Makbet
tragedia szekspirowska (tragedia renesansowa, dramat elżbietański) z elementami moralitetu, tragedii krwi i psychologicznego studium zbrodniarza; najkrótsza tragedia Szekspira
Opracowanie w wersji 1 · aktualizacja 26.09.2026 · jak powstają opracowania
Streszczenie w pigułce
Trzy wiedźmy ustalają, że spotkają się z Makbetem po bitwie, a ich słowa od początku odwracają porządek wartości. W finale armia Malcolma podchodzi pod Dunsinane pod osłoną gałęzi z lasu Birnamskiego, co wypełnia pierwszą z pozornie niemożliwych przepowiedni.
Streszczenie szczegółowe
Czas, miejsce i punkt wyjścia
Tło i przestrzeń wydarzeń
Szkocja, XI wiek, czasy legendarnego króla Makbeta panującego w latach 1040-1057; wrzosowisko i okolice Forres, gdzie Makbet i Banko spotykają trzy wiedźmy; obóz wojskowy i pałac królewski w Forres, miejsce relacji o bitwie i nadania tytułu tana Kawdoru.
Początek historii i zawiązanie akcji
Tragedia powstała około 1606 roku; jest to data przyjmowana umownie, bo nie zachowały się żadne dokumenty teatralne ani wydawnicze określające moment napisania sztuki. Za datowaniem na rok 1606 przemawiają przede wszystkim aluzje do spisku prochowego z 1605 roku oraz do procesu i stracenia jezuity Henry'ego Garneta w 1606 roku, które odnajduje się w scenie Odźwiernego i w języku sztuki.
Przebieg wydarzeń i węzłowe wątki
spotkanie trzech wiedźm na wrzosowisku
Trzy wiedźmy ustalają, że spotkają się z Makbetem po bitwie, a ich słowa od początku odwracają porządek wartości.
Relacja o zwycięstwie i wyrok na tana Kawdoru
Krwawy kapitan składa Duncanowi relację z bitwy, a król skazuje zdrajcę i przekazuje jego tytuł Makbetowi.
Proroctwa dla Makbeta i Banka
Wiedźmy pozdrawiają Makbeta jako tana Glamis, tana Kawdoru i przyszłego króla, a Bankowi zapowiadają potomstwo na tronie.
Wieść o tytule tana Kawdoru
Posłańcy ogłaszają Makbetowi nadanie tytułu tana Kawdoru, co natychmiast potwierdza część przepowiedni.
List do Lady Makbet i jej postanowienie
Makbet opisuje żonie spotkanie z wiedźmami, a Lady Makbet od razu odczytuje przepowiedź jako wezwanie do zbrodni.
Przybycie Dunkana do Inverness
Duncan przybywa z zaufaniem do zamku Makbeta, a Lady Makbet przygotowuje plan zbrodni.
Nocne zabójstwo króla Dunkana
Makbet zabija śpiącego Dunkana poza sceną, a w drodze do komnaty widzi wizję sztyletu.
Pozorowanie winy straży
Lady Makbet podkłada zakrwawione sztylety strażnikom, a Makbet zabija ich, by zrzucić na nich winę.
Odkrycie zbrodni i scena Odźwiernego
Odźwierny otwiera bramę, a Makduf wchodzi do komnaty królewskiej i odkrywa ciało Dunkana.
Ucieczka Malcolma i Donalbaina
Synowie Dunkana opuszczają kraj w obawie o życie, co zostaje odczytane jako dowód ich winy.
Makbet obejmuje tron
Makbet zostaje królem Szkocji, choć prawowitym następcą był Malcolm.
Zlecenie zabójstwa Banka i Fleance'a
Makbet, zagrożony przepowiednią o potomstwie Banka, wynajmuje morderców.
Śmierć Banka i ucieczka Fleance'a
Mordercy zabijają Banka, ale jego synowi udaje się uciec.
Bankiet i duch Banka
Na uczcie ukazuje się Makbetowi duch zamordowanego Banka, widoczny tylko dla niego.
Hekate gani wiedźmy
Hekate zarzuca trzem wiedźmom samodzielne kontakty z Makbetem i zapowiada dalsze działanie.
Wizyta u wiedźm i trzy zjawy
Makbet zadanie potwierdzenia przepowiedni i otrzymuje ostrzeżenie przed Makdufem oraz dwie zwodnicze obietnice bezpieczeństwa.
Pochód ośmiu królów
Wiedźmy ukazują Makbetowi szereg koronowanych władców, z których ostatni trzyma lustro, a za nimi kroczy duch Banka.
Rzeź w zamku Makdufa i ucieczka Makdufa
Na rozkaz Makbeta mordercy zabijają Lady Makduf i jej dzieci, a sam Makduf ratuje się ucieczką do Anglii.
Próby lojalności na dworze angielskim
Malcolm wystawia Makdufa na próbę, podając się za człowieka gorszego, niż jest w rzeczywistości.
Lunatykowanie Lady Makbet
Lady Makbet chodzi we śnie po zamku i powtarza gest zmywania niewidzialnych plam krwi, obserwowana przez lekarza i dama dworu.
Marsz lasu Birnamskiego
wojska Malcolma podchodzą pod Dunsinane, niosąc przed sobą gałęzie z lasu Birnamskiego.
Śmierć Lady Makbet
Makbet dowiaduje się od Seytona o śmierci żony w przededniu decydującej bitwy.
Pojedynek Makbeta z Makdufem
Makbet ginie z ręki Makdufa, który okazuje się nie zrodzony z kobiety w sposób zwykły.
Koronacja Malcolma
Malcolm zostaje obwołany królem Szkocji, a porządek państwowy ma zostać odbudowany.
Finał i rozwiązanie
Zakończenie losów bohaterów
W finale armia Malcolma podchodzi pod Dunsinane pod osłoną gałęzi z lasu Birnamskiego, co wypełnia pierwszą z pozornie niemożliwych przepowiedni. Makbet zabija w pojedynku młodego Siwarda, a następnie spotyka Makdufa; gdy dowiaduje się, że przeciwnik przyszedł na świat przez cięcie cesarskie i nie jest zrodzony z kobiety w sposób zwykły, traci ostatnią podstawę pewności siebie.
Puentujące rozstrzygnięcie
Makduf zabija Makbeta i ukazuje jego głowę jako dowód zwycięstwa. Zgodnie z zapowiedzią linia potomków Banka ma panować w przyszłości, a Malcolm zostaje obwołany królem i zapowiada odbudowę porządku, zapraszając możnych na koronację do Scone.
Bohaterowie utworu
Makbet
Główny bohaterTytułowy bohater i tragiczny protagonista
Szkocki wódz, krewny króla Dunkana, który pod wpływem przepowiedni i namowy żony morduje władcę i obejmuje tron jako tyran.
- • Przed zbrodnią jest walecznym i cenionym dowódcą, który broni Szkocji i cieszy się zaufaniem Dunkana.
- • Waha się przed królobójstwem i rozważa jego doczesne oraz wieczne konsekwencje, co czyni go bohaterem tragicznym z rozbudowanym życiem wewnętrznym.
- • Po pierwszej zbrodni nie odzyskuje spokoju: kolejne morderstwa zleca ze strachu, a nie z ambicji, i stopniowo traci więź z rzeczywistością.
- • Jest odpowiedzialny za śmierć Dunkana, straży, Banka, rodziny Makdufa i młodego Siwarda.
- • Ginie w pojedynku z Makdufem, przekonawszy się, że przepowiednie wiedźm zostały wypełnione w sposób dla niego zgubny.
Lady Makbet
Główny bohaterŻona Makbeta i współsprawczyni królobójstwa
Kobieta o silnej woli, która popycha męża do zbrodni, a potem załamuje się pod ciężarem winy.
- • To ona nadaje zbrodni pierwszy impuls: odczytuje przepowiednię jako zapowiedź własnej królewskiej przyszłości i podejmuje decyzję o działaniu.
- • Wzywa duchy, aby pozbawiły ją kobiecej słabości, i gotowa jest działać tam, gdzie mąż się waha; w relacji z Makbetem to ona pełni rolę strony aktywnej.
- • W scenie przed zbrodnią atakuje męskość i odwagę męża, co staje się jej głównym narzędziem wpływu.
- • Jest praktyczna i pozbawiona wyobraźni, która nękała Makbeta, dlatego od początku zgadza się na siebie i później nie potrafi od siebie uciec.
- • Po koronacji traci wpływ na męża, który przestaje ją wtajemniczać w swoje plany; zostaje sama z winą i popada w obłęd.
- • Jej psychika rozpada się w scenie lunatykowania, gdy powtarza gest zmywania niewidzialnych plam krwi ze dłoni.
Banko
Główny bohaterWódz i przyjaciel Makbeta
Który razem z nim spotyka wiedźmy i któremu przepowiedziane zostaje ojcostwo linii królów.
- • Jest drugim dowódcą armii Dunkana i wspólnie z Makbetem odnosi zwycięstwo nad buntownikami oraz Norwegami.
- • Przyjmuje przepowiedź spokojnie i nie sięga po zbrodnię, co czyni go w dramacie kontrastem dla Makbeta oraz znakiem lojalności wobec króla.
- • W przekazie Holinsheda był wspólnikiem spisku przeciw Duncanowi, ale Szekspir go oczyścił, ponieważ uchodził za przodka Stuartów.
- • Zostaje zamordowany na zlecenie Makbeta, a jego syn Fleance ucieka, co podtrzymuje zagrożenie dla linii tyrana.
- • Jego duch pojawia się na uczcie i widzi go tylko Makbet, co staje się znakiem powracającej winy i załamania psychicznego królobójcy.
Król Duncan
Główny bohaterPrawowity król Szkocji, krewny Makbeta i ofiara królobójstwa, które uruchamia całą tragedię
Wzorzec władcy sprawiedliwego, ale zbyt ufnego.
- • Nagradza wiernych poddanych, przekazując Makbetowi tytuł tana Kawdoru za zasługi w bitwie, i ogłasza Malcolma swoim następcą.
- • Obdarza Makbeta pełnym zaufaniem i zatrzymuje się w jego zamku w Inverness, co umożliwia zbrodnię.
- • Zostaje zamordowany we śnie przez Makbeta; jego śmierć burzy porządek polityczny, moralny i naturalny w Szkocji.
- • W dramacie pojawia się jako władca o cechach ojca narodu, przeciwwaga dla późniejszego panowania Makbeta.
Makduf
Główny bohaterTan Fife i szkocki możny
Który staje się głównym przeciwnikiem Makbeta i ostatecznie odbiera mu życie.
- • Jako pierwszy odkrywa ciało zamordowanego Dunkana i jest jednym z możnych, którzy zaczynają podejrzewać Makbeta.
- • Odmawia udziału w uczcie koronacyjnej, co politycznie izoluje go względem nowego króla.
- • Ucieka do Anglii, gdzie wraz z Malcolmem przygotowuje najazd na Szkocję i odzyskanie tronu dla prawowitego następcy.
- • Jego żona i dzieci zostają zamordowani na rozkaz Makbeta, co czyni go zarówno przeciwnikiem politycznym, jak i człowiekiem osobiście skrzywdzonym.
- • Został wydobyty na świat przez cięcie cesarskie, dlatego nie jest człowiekiem zrodzonym z kobiety i jako jedyny może zabić Makbeta.
Malcolm
Główny bohaterStarszy syn króla Dunkana i prawowity następca tronu, który po ucieczce do Anglii organizuje najazd i odzyskuje władzę.
- • Zostaje oficjalnie ogłoszony następcą tronu przez Dunkana jeszcze przed zbrodnią w Inverness.
- • Po śmierci ojca ucieka do Anglii, ratując życie, ale tym samym ściągając na siebie podejrzenia o współudział w zbrodni.
- • Na dworze angielskim wystawia lojalność Makdufa na próbę, podając się za człowieka gorszego, niż jest w rzeczywistości.
- • Dowodzi wojskami, które pod osłoną gałęzi lasu Birnamskiego podchodzą pod Dunsinane.
- • Po śmierci Makbeta zostaje obwołany królem i zapowiada odbudowę porządku w państwie.
Donalbain
Postać drugoplanowaMłodszy syn króla Dunkana
Który po zabójstwie ojca ucieka z kraju i nie odgrywa już większej roli w akcji.
- • Razem z bratem Malcolmem opuszcza Inverness, obawiając się, że następną ofiarą spisku będzie któryś z synów króla.
- • Ucieka do Irlandii, podczas gdy Malcolm wybiera Anglię, co rozdziela drogi obu braci.
- • Jego ucieczka zostaje wykorzystana jako poszlaka przeciw synom Dunkana i ułatwia Makbetowi przejęcie tronu.
Trzy wiedźmy
Postać drugoplanowaTrzy siostry spotykające Makbeta na wrzosowisku, których przepowiednie uruchamiają akcję dramatu
Najważniejszy element nadprzyrodzony sztuki.
- • Otwierają dramat krótką sceną na wrzosowisku, ustanawiając atmosferę grozy i moralnego odwrócenia wartości.
- • Pozdrawiają Makbeta jako tana Glamis, tana Kawdoru i przyszłego króla, a Bankowi zapowiadają potomstwo królewskie.
- • Nie nakazują Makbetowi zbrodni wprost, lecz wpajają mu myśl o koronie, która bohater sam rozwija w czyn.
- • W akcie IV przyzywają zjawy i ukazują pochód królów, a ich zapowiedzi okazują się dwuznaczne i prowadzą do zguby Makbeta.
- • Część badaczy widzi w nich realne istoty nadnaturalne, inni projekcje pragnień i lęku głównego bohatera.
Hekate
Postać drugoplanowaKrólowa czarownictwa i zwierzchniczka wiedźm, występująca w jednej scenie aktu trzeciego
Postać prawdopodobnie dopisana później.
- • Gani trzy wiedźmy za samodzielne kontakty z Makbetem, bez jej wiedzy i udziału.
- • Poucza wiedźmy, aby wzmocniły w Makbecie fałszywe poczucie bezpieczeństwa, co bezpośrednio prowadzi do jego zguby.
- • Scena z jej udziałem jest przez większość badaczy uznawana za późniejszą interpolację, prawdopodobnie związana z twórczością Thomasa Middletona.
Fleance
Postać drugoplanowaSyn Banka
Który przeżywa zamach na ojca i ratuje się ucieczką, dzięki czemu linia potomków Banka nie wygasa.
- • Wraz z ojcem zostaje napadnięty przez nasłanych morderców i jako jedyny wychodzi z zasadzki żywy.
- • Jego ucieczka przekreśla nadzieję Makbeta na zabezpieczenie władzy dla własnego rodu.
- • W tradycji dynastycznej uchodził za przodka Stuartów, co nadaje jego ucieczce znaczenie polityczne w sztuce.
Lennox
Postać drugoplanowaSzkocki możny obecny przy odkryciu ciała Dunkana, który stopniowo nabiera podejrzeń wobec Makbeta.
- • Wraz z Makdufem przybywa do zamku w Inverness i wchodzi do komnaty królewskiej po zabójstwie Dunkana.
- • W późniejszych scenach w sposób ironiczny daje wyraz podejrzeniom wobec nowego króla i jego metod rządzenia.
Ross
Postać drugoplanowaSzkocki możny i posłaniec
Który przekazuje kluczowe wieści zarówno po zwycięstwie, jak i po rzezi rodziny Makdufa.
- • Należy do posłańców ogłaszających Makbetowi nadanie tytułu tana Kawdoru, co potwierdza pierwszą przepowiedź wiedźm.
- • Pełni rolę pośrednika między dworem a szkockimi możnymi, między innymi w rozmowie z żoną Makdufa.
- • Przynosi Makdufowi wiadomość o wymordowaniu jego rodziny, łącząc wątek polityczny z osobistą tragedią bohatera.
Angus, Menteith i Caithness
Postać drugoplanowaSzkoccy tanowie i możni
Którzy w końcowych aktach występują jako zbiorowy głos opozycji wobec Makbeta i przyłączają się do armii Malcolma.
- • Angus i Ross towarzyszą poselstwu, które ogłasza Makbetowi nadanie tytułu tana Kawdoru.
- • Menteith, Caithness i Angus prowadzą w akcie V rozmowę o stanie państwa i o tyranii Makbeta.
- • Wszyscy trzej przyłączają się do wojsk Malcolma maszerujących na Dunsinane, co pokazuje izolację tyrana.
Siward i jego syn
Postać drugoplanowaAngielski hrabia i dowódca oraz jego młody syn
Dowodzą wojskami najazdowymi i płacą za zwycięstwo śmiercią najmłodszego z nich.
- • Siward, hrabia Northumberland, przybywa do Szkocji z armią Malcolma, wspierając prawowitego następcę tronu.
- • Jego syn pada w pojedynku z Makbetem, stając się symbolem ceny, jaką płaci porządek za pokonanie tyrana.
- • Siward przyjmuje wiadomość o śmierci syna z żołnierską powagą, dowodząc, że zginął z przodu, w walce, a nie w ucieczce.
Odźwierny
Postać drugoplanowaSługa pilnujący bramy zamku w Inverness
Postać komiczna, której scena rozładowuje napięcie po królobójstwie.
- • Pojawia się bezpośrednio po zabójstwie Dunkana, gdy zapija nocna popijawa i żarty otwiera bramę spóźnionym gościom.
- • Jego monolog o bramie prowadzącej do piekła nawiązuje do misteryjnych scen zejścia do piekieł i pogłębia grozę sytuacji.
- • W jego wypowiedzi pojawia się wątek ekwiwokacji, który łączy scenę ze współczesnym widzom sporem wokół przysięgi jezuickiej i procesu po spisku prochowym.
- • Jest to scena pisana prozą, odmienną stylistycznie od większości dramatu i typową dla praktyki teatru elżbietańskiego.
Lekarz i dama dworu
Postać drugoplanowaŚwiadkowie obłędu Lady Makbet
Dama dworu wzywa lekarza, a oboje obserwują jej lunatykowanie i bezskutecznie szukają na nią rady.
- • Dama dworu sprowadza lekarza w obawie o stan psychiczny królowej i relacjonuje jej nocne zachowania.
- • W trakcie sceny lunatykowania oboje obserwują gest zmywania niewidzialnych plam krwi i jej mowę pełną powracających wspomnień.
- • Lekarz stwierdza, że choroba królowej wymaga raczej opieki duchowej niż lekarstw, i przyznaje, że nie potrafi jej pomóc.
- • Ich bezsilność podkreśla samotność Lady Makbet i nieodwracalność jej załamania.
Seyton
Postać drugoplanowaSługa i zbrojmistrz Makbeta
Obecny przy nim w ostatnim akcie dramatu i przekazujący mu najgorsze wieści.
- • Pomaga Makbetowi przygotować się do bitwy i towarzyszy mu w zamku Dunsinane.
- • To on przekazuje Makbetowi wiadomość o śmierci jego żony.
- • Jego chłodne, rzeczowe doniesienie potęguje grozę, ponieważ śmierć królowej zostaje zepchnięta poza scenę i pozbawiona oprawy.
Lady Makduf i jej syn
Postać drugoplanowaŻona i syn tana Fife
Zamordowani na rozkaz Makbeta w scenie, która ukazuje okrucieństwo tyrana wobec niewinnych.
- • Lady Makduf zostaje na zamku w Fife, gdy mąż ucieka do Anglii, i nie kryje żalów z powodu jego wyjazdu.
- • Prowadzi z synem rozmowę o losie ojca, w której chłopiec błyskotliwie odpiera argumenty o zdradzie.
- • Na scenę wpadają nasłani mordercy; syn ginie z ich ręki, a Lady Makduf zostaje zamordowana.
- • Scena ta jest często czytana jako kontrast dla Lady Makbet i jako dowód, że tyrania nie cofa się przed żadną granicą.
Krwawy kapitan
Postać drugoplanowaRanny żołnierz
Który w akcie pierwszym relacjonuje królowi Duncanowi przebieg bitwy i bohaterstwo Makbeta.
- • Składa królowi relację z pola bitwy, dzięki której widz poznaje Makbeta jako walecznego obrońcę Szkocji.
- • Jego zakrwawiony wygląd otwiera dramat obrazem krwi, który stanie się jednym z najważniejszych motywów utworu.
Starzec
Postać drugoplanowaPostać epizodyczna z aktu drugiego
Której rozmowa z Rossem unaocznia zaburzenia naturalnego porządku po królobójstwie.
- • Rozmawia z Rossem o dziwnych zjawiskach towarzyszących śmierci Dunkana, między innymi o ciemnościach w biały dzień i o nietypowym zachowaniu zwierząt.
- • Jego relacja jest dla widza sygnałem, że zbrodnia Makbeta naruszyła porządek natury, a nie tylko porządek państwa.
Relacje między bohaterami
Kto z kim jest powiązany i co z tego powiązania wynika dla fabuły.
małżeństwo oparte na wspólnocie zbrodni i wzajemnym uzależnieniu, które z czasem przechodzi w izolację obojga
krewniak i poddany, który morduje władcę, naruszając więź krwi i lojalności
przyjaźń dwóch wodzów zamieniona w rywalizację przez przepowiedź o potomstwie Banka
konflikt polityczny, który staje się osobistą zemstą po wymordowaniu rodziny Makdufa
współsprawczyni królobójstwa, która przygotowuje zbrodnię i zaciera jej ślady
ojciec i syn; Duncan ogłasza Malcolma następcą tronu
ojciec i młodszy syn, który po śmierci ojca ucieka z kraju
ojciec i syn; ucieczka Fleance'a przedłuża linię rodu zapowiedzianą w przepowiedni
kuszenie przepowiednią: wiedźmy wpajają myśl o koronie, nie wydając wprost rozkazu zbrodni
zwierzchność i podległość w hierarchii czarownictwa
małżeństwo i ojcostwo przerwane rzezią w zamku w Fife
sojusz zawiązany na dworze angielskim, przypieczetowany próbą lojalności
przeciwnicy w bitwie pod Dunsinane; młody Siward ginie z ręki Makbeta
służba i zależność; Seyton przekazuje Makbetowi wiadomość o śmierci żony
świadkowie obłędu królowej, bezradni wobec jej stanu
przeciwstawienie dwóch modeli kobiecości: sprawczej zbrodniarki i matki-ofiary
posłaniec najgorszej wieści: to on informuje Makdufa o wymordowaniu jego rodziny
Plan wydarzeń
Spotkanie trzech wiedźm na wrzosowisku
Trzy wiedźmy ustalają, że spotkają się z Makbetem po bitwie, a ich słowa od początku odwracają porządek wartości.
Relacja o zwycięstwie i wyrok na tana Kawdoru
Krwawy kapitan składa Duncanowi relację z bitwy, a król skazuje zdrajcę i przekazuje jego tytuł Makbetowi.
Proroctwa dla Makbeta i Banka
Wiedźmy pozdrawiają Makbeta jako tana Glamis, tana Kawdoru i przyszłego króla, a Bankowi zapowiadają potomstwo na tronie.
Wieść o tytule tana Kawdoru
Posłańcy ogłaszają Makbetowi nadanie tytułu tana Kawdoru, co natychmiast potwierdza część przepowiedni.
List do Lady Makbet i jej postanowienie
Makbet opisuje żonie spotkanie z wiedźmami, a Lady Makbet od razu odczytuje przepowiedź jako wezwanie do zbrodni.
Przybycie Dunkana do Inverness
Duncan przybywa z zaufaniem do zamku Makbeta, a Lady Makbet przygotowuje plan zbrodni.
Nocne zabójstwo króla Dunkana
Makbet zabija śpiącego Dunkana poza sceną, a w drodze do komnaty widzi wizję sztyletu.
Pozorowanie winy straży
Lady Makbet podkłada zakrwawione sztylety strażnikom, a Makbet zabija ich, by zrzucić na nich winę.
Odkrycie zbrodni i scena Odźwiernego
Odźwierny otwiera bramę, a Makduf wchodzi do komnaty królewskiej i odkrywa ciało Dunkana.
Ucieczka Malcolma i Donalbaina
Synowie Dunkana opuszczają kraj w obawie o życie, co zostaje odczytane jako dowód ich winy.
Makbet obejmuje tron
Makbet zostaje królem Szkocji, choć prawowitym następcą był Malcolm.
Zlecenie zabójstwa Banka i Fleance'a
Makbet, zagrożony przepowiednią o potomstwie Banka, wynajmuje morderców.
Śmierć Banka i ucieczka Fleance'a
Mordercy zabijają Banka, ale jego synowi udaje się uciec.
Bankiet i duch Banka
Na uczcie ukazuje się Makbetowi duch zamordowanego Banka, widoczny tylko dla niego.
Hekate gani wiedźmy
Hekate zarzuca trzem wiedźmom samodzielne kontakty z Makbetem i zapowiada dalsze działanie.
Wizyta u wiedźm i trzy zjawy
Makbet zadanie potwierdzenia przepowiedni i otrzymuje ostrzeżenie przed Makdufem oraz dwie zwodnicze obietnice bezpieczeństwa.
Pochód ośmiu królów
Wiedźmy ukazują Makbetowi szereg koronowanych władców, z których ostatni trzyma lustro, a za nimi kroczy duch Banka.
Rzeź w zamku Makdufa i ucieczka Makdufa
Na rozkaz Makbeta mordercy zabijają Lady Makduf i jej dzieci, a sam Makduf ratuje się ucieczką do Anglii.
Próby lojalności na dworze angielskim
Malcolm wystawia Makdufa na próbę, podając się za człowieka gorszego, niż jest w rzeczywistości.
Lunatykowanie Lady Makbet
Lady Makbet chodzi we śnie po zamku i powtarza gest zmywania niewidzialnych plam krwi, obserwowana przez lekarza i dama dworu.
Marsz lasu Birnamskiego
Wojska Malcolma podchodzą pod Dunsinane, niosąc przed sobą gałęzie z lasu Birnamskiego.
Śmierć Lady Makbet
Makbet dowiaduje się od Seytona o śmierci żony w przededniu decydującej bitwy.
Pojedynek Makbeta z Makdufem
Makbet ginie z ręki Makdufa, który okazuje się nie zrodzony z kobiety w sposób zwykły.
Koronacja Malcolma
Malcolm zostaje obwołany królem Szkocji, a porządek państwowy ma zostać odbudowany.
Czas i miejsce akcji
Szkocja, XI wiek, czasy legendarnego króla Makbeta panującego w latach 1040-1057; wrzosowisko i okolice Forres, gdzie Makbet i Banko spotykają trzy wiedźmy; obóz wojskowy i pałac królewski w Forres, miejsce relacji o bitwie i nadania tytułu tana Kawdoru; zamek Makbeta w Inverness, miejsce nocnego zabójstwa króla Dunkana i odkrycia zbrodni; zamek Makdufa w Fife, gdzie dochodzi do rzezi jego żony i dzieci; dwór angielski króla Edwarda Wyznawcy, gdzie Malcolm i Makduf przygotowują najazd; zamek i wzgórze Dunsinane, miejsce finałowej bitwy i śmierci Makbeta; las Birnamski pod Dunsinane, którego gałęzie posłużą wojskom Malcolma jako kamuflaz; Scone, miejsce koronacji Malcolma po pokonaniu tyrana; Irlandia jako kierunek ucieczki Donalbaina, ukazana jedynie w relacji postaci.
Motywy literackie i problematyka
Ambicja i jej cena
Mechanizm motywu polega na tym, że ambicja nie pojawia się jako cecha wrodzona, lecz zostaje rozbudzona przez przepowiedź i podsycana przez Lady Makbet; każdy krok ku koronie zwiększa liczbę zbrodni, a zdobyta władza nie przynosi spokoju, lecz strach przed utratą.
Wina i sumienie
Motyw działa przez kontrast dwóch reakcji na zbrodnię: Makbet od pierwszej chwili jest rozbity wewnętrznie i nie potrafi wypowiedzieć słów modlitwy, a Lady Makbet wypiera winę aż do załamania; wyparte poczucie winy wraca pod postacią halucynacji i obłędu.
Krew jako znak nieusuwalnej winy
Krew występuje w dramacie jako obraz materialny, a nie tylko przenośnia: pojawia się na rękach, sztyletach i twarzach, a próba zmycia jej wodą okazuje się nieskuteczna; w scenie lunatykowania Lady Makbet wciąż widzi plamy, których nie da się usunąć.
Sen i bezsenność
Makbet zabija sen jako stan niewinności i spokoju, dlatego od zbrodni cierpi na bezsenność i koszmary; sen przestaje być ukojeniem, a staje się powrotem wypartej zbrodni, co dotyczy zarówno Makbeta, jak i Banka oraz Lady Makbet.
Proroctwo i jego przewrotna realizacja
Wiedźmy nie kłamią dosłownie, lecz posługują się językiem dwuznacznym: obietnica bezpieczeństwa do czasu, gdy las ruszy na wzgórze, oraz zapowiedź, że Makbetowi nie zaszkodzi człowiek zrodzony z kobiety, realizują się w sposób odwrotny do oczekiwanego i stają się narzędziami zguby bohatera.
Los a wolna wola
Dramat stale balansuje między dwiema możliwościami: wiedźmy stawiają Makbeta wobec przepowiedni, ale nie wydają rozkazu zbrodni, a bohater sam podejmuje decyzję i sam ją wykonuje; jednocześnie sposób realizacji przepowiedni sugeruje, że jego wybory były wpisane w z góry określony bieg wydarzeń.
Władza i tyrania
Utwór zestawia dwa modele rządzenia: panowanie Dunkana opiera się na nagradzaniu zasług i zaufaniu, a rządy Makbeta na przemocy, inwigilacji i eliminowaniu kolejnych zagrożeń; im większa władza, tym większa samotność tyrana i tym mniejsza liczba jego rzeczywistych stronników.
Męskość i kobiecość
Lady Makbet podważa męskość męża, wiążąc ją z gotowością do zbrodni, i jednocześnie wzywa duchy, by odebrały jej kobiecą słabość; w ten sposób dramat podważa przypisane płci role i czyni z kobiecości zarówno narzędzie władzy, jak i jej ofiarę.
Natura i porządek świata wobec zbrodni
Królobójstwo nie jest w dramacie czynem prywatnym: po śmierci Dunkana ciemność zalega w biały dzień, zwierzęta zachowują się wbrew naturze, a konie łamią zagrody; zaburzenie porządku politycznego znajduje odbicie w zaburzeniu porządku natury.
Rola wiedźm: sprawczynie czy projekcja
Wiedźmy uruchamiają akcję, ale nie zmuszają bohatera do zbrodni; interpretacje wahają się między odczytaniem ich jako realnych istot nadnaturalnych i sprawczyń zła a odczytaniem ich jako zewnętrznej postaci pragnień i lęku Makbeta, które i tak musiałby sam wypełnić.
Odczytania krytyczne i teatralne
Jan Kott opisał Makbeta jako człowieka uwikłanego w tryby historii: w kronikach historia działa jak Wielki Mechanizm, a w Makbecie pokazana jest jak koszmar, przez osobiste doświadczenie zbrodni; teatr XX wieku czytał sztukę także jako studium dyktatury i psychologicznego rozpadu władcy.
Ten motyw na maturze i egzaminie ósmoklasisty
Niejednoznaczności interpretacyjne
Czy Makbet działa z wolnej woli, czy jest narzędziem losu i wypełnia przepowiedź? Makbet jest w pełni odpowiedzialny: wiedźmy tylko wypowiadają przepowiedź, nie wydają rozkazu, a bohater sam podejmuje decyzję, sam wykonuje zbrodnię i sam planuje kolejne morderstwa. Makbet jest narzędziem w rękach sił od niego niezależnych: sposób realizacji przepowiedni pokazuje, że jego wybory były z góry wpisane w bieg wydarzeń, a każda próba odwrócenia losu przybliża go do zapowiedzianego końca; Czy trzy wiedźmy są realnymi istotami nadnaturalnymi, czy halucynacja i projekcja pragnień Makbeta? Wiedźmy są realne w świecie przedstawionym: spotyka je także Banko, ich przepowiednie sprawdzają się niezależnie od woli bohatera, a w akcie IV przyzywają zjawy i ukazują pochód królów. Wiedźmy są zewnętrzną projekcją tego, co Makbet nosi w sobie: pojawiają się na granicy jawy i snu, ich słowa można odczytać jako głos własnej ambicji bohatera, a inne nadnaturalne zjawiska w dramacie, na przykład widmo sztyletu i duch Banka, są wyraźnie subiektywne; Czy Lady Makbet jest sprawczynią zbrodni, czy współwinna i ofiarą zarazem? Lady Makbet jest główną sprawczynią: to ona podejmuje decyzję, wzywa duchy, atakuje męskość męża i przygotowuje oraz zaciera ślady zbrodni. Lady Makbet jest współwinna, ale także ofiarą własnej manipulacji i hierarchii płci: jej wpływ kończy się wraz z koronacją, mąż ją odsuwa, a wyparta wina niszczy jej psychikę, co czyni ją postacią równie skrzywdzoną, co winną; Czy śmierć Lady Makbet jest samobójstwem, czy tylko wieścią o jej śmierci? Popularne opracowania i część podręczników mówią wprost o samobójstwie: bohaterka miała odebrać sobie życie, nie mogąc udźwignąć winy i obłędu. Tekst dramatu przedstawia jej śmierć w sposób pośredni: Makbet dowiaduje się o niej od sługi, a w finale nowy król wspomina, że najprawdopodobniej sama odebrała sobie życie; brak sceny i zastrzeżenie, że jest to tylko mniemanie, pozostawiają sprawę otwartą; Czy tragedia jest przede wszystkim polityczna, czy psychologiczna? Utwór jest tragedią polityczną: opowiada o uzurpacji, legitymizacji władzy, tyranii i jej skutkach dla państwa, a także o dynastycznych roszczeniach Stuartów. Utwór jest tragedią psychologiczną: najważniejszy jest rozpad osobowości dwojga głównych bohaterów, a polityka stanowi jedynie zewnętrzną ramę dla studium winy, strachu i obłędu; Czy zakończenie z Malcolmem przynosi odbudowę porządku, czy tylko wymianę tyrana? Finał przynosi restaurację prawowitego porządku: tyran ginie, władzę obejmuje prawowity następca Dunkana, który nagradza wiernych i zapowiada naprawę państwa. Finał jest tylko wymianą władcy: zwycięstwo zostało okupione rzezią niewinnych, zapowiedź o potomkach Banka nadal obowiązuje, a scenie braku katharsis i niepewności towarzyszy pytanie, czy mechanizm władzy nie zostanie uruchomiony na nowo; Czy sztuka pochwala porządek królewski Jakuba I, czy go podważa? Sztuka wspiera porządek jakobiański: oczyszcza Banka, przodka Stuartów, z zarzutu współudziału w zbrodni, pokazuje pochód królów jako hołd dla dynastii i potwierdza wiarę w boskie pochodzenie władzy królewskiej. Sztuka podważa ten porządek: ukazuje, jak łatwo prawowity władca ginie z ręki zaufanego krewnego, jak kruche są więzy lojalności i jak władza może przejść w ręce tyrana, co brzmi niepokojąco w państwie, w którym niedawno wykryto spisek na króla i parlament.
Kwestie sporne to nie błąd opracowania - to miejsca, w których różni badacze czytają tekst inaczej. Na wypracowaniu liczy się nie wybór jednej odpowiedzi, ale uzasadnienie własnego stanowiska argumentami z tekstu.
Baza faktów tego opracowania
- Fakty źródłowe
- 212
- Pewność wysoka
- 99
- Źródła sprawdzone
- 24
- Kwestie sporne
- 7
Każde zdanie tego opracowania jest powiązane z konkretnym faktem z bazy, a cytatów z utworu nie zamieszczamy - treść omawiamy własnymi słowami. 2 twierdzenia odrzuciliśmy jako niepewne, zamiast podawać je uczniowi jako pewnik. Ocena jakości treści: 99,5/100 (próg publikacji 90/100).
Metodę, kategorie zarzutów fact-checku i ograniczenia opisujemy na stronie jak powstają opracowania . Znalazłeś błąd w tym opracowaniu? Zgłoś go mailem - poprawiamy treść, nie tylko odpowiadamy.
To musisz wiedzieć (pewniaki na sprawdzian)
W finale armia Malcolma podchodzi pod Dunsinane pod osłoną gałęzi z lasu Birnamskiego, co wypełnia pierwszą z pozornie niemożliwych przepowiedni.
Makbet — Tytułowy bohater i tragiczny protagonista.
Lady Makbet — Żona Makbeta i współsprawczyni królobójstwa.
Banko — Wódz i przyjaciel Makbeta.
Król Duncan — Prawowity król Szkocji, krewny Makbeta i ofiara królobójstwa, które uruchamia całą tragedię.
Makduf — Tan Fife i szkocki możny.
Malcolm — Starszy syn króla Dunkana i prawowity następca tronu, który po ucieczce do Anglii organizuje najazd i odzyskuje władzę..
Donalbain — Młodszy syn króla Dunkana.
Tło: Szkocja, XI wiek, czasy legendarnego króla Makbeta panującego w latach 1040-1057
Tło: wrzosowisko i okolice Forres, gdzie Makbet i Banko spotykają trzy wiedźmy
Makbet jest dramatem, dlatego nie ma w nim narratora w sensie powieściowym: świat przedstawiony tworzą dialogi, monologi i didaskalia, a o wydarzeniach widz dowiaduje się z wypowiedzi.
Czy Makbet działa z wolnej woli, czy jest narzędziem losu i wypełnia przepowiedź? Makbet jest w pełni odpowiedzialny: wiedźmy tylko wypowiadają przepowiedź, nie wydają rozkazu.
Czy trzy wiedźmy są realnymi istotami nadnaturalnymi, czy halucynacja i projekcja pragnień Makbeta?
Ambicja i jej cena: Mechanizm motywu polega na tym, że ambicja nie pojawia się jako cecha wrodzona, lecz zostaje rozbudzona przez przepowiedź i podsycana przez Lady Makbet.
Quiz sprawdzający znajomość lektury
Kim jest Makbet w utworze?
Powiązane lektury, pojęcia słownikowe i narzędzia CKE
Inne lektury tego autora
Inne lektury z epoki (Renesans (odrodzenie))
Lektury do zestawienia porównawczego (wspólne motywy CKE)
Utwory innych autorów, które dzielą najwięcej wspólnych motywów z lekturą „Makbet” i sprawdzą się jako drugi argument w rozprawce lub wypracowaniu:
Pojęcia ze Słownika Terminów Literackich w tym utworze
Kategorie genologiczne, rodzajowe i środki stylistyczne powiązane z lekturą „Makbet”:
Rodzaj literacki przeznaczony na scenę, zbudowany z dialogów, monologów i didaskaliów, bez narratora.
Odmiana dramatu z epoki romantyzmu: otwarta kompozycja, mieszanie tragizmu z groteską i brak trzech jedności.
Gatunek dramatyczny starożytnej Grecji: wysoko postawiony bohater ponosi klęskę z powodu błędu i wyroku losu.
Sposób przedstawiania świata, w którym absurd i śmiech łączą się z tym, co przerażające i niepokojące.
Trening egzaminacyjny CKE (Liceum PP)
Przećwicz wiedzę z lektury w pełnych arkuszach egzaminacyjnych, przewodnikach pisemnych i testach:
60 pkt · 240 min · czytanie i wypracowanie
Konspekty, lektury obowiązkowe i konteksty CKE
Porównanie dwóch tekstów w limicie 60-90 wyrazów
Trening pytań zamkniętych z kluczem odpowiedzi
Rozkład epok i lektur od września do marca
Powtórka pytań sprawiających trudność
Częste pytania o lekturę „Makbet” (FAQ)
Kto jest autorem i w jakiej epoce powstał utwór „Makbet”? ▼
Autorem utworu „Makbet” jest William Szekspir. Dzieło powstało w 1606 r. Gatunek literacki: tragedia szekspirowska (tragedia renesansowa, dramat elżbietański) z elementami moralitetu, tragedii krwi i psychologicznego studium zbrodniarza; najkrótsza tragedia Szekspira.
O czym opowiada „Makbet”? ▼
Trzy wiedźmy ustalają, że spotkają się z Makbetem po bitwie, a ich słowa od początku odwracają porządek wartości. W finale armia Malcolma podchodzi pod Dunsinane pod osłoną gałęzi z lasu Birnamskiego, co wypełnia pierwszą z pozornie niemożliwych przepowiedni. Pełne opracowanie „Makbet” obejmuje streszczenie z podziałem na wątki, bohaterów, motywy literackie i quiz.
Jakie są najważniejsze motywy literackie w „Makbet”? ▼
Do najważniejszych motywów w utworze „Makbet” należą: Ambicja i jej cena, Wina i sumienie, Krew jako znak nieusuwalnej winy, Sen i bezsenność, Proroctwo i jego przewrotna realizacja. Motywy te są często wykorzystywane w tematach wypracowań maturalnych i egzaminacyjnych.
Kto jest głównym bohaterem „Makbet”? ▼
Kluczową postacią utworu jest Makbet. W utworze występują również m.in.: Lady Makbet, Banko, Król Duncan.
Zobacz także inne lektury z poziomu: Liceum PP
Źródła zewnętrzne i materiały CKE do lektury „Makbet”
Zweryfikowane zasoby instytucji publicznych, bibliotek cyfrowych oraz informatorów egzaminacyjnych, które poszerzają kontekst lekturowy i historycznoliteracki.
Kolekcja utworów: William Szekspir w bibliotece Wolne Lektury
Bezpłatne, zweryfikowane filologicznie teksty utworów w domenie publicznej wraz z przypisami redakcyjnymi.
Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego (Formuła 2023)
Oficjalna lista jawnych zadań, kryteria oceniania wypracowania (35 pkt) oraz notatki syntetyzującej (4 pkt).
Polona - Cyfrowa Biblioteka Narodowa (pierwodruki i rękopisy)
Skany historycznych wydań, rękopisów, ilustracji z epoki oraz opracowań krytycznoliterackich.
Encyklopedia PWN - literatura, biogramy pisarzy i pojęcia
Hasła encyklopedyczne weryfikujące daty wydań, konteksty historyczne i terminologię teoretycznoliteracką.