a czynem. Grzegorz, wieczny towarzysz marzeń bohatera, uosabia rozsądek ludowy i pytanie o wartość rozmów nad czynem. Kordian kocha dawną wychowawczynię nauczycielkę, która opuszcza dworek; rozstanie pogłębia jego kryzys. Miłość do Wioletty kończy się oszukaną nadzieją — poznanie jej żywej relacji z innym mężczyzną prowadzi Kordiana do prób samobójczych.

14 postaci 16 zdarzeń

Klasy 7-8 Uzupełniająca

Powieść

Król Maciuś Pierwszy

Janusz Korczak (1923 r.)

Wybór utworów. Fikcyjne królestwo Maciusia z pałacem i stolicą; sąsiednie państwa prowadzące wojnę z królestwem; królestwo Bum-Druma, kraina ludożerców; front wojenny i pola bitew; sala posiedzeń sejmu dzieci i sejmu doroślejących; otoczenie dworskie: ministrowie, adiutanci, dwór. Mały Maciuś zostaje królem po nagłej śmierci ojca i matki, choć jeszcze nie rozumie w pełni śmierci ani zachowań dorosłych wokół siebie. Trzej doradcy — minister wojny, minister spraw zagranicznych i minister przemysłu i handlu — przejmują realne rządy, a Maciuś czuje się wobec nich bezradny. Maciuś odwiedza w przebraniu miasto i przekonuje się, że dzieci są traktowane gorzej niż powinny, co staje się punktem wyjścia jego reformatorskich pomysłów. Maciuś zaprzyjaźnia się z Felekiem, synem położnej, który odważnie mówi mu prawdę i zabiera go na kolejne wycieczki po mieście poza kontrolą dorosłych.

10 postaci 15 zdarzeń

Makbet

William Szekspir (1606 r.)

Szkocja, XI wiek, czasy legendarnego króla Makbeta panującego w latach 1040-1057; wrzosowisko i okolice Forres, gdzie Makbet i Banko spotykają trzy wiedźmy; obóz wojskowy i pałac królewski w Forres, miejsce relacji o bitwie i nadania tytułu tana Kawdoru. Tragedia powstała około 1606 roku; jest to data przyjmowana umownie, bo nie zachowały się żadne dokumenty teatralne ani wydawnicze określające moment napisania sztuki. Za datowaniem na rok 1606 przemawiają przede wszystkim aluzje do spisku prochowego z 1605 roku oraz do procesu i stracenia jezuity Henry'ego Garneta w 1606 roku, które odnajduje się w scenie Odźwiernego i w języku sztuki. Datowanie sztuki jest sporne po obu stronach: część badaczy uważa, że nie mogła powstać przed 1603 rokiem, gdyż zawiera hołd złożony szkockim przodkom Jakuba I Stuarta, a pojedynczy uczeni cofają moment napisania nawet do 1599 roku.

20 postaci 24 zdarzeń

Klasy 4-6 Obowiązkowa

Powieść

Opowieści z Narnii. Lew, czarownica i stara szafa

Clive Staples Lewis (1950 r.)

Anglia w czasie drugiej wojny światowej — Londyn w okresie nalotów i wiejski dom profesora Kirke'a, do którego trafia ewakuowane rodzeństwo; Dom profesora — wielka, pełna zakamarków posiadłość, w której znajduje się pokój z niezwykłą szafą. Akcja powieści zaczyna się w czasie nalotów na Londyn, gdy czworo dzieci Pevensie zostaje ewakuowanych na wieś, do domu profesora Kirke'a. Rodzeństwo tworzą cztery osoby: najstarszy Piotr, Zuzanna, Edmund oraz najmłodsza Łucja. Podczas zabawy w chowanego Łucja wchodzi do starej szafy stojącej w pustym pokoju i odkrywa, że prowadzi ona do zaśnieżonego lasu. W Narnii Łucja spotyka fauna Tumnusa, który zaprasza ją do swojej jaskini i częstuje herbatą.

15 postaci 22 zdarzeń

Powieść

Rok 1984

George Orwell (1949 r.)

Oceania - jedno z trzech superpaństw świata, rządzone przez Partię i kult Wielkiego Brata. Londyn, główny pas pierwszej strefy (Airstrip One) - zrujnowane miasto wiecznych wojen i telemetrycznych ekranów. Ministerstwo Prawdy - miejsce pracy Winstona, instytucja fałszująca dokumenty i przeszłość. Akcja rozpoczyna się w roku 1984 w Oceanii, gdzie Winston Smith, pracownik Ministerstwa Prawdy, wraca do mieszkania bloku Zwycięstwo i pod czujnym okiem ekranu telemetrycznego zaczyna pisać dziennik, czyli czyn zakazany przez partię. Świat powieści podzielony jest na trzy superpaństwa stale ze sobą walczące: Oceanii, Eurazję i Wschodni Ameryk; wojna trwa non stop i służy utrzymaniu społeczeństwa w biedzie i posłuszeństwie.

10 postaci 12 zdarzeń

Skąpiec

Molier (1668 r.)

dom Harpagona w Paryżu wraz z jego ogrodem; ulica przed domem Harpagona, miejsce spotkań i tajnych narad młodych; mieszkanie Marianny i jej matki w mieście; ogród Harpagona, w którym zakopana jest skrzynka że złotem; miejsce posiedzenia komisarza badającego kradzież. Harpagon, sześćdziesięcioletni wdowiec o potwornie chciwym usposobieniu, wyznaje w monologu skierowanym do widowni, że ukrył w ogrodzie skrzynkę pełną złota i żyje w ciągłym lęku przed jej kradzieżą. Podejrzewa o zakusy na majątek każdego, kogo spotka, łącznie z własnymi dziećmi i domownikami, a samo mówienie o pieniądzach uważa za ryzykowne. Walery, młody szlachcic z Neapolu, wyznaje w rozmowie z Elizą i na forum widowni, że poznał ją, gdy uratował ją od utonięcia, zakochał się i dla zbliżenia do ukochanej zatrudnił się w domu Harpagona na posadzie zarządcy, ukrywając przed ojcem dziewczyny swą szlacheckie pochodzenie i prawdziwe intencje.

14 postaci 17 zdarzeń

Liceum PR Obowiązkowa

Szewcy

Stanisław Ignacy Witkiewicz (1934 r.)

Fantastycznie urządzony gabinet szewski i warsztat, miejsce niedookreślone geograficznie i czasowo. Więzienie i tak zwana leniwnia, do której zostają zamknięci szewcy. Pałacowe i urzędowe wnętrza nowej władzy po zamachu stanu i rewolucji. Abstrakcyjna przestrzeń końca świata, w której rządzą maszyny, biurokracja i manekiny. Szewcy cierpią z powodu ciężkiej, bezsensownej i bezmyślnej pracy, w której czują się wykorzystywani i upokarzani przez swojego pracodawcę. Ich ciemiężycielem jest prokurator Robert Scurvy, który z obawy przed buntem pracowników dokonuje wraz z Dziarskimi Chłopcami zamachu stanu i zdobywa władzę. Po zamachu szewcy zostają zamknięci w leniwni i skazani na przymusową bezczynność, co dla ludzi przyzwyczajonych do pracy jest formą kary.

10 postaci 10 zdarzeń