Dramaty

Cechy rozpoznawcze

• dialog i didaskalia zamiast narracji
• konflikt jako siła napędowa
• jedność miejsca i czasu (nie zawsze)
• rola widza w odbiorze

Jak rozpoznać ten gatunek w tekście

Liczby poniżej policzono z opracowań 14 utworów tej kategorii w bazie serwisu. To nie definicja z podręcznika, tylko to, co faktycznie widać w lekturach - dobre punkty zaczepienia przy analizie nowego tekstu.

• Liczba postaci w opracowaniu: od 6 do 20, mediana 13.
• Zdarzenia w planie wydarzeń: od 10 do 24, mediana 16.
• Motywy powtarzające się w kilku utworach kategorii: Humor, groteska i absurd, Władza i tyrania, Czas, los i przeznaczenie, Wina, kara i sumienie, Zdrada i zbrodnia, Śmierć i przemijanie, Pieniądz, bieda i różnice klasowe i Dom i rodzina. Jeśli któryś z nich rozpoznasz w tekście, jesteś w tej kategorii.
• Etapy, na których czytasz utwory tej kategorii: klasy 7–8 szkoły podstawowej (egzamin ósmoklasisty), liceum, zakres podstawowy (matura) i liceum, zakres rozszerzony (matura).
• Najwięcej postaci ma Makbet (20), najmniej Antygona w Nowym Jorku (6).
• Najdłuższy plan wydarzeń ma Makbet (24), najkrótszy Szewcy (10).
• Najstarszy utwór kategorii to Antygona (441 r. p.n.e.), najnowszy Antygona w Nowym Jorku (1992 r.).

Epoki tej kategorii i egzamin

Starożytność (antyk) (do 476 r. (upadek cesarstwa zachodniorzymskiego))

Kultura grecka i rzymska to fundament, z którego wyrosła cała późniejsza literatura europejska. W antyku powstały wzorce gatunkowe, do których twórcy wracają do dziś: epopeja, tragedia, komedia, dialog filozoficzny, pieśń i hymn. Świat antyczny jest światem bogów ingerujących w losy ludzi, fatum, którego nie da się oszukać, i bohatera, który swoim czynem albo upadkiem uczy odbiorcę, jak żyć. W lekturach szkolnych antyk reprezentują mitologia grecka, Homer, Sofokles i Biblia jako tekst kultury śródziemnomorskiej oraz utwory nawiązujące do antyku.

Renesans (odrodzenie) (XVI w.)

Odrodzenie odwraca wzrok z nieba na człowieka: hasło humanizmu brzmi, że człowiek jest miarą wszechrzeczy. Literatura renesansu jest świecka, radosna i optymistyczna, ale nie naiwna - obok apoteozy życia pojawia się refleksja o jego kruchości. Twórcy wracają do wzorców antycznych, piszą po polsku i bawią się formą: fraszką, pieśnią, trenem, dramatem o władzy. W lekturach szkolnych renesans to Kochanowski i jego odpowiedź na śmierć córki, a także dramat o granicach wolności władcy.

Barok (XVII w.)

Epoka kontrastu i niepokoju: wielkość obok nędzy, wzniosłość obok groteski, Bóg obok grzechu. Barok jest teatralny - lubi ozdobę, przepych, zaskoczenie formą i grę z odbiorcą. Jego bohater bywa rozdarty między przemijalnością świata a pragnieniem trwałości, a literatura służy zarówno ku przestrodze, jak i ku przyjemności czytania. W lekturach szkolnych reprezentują go teksty o zmienności świata i o walce o naprawę Rzeczypospolitej.

Romantyzm (1822–1863 (w Polsce))

Epoka uczucia, wyobraźni i buntu przeciw racjonalnemu porządkowi. Romantyk jest indywidualistą, często wyobcowanym, gotowym poświęcić życie dla wolności albo dla miłości. Literatura romantyczna lubi cudowność, ludowość, sen i widzenie, a obok tego - mesjanizm i wiarę w odrodzenie narodu przez ofiarę. To epoka, w której literatura bierze na siebie zadania patriotyczne: pisarze emigracyjni stają się sumieniem narodu. W lekturach szkolnych romantyzm pojawia się w balladach, dramatach romantycznych, epopei narodowej i poezji powstańczej.

Pozytywizm (1864–1890)

Odpowiedzią na klęskę powstania styczniowego stał się program pracy od podstaw: nauka, praca organiczna, praca u podstaw i równouprawnienie. Pozytywizm patrzy na świat trzeźwo i dokumentalnie - powieść staje się narzędziem diagnozy społecznej, a bohater jest częścią grupy, nie wybitnym indywidualistą. Pisarze pokazują nędzę, wyzysk, antysemityzm i klęskę jednostki starającej się żyć uczciwie w niesprawiedliwym systemie. W lekturach szkolnych pozytywizm to realistyczne powieści i nowele społeczne.

Młoda Polska (1890–1918)

Epoka modernizmu i dekadentyzmu: sztuka zaczyna być wartością samą w sobie, a artysta - jednostką wolną od obowiązków społecznych. Nastroje są katastroficzne i melancholijne, ale obok nich pojawia się fascynacja przyrodą, chłopem i tym, co pierwotne. Pisarze zaglądają do wnętrza człowieka i do mrocznych zakamarków zbiorowości, a narracja bywa oniryczna, symboliczna, rozbita. W lekturach szkolnych Młoda Polska to powieść o artystach i chłopach, dramat o buncie w rodzinie oraz poezja o marności i sile słowa.

Dwudziestolecie międzywojenne (1918–1939)

Epoka odzyskanej wolności, w której literatura programowo zrywa z obowiązkami wobec narodu: ma bawić, eksperymentować i kpić. Równolegle dwudziestolecie jest czasem niepokoju o przyszłość i zapowiedzią katastrofy, którą pisarze przeczuwają. Formy się zmieniają: groteska, absurd, nowa powieść, reportaż, poezja lingwistyczna i witalistyczna. W lekturach szkolnych to czas powieści o dojrzewaniu i o kryzysie świata dorosłych oraz absurdalnych dramatów o władzy.

Współczesność (po 1939 r.)

Literatura współczesna dzieli się na świadectwo i na grę. Po jednej stronie są książki o wojnie, okupacji, lagrach i Zagładzie, pisane przez świadków albo w ich imieniu - one mają ocalić pamięć i nie pozwolić nazwać zła czymś neutralnym. Po drugiej stronie jest literatura wolności: eseju, reportażu, opowieści dla dzieci i dorosłych, która szuka formy na doświadczenie nowoczesnego życia. Wspólnym mianownikiem jest pytanie o odpowiedzialność jednostki wobec historii i wobec innych.

Przykłady z lektur w bazie (8 z 14)

Antygona - Sofokles

Tragedia antyczna (tragedia attycka)

• Tematy: Prawo boskie vs prawo ludzkie, Hybris i tragedia władzy, Konflikt tragiczny i Bohater tragiczny i wina tragiczna.
• Motywy: Czas, los i przeznaczenie, Wina, kara i sumienie i Władza i tyrania.
• Miejsce akcji: Czas i miejsce akcji.
• Opracowanie: 12 postaci, 15 zdarzeń, poziom liceum, zakres podstawowy (matura).

Hamlet - William Szekspir

Tragedia elżbietańska (dramat zemsty)

• Tematy: Zemsta i jej cena, Bycie a niebycie — monolog o śmierci, Pozór i rzeczywistość i Sztuka w sztuce.
• Motywy: Śmierć i przemijanie, Sztuka, artysta i wyobraźnia, Strach, lęk i niepewność i Zdrada i zbrodnia.
• Miejsce akcji: Czas i miejsce akcji.
• Opracowanie: 14 postaci, 14 zdarzeń, poziom liceum, zakres rozszerzony (matura).

Makbet - William Szekspir

Tragedia szekspirowska (tragedia renesansowa, dramat elżbietański) z elementami moralitetu, tragedii krwi i psychologicznego studium zbrodniarza; najkrótsza tragedia Szekspira

• Tematy: Ambicja i jej cena, Wina i sumienie, Krew jako znak nieusuwalnej winy i Sen i bezsenność.
• Motywy: Władza i tyrania, Wina, kara i sumienie, Magia, fantastyka i baśniowość i Zdrada i zbrodnia.
• Miejsce akcji: Czas i miejsce akcji.
• Opracowanie: 20 postaci, 24 zdarzenia, poziom liceum, zakres podstawowy (matura).

Skąpiec - Molier

Komedia klasyczna francuska w pięciu aktach, pisana prozą

• Tematy: Skąpstwo jako monomania, Małżeństwa układane, Lichwa i pieniądz i Konflikt pokoleń.
• Motywy: Pieniądz, bieda i różnice klasowe, Władza i tyrania, Dom i rodzina i Humor, groteska i absurd.
• Miejsce akcji: Czas i miejsce akcji.
• Opracowanie: 14 postaci, 17 zdarzeń, poziom liceum, zakres podstawowy (matura).

Balladyna - Juliusz Słowacki

Dramat romantyczny (określany też jako tragedia) w pięciu aktach z epilogiem, pisany wierszem, z rozbudowanymi didaskaliami; utwór łączy baśń, legendę historyczną i fantastykę

• Tematy: Zbrodnia i nieuchronna kara, Żądza władzy i awans społeczny, Sprawiedliwość boska i instancja nadludzka i Kontrast Balladyna — Alina.
• Motywy: Wina, kara i sumienie, Czas, los i przeznaczenie, Magia, fantastyka i baśniowość i Zdrada i zbrodnia.
• Miejsce akcji: Czas i miejsce akcji.
• Opracowanie: 15 postaci, 22 zdarzenia, poziom klasy 7–8 szkoły podstawowej (egzamin ósmoklasisty).

Dziady cz. III - Adam Mickiewicz

Dramat romantyczny (Dziady drezdeńskie) z elementami fantastyki, mistycyzmu i wizyjności, o kompozycji otwartej i mozaikowej; część dramatyczna łączy się z epickim Ustępem i z liryką (wiersz Do przyjaciół Moskali), co czyni utwór dziełem synkretycznym rodzajowo; epoka: romantyzm

• Tematy: Martyrologia narodu, Mesjanizm, Bunt prometejski i Walka dobra ze złem.
• Motywy: Ojczyzna i patriotyzm, Cierpienie i ofiara, Czas, los i przeznaczenie i Dobro i zło.
• Miejsce akcji: Czas i miejsce akcji.
• Opracowanie: 17 postaci, 23 zdarzenia, poziom liceum, zakres podstawowy (matura).

Dziady część II - Adam Mickiewicz

Dramat romantyczny; samodzielna część cyklu dramatycznego Dziady, utrzymana w konwencji scen dramatycznych z chórem, z zachowaniem jedności miejsca i czasu

• Tematy: Wina i kara w ludowej sprawiedliwości, Stopniowanie win — trzy rodzaje duchów, Cierpienie jako warunek pełnego człowieczeństwa i Miłość i empatia jako obowiązek wobec bliźniego.
• Motywy: Śmierć i przemijanie, Szkoła, nauka i wychowanie, Wina, kara i sumienie i Cierpienie i ofiara.
• Miejsce akcji: Czas i miejsce akcji.
• Opracowanie: 10 postaci, 20 zdarzeń, poziom klasy 7–8 szkoły podstawowej (egzamin ósmoklasisty).

Kordian - Juliusz Słowacki

Dramat romantyczny (poemat dramatyczny)

• Tematy: Dojrzewanie pokolenia romantycznego, Marzenie a czyn, Mont Blanc — wzniosłość i pycha i Winkelriedyzm — ofiara jednostki dla zbioru.
• Motywy: Ojczyzna i patriotyzm, Władza i tyrania, Ambicja i żądza awansu i Marzenia, tęsknota i pragnienia.
• Miejsce akcji: Czas i miejsce akcji.
• Opracowanie: 14 postaci, 16 zdarzeń, poziom liceum, zakres rozszerzony (matura).

Pytania egzaminacyjne

Pytania z bazy serwisu, w których wraca ten materiał (27 pytań). Każde ma wyjaśnienie i podpowiedź, tak jak na egzaminie.

1. Romantyzm - Dziady cz. III

   Wskaż, który z bohaterów 'Dziadów cz. III' Adama Mickiewicza wygłasza słowa: 'Nazywam się Milijon - bo za miliony kocham i cierpię katusze':

   1. A. Konrad w Wielkiej Improwizacji
   2. B. Ksiądz Piotr w celi klasztornej
   3. C. Widmo Złego Pana
   4. D. Senator Nowosilcow

   Poprawna odpowiedź: Konrad w Wielkiej Improwizacji

   Słowa te wypowiada Konrad podczas Wielkiej Improwizacji w celi bazylianów, wyrażając prometejskie zjednoczenie z cierpiącym narodem.

   Podpowiedź: To punkt kulminacyjny buntu prometejskiego w akcie I.

2. Młoda Polska - Wesele

   Której z postaci symbolicznych z 'Wesela' Stanisława Wyspiańskiego NIE przypisano właściwego rekwizytu ani znaczenia?

   1. A. Chochoł - symbol uśpienia narodu i nadziei na odrodzenie
   2. B. Wernyhora - przekazuje złoty róg wzywający do powstania
   3. C. Stańczyk - wręcza kaduceusz symbolizujący zgodę narodową
   4. D. Widmo - ukazuje się Gospodyni jako wspomnienie jej młodzieńczej miłości, zmarłego młodego malarza

   Poprawna odpowiedź: Stańczyk - wręcza kaduceusz symbolizujący zgodę narodową

   Stańczyk wręcza Dziennikarzowi (Rudolfowi Starzewskiemu) kaduceusz polski jako symbol usypiania sumienia narodu i politycznej bierności zachowawczej, a nie zgody.

   Podpowiedź: Pytanie jest przeczące - szukamy opisu, który rozmija się z tekstem dramatu.

3. Literatura Współczesna - Tango

   Finałowy taniec tanga 'La Cumparsita' w dramacie 'Tango' Sławomira Mrożka tańczą:

   1. A. Edek z wujem Eugeniuszem nad ciałem zabitego Artura
   2. B. Artur z Alą podczas ceremonii ślubnej
   3. C. Stomil z Eleonorą w geście anarchii
   4. D. Edek z Alą po przejęciu władzy

   Poprawna odpowiedź: Edek z wujem Eugeniuszem nad ciałem zabitego Artura

   Tango tańczą prymitywny cham Edek oraz uległy wuj Eugeniusz, co stanowi aluzję do chocholego tańca i symbolizuje triumf bezmyślnego totalitaryzmu.

   Podpowiedź: Zwycięzcą dramatu jest siła fizyczna, a nie intelekt - pomyśl, kto przejmuje dom.

4. Antyk - Antygona Sofoklesa

   Na czym polega istota konfliktu tragicznego w 'Antygonie' Sofoklesa?

   1. A. Starciu dwóch równorzędnych racji moralnych: prawa boskiego (Antygona) i prawa państwowego (Kreon)
   2. B. Konflikcie pokoleniowym między rodzicami a dziećmi w rodzie Labdakidów
   3. C. Sporze majątkowym o koronę Teb po śmierci Edypa
   4. D. Buncie mieszkańców Teb przeciw tyranii Hajmona

   Poprawna odpowiedź: Starciu dwóch równorzędnych racji moralnych: prawa boskiego (Antygona) i prawa państwowego (Kreon)

   Konflikt tragiczny polega na istnieniu dwóch przeciwstawnych, nie dających się pogodzić racji moralnych, gdzie każdy wybór bohatera prowadzi do nieuchronnej katastrofy.

   Podpowiedź: Obie strony mają rację - i dlatego nie ma dobrego wyjścia.

5. Romantyzm - Kordian

   Jaką ideę historiozoficzną ogłasza Kordian na szczycie Mont Blanc w dramacie Juliusza Słowackiego?

   1. A. Winkelriedyzm ('Polska Winkelriedem narodów!') - aktywny czyn zbrojny i poświęcenie dla wyzwolenia ludów
   2. B. Mesjanizm ('Polska Chrystusem narodów!') - cierpienie i pasywna ofiara odkupieńcza
   3. C. Wallenrodyzm - zdrada i podstęp w walce z silniejszym wrogiem
   4. D. Prowidencjalizm - dzieje narodów jako realizacja z góry ustalonego planu Bożego

   Poprawna odpowiedź: Winkelriedyzm ('Polska Winkelriedem narodów!') - aktywny czyn zbrojny i poświęcenie dla wyzwolenia ludów

   Na Mont Blanc Kordian odnajduje sens życia w idei winkelriedyzmu, będącej polemiką z mickiewiczowskim mesjanizmem ('Dziady cz. III'). Opcja B to właśnie mesjanizm, z którym Kordian polemizuje - wskazanie jej myli kierunek sporu. Wallenrodyzm (opcja C) to idea z 'Konrada Wallenroda', a prowidencjalizm (opcja D) to pogląd o Bożym planie dziejów, obecny u innych romantyków, ale nie ogłoszony przez Kordiana na Mont Blanc.

   Podpowiedź: Hasło mówi o Polsce jako narodzie, który poświęca się za inne ludy.

6. Lektury E8 - Balladyna

   Co było bezpośrednią przyczyną śmierci tytułowej bohaterki dramatu Juliusza Słowackiego 'Balladyna'?

   1. A. Uderzenie pioruna po wydaniu trzech sprawiedliwych wyroków śmierci na samą siebie
   2. B. Otrucie przez Kirkora w zamku
   3. C. Ugodzenie mieczem przez Kostryna podczas bitwy
   4. D. Utopienie się w jeziorze Gopło z rozpaczy

   Poprawna odpowiedź: Uderzenie pioruna po wydaniu trzech sprawiedliwych wyroków śmierci na samą siebie

   Gdy Balladyna jako nowa królowa wydaje trzykrotny wyrok śmierci na nieznaną zabójczynię (którą jest ona sama), z nieba uderza boski piorun sprawiedliwości.

   Podpowiedź: Zbrodnia zostaje ukarana przez siłę wyższą, a nie przez ludzi.

7. Balladyna

   Jakie relacje łączą tytułowe bohaterki „Balladyny” Juliusza Słowackiego?

   1. A. Są siostrami, córkami ubogiej Wdowy
   2. B. Są matką i córką
   3. C. Są przyjaciółkami z dzieciństwa
   4. D. Są służącą i panią

   Poprawna odpowiedź: Są siostrami, córkami ubogiej Wdowy

   Balladyna i Alina to siostry mieszkające razem z matką, ubogą Wdową, w ubogiej chacie w lesie.

   Podpowiedź: Mieszkają razem z tą samą matką.

8. Balladyna

   Czym różnił się wygląd Balladyny i Aliny?

   1. A. Balladyna miała czarne włosy, a Alina złocisty warkocz
   2. B. Balladyna miała rude włosy, a Alina czarne
   3. C. Obie miały identyczny wygląd
   4. D. Alina była starsza i wyższa, Balladyna niższa

   Poprawna odpowiedź: Balladyna miała czarne włosy, a Alina złocisty warkocz

   Siostry przeciwstawiono sobie także wyglądem: Balladyna ma czarne włosy, ciemne oczy i alabastrową cerę, a Alina długi złocisty warkocz i niebieskie oczy.

   Podpowiedź: Zestawienie jest kontrastowe - ciemne i jasne.

9. Zemsta

   Jaki realny spór stał się inspiracją dla „Zemsty” Aleksandra Fredry?

   1. A. Zatarg dwóch rodów o zamek Kamieniec w Odrzykoniu
   2. B. Spór o tron polski po śmierci króla
   3. C. Konflikt mieszczan z szlachtą o prawo do targu
   4. D. Spór o granicę między Polską a Litwą

   Poprawna odpowiedź: Zatarg dwóch rodów o zamek Kamieniec w Odrzykoniu

   Komedia inspirowana jest dokumentem znalezionym przez Fredrę na zamku Kamieniec w Odrzykoniu, gdzie skłócone rody Firlejów i Skotnickich dzieliły zamek na dwie części.

   Podpowiedź: Fredro znalazł dokument na zamku, który sam otrzymał w posagu.

10. Zemsta

    Kto mieszka w połowie zamku obok Cześnika Raptusiewicza w „Zemście”?

    1. A. Rejent Milczek z synem Wacławem
    2. B. Podstolina z córką Klarą
    3. C. Papkin z Dyndalskim
    4. D. Cześnik z bratankiem

    Poprawna odpowiedź: Rejent Milczek z synem Wacławem

    Cześnik Maciej Raptusiewicz zajmuje połowę zamku wraz z bratanicą Klarą, a drugą połowę okupuje Rejent Milczek z synem Wacławem.

    Podpowiedź: To przeciwnik Cześnika, spokojny i przebiegły notariusz.

11. Dziady część II

    Gdzie rozgrywa się akcja II części „Dziadów” Adama Mickiewicza?

    1. A. W opuszczonej kaplicy na cmentarzu
    2. B. W pałacu carskiego urzędnika
    3. C. W celi klasztornej w Wilnie
    4. D. W wiejskiej chacie górala

    Poprawna odpowiedź: W opuszczonej kaplicy na cmentarzu

    Obrzęd odbywa się w opuszczonej kaplicy na cmentarzu i trwa od wieczora do świtu, w noc dziadów.

    Podpowiedź: To miejsce związane z obrzędem przywoływania dusz.

12. Dziady część II

    W którym roku została opublikowana II część „Dziadów”?

    1. A. 1823
    2. B. 1821
    3. C. 1832
    4. D. 1834

    Poprawna odpowiedź: 1823

    II część powstała w Kownie w latach 1821–1822, a opublikowano ją w 1823 roku w drugim tomie „Poezji”, razem z wierszem „Upiór” i IV częścią.

    Podpowiedź: Publikacja nastąpiła rok po zakończeniu pisania, nie w tym samym roku.

13. Wesele

    Na jakim autentycznym wydarzeniu osnute jest „Wesele” Stanisława Wyspiańskiego?

    1. A. Na ślubie Lucjana Rydla z Jadwigą Mikołajczykówną w Bronowicach
    2. B. Na weselu w Krakowie u rodziny Wyspiańskich
    3. C. Na ślubie poety z aktorką teatru krakowskiego
    4. D. Na weselu chłopskim w Zielonkach

    Poprawna odpowiedź: Na ślubie Lucjana Rydla z Jadwigą Mikołajczykówną w Bronowicach

    Dramat osnuty jest na autentycznym ślubie poety Lucjana Rydla z Jadwiga Mikołajczykówną, zawartym w lutym 1900 roku w Bronowicach pod Krakowem.

    Podpowiedź: Panem młodym był poeta, przyjaciel Wyspiańskiego.

14. Wesele

    Które dwa światy spotykają się na weselu w dramacie Wyspiańskiego?

    1. A. Chłopski i inteligencki
    2. B. Szlachecki i mieszczański
    3. C. Duchowieństwo i szlachta
    4. D. Robotniczy i ziemiański

    Poprawna odpowiedź: Chłopski i inteligencki

    Spotykają się dwa światy: chłopski, reprezentowany przez Gospodarza, Czepca i Jasieka, oraz inteligencki, reprezentowany przez Poetę, Dziennikarza i innych gości.

    Podpowiedź: Gospodarz jest chłopem, Poeta i Dziennikarz to inteligencja.

15. Makbet

    Dlaczego datuje się „Makbeta” na około 1606 rok?

    1. A. Za tym datowaniem przemawiają aluzje do spisku prochowego z 1605 roku
    2. B. Zachowało się wydanie quarto z tego roku
    3. C. Sztuka jest wymieniona w dokumentach teatralnych
    4. D. Autor wymienia datę w liście

    Poprawna odpowiedź: Za tym datowaniem przemawiają aluzje do spisku prochowego z 1605 roku

    Za datowaniem na rok 1606 przemawiają aluzje do spisku prochowego z 1605 roku oraz do procesu jezuity Henryka Garneta. Data jest umowna, bo nie zachowały się dokumenty teatralne ani wydawnicze.

    Podpowiedź: Kluczem są aluzje do wydarzenia z 1605 roku.

16. Makbet

    Skąd znamy tekst „Makbeta”, skoro nie istnieje wydanie quarto?

    1. A. Z Pierwszego Folio z 1623 roku
    2. B. Z rękopisu Szekspira
    3. C. Z odpisu teatralnego z 1606 roku
    4. D. Z przekładu francuskiego

    Poprawna odpowiedź: Z Pierwszego Folio z 1623 roku

    „Makbet” został wydany drukiem dopiero w Pierwszym Folio z 1623 roku. Nie istnieje wcześniejsze wydanie typu quarto, dlatego Folio jest podstawą tekstu.

    Podpowiedź: To zbiorcze wydanie dzieł Szekspira z 1623 roku.

17. Skąpiec

    Co Harpagon ukrywa w ogrodzie w „Skąpcu” Moliera?

    1. A. Szkatułę z pieniędzmi
    2. B. Zapas wina
    3. C. Księgi rachunkowe
    4. D. Rodzinne pamiątki

    Poprawna odpowiedź: Szkatułę z pieniędzmi

    Harpagon, sześćdziesięcioletni wdowiec o potwornie chciwym usposobieniu, wyznaje w monologu, że ukrył w ogrodzie swoją szkatułę.

    Podpowiedź: Ukrywa to, co dla niego najcenniejsze.

18. Mrożek - chocholi taniec

    Co symbolizuje finałowy taniec w „Tangu” Sławomira Mrożka?

    1. A. Zwycięstwo prymitywnej siły i bezmyślny konformizm tłumu
    2. B. Powrót do dawnych, uporządkowanych wartości
    3. C. Radość z odzyskanej wolności bohaterów
    4. D. Zapowiedź rewolucji społecznej

    Poprawna odpowiedź: Zwycięstwo prymitywnej siły i bezmyślny konformizm tłumu

    W finale dramatu Artur ginie z ręki Edka, a pozostali bohaterowie tańczą tango w rytm muzyki puszczanej przez Eugeniusza - biernie, bez oporu, bez refleksji. Ten taniec to obraz społeczeństwa, które po klęsce wszelkich zasad poddaje się sile: liczy się nie prawda ani ład, lecz to, kto aktualnie puszcza muzykę. Nie jest więc ani powrotem do dawnych wartości, ani radością z wolności, bo właśnie wolność została zaprzepaszczona.

    Podpowiedź: Zwróć uwagę, kto w finale puszcza muzykę i jak reagują pozostali bohaterowie.

19. Dziady cz. III - struktura

    Jak zbudowane są „Dziady” części III Mickiewicza?

    1. A. z luźno powiązanych scen, w tym Wielkiej Improwizacji i Widzenia księdza Piotra
    2. B. z pięciu aktów o jednej ciągłej akcji
    3. C. z listów Konrada do przyjaciół
    4. D. z sonetów układających się w cykl

    Poprawna odpowiedź: z luźno powiązanych scen, w tym Wielkiej Improwizacji i Widzenia księdza Piotra

    „Dziady” części III są dramatem luźnym - zbiorem scen, które łączy nie akcja, ale temat martyrologii i buntu. Najważniejsze ogniwa to Wielka Improwizacja, gdzie Konrad wyzywa Boga na sąd, oraz Widzenie księdza Piotra, które odpowiada na ten bunt wizją mesjanistyczną. Ten typ kompozycji, bez ciągłej fabuły, nosi nazwę „dramatu romantycznego”.

    Podpowiedź: Zapytaj, czy sceny łączy jedna akcja, czy wspólny temat.

20. Kordian - bohater romantyczny

    Czym różni się Kordian Słowackiego od Konrada z „Dziadów”?

    1. A. Kordian przechodzi próby i dojrzewa do czynu, ale ponosi klęskę
    2. B. Kordian od początku jest pewny siebie i nie waha się
    3. C. Kordian rezygnuje z walki i wybiera spokój
    4. D. Kordian nie jest bohaterem romantycznym

    Poprawna odpowiedź: Kordian przechodzi próby i dojrzewa do czynu, ale ponosi klęskę

    Kordian to bohater dojrzewający: po nieudanej miłości próbuje odebrać sobie życie, potem wędruje po Europie i dochodzi do wniosku, że czyn jest konieczny. Utwór pokazuje bohatera, który wyrasta ponad marazm epoki - ten model przekształcenia jednostki nosi nazwę „bohatera romantycznego w działaniu”. Nie jest pewny siebie od początku, a jego zamach na cara kończy się klęską.

    Podpowiedź: Zapytaj, czy Kordian zmienia się w trakcie utworu, czy jest gotowy od razu.

21. Dziady część II - obrzęd

    Jaką funkcję pełni obrzęd dziadów w dramacie Mickiewicza?

    1. A. Jest chrześcijańskim nabożeństwem odprawianym przez księdza
    2. B. Jest ludową zabawą bez znaczenia dla treści utworu
    3. C. Jest sposobem kontaktu żywych z duchami zmarłych i przypomnieniem o winie
    4. D. Jest ceremonią weselną bohaterów

    Poprawna odpowiedź: Jest sposobem kontaktu żywych z duchami zmarłych i przypomnieniem o winie

    Obrzęd dziadów to obrzęd pogański, w którym żywi przywołują duchy zmarłych, by dać im ulgę - i przy okazji sami poznają prawdy o winie, karze i sensie cierpienia. Wieszcze słowa o „kto nie doznał goryczy ni razu” padają właśnie podczas tego obrzędu. Scena jest więc konstrukcją dramatyczną, przez którą Mickiewicz wykłada naukę moralną, a nie ozdobnikiem obyczajowym.

    Podpowiedź: To scena, przez którą autor wykłada naukę o winie i karze - jaki mechanizm dramatyczny mu to umożliwia?

22. Zemsta - postać Rejenta

    Jaką postawę reprezentuje Rejent Milczek w „Zemście”?

    1. A. Pozorną pokorę kryjącą wyrachowanie i mściwość
    2. B. Szczerą pobożność i gotowość do ustępstw
    3. C. Porywczość i działanie pod wpływem emocji
    4. D. Obojętność wobec sporu o mur

    Poprawna odpowiedź: Pozorną pokorę kryjącą wyrachowanie i mściwość

    Rejent mówi o sobie, że się nie gniewa, a jednocześnie prowadzi proces i zaczyna spór - jego spokój jest maską, pod którą kryje się wyrachowanie. To przeciwieństwo Cześnika, który jest porywczy i mówi wprost, co myśli. Kontrast obu postaw jest głównym źródłem komizmu i zarazem ośmieszenia obłudy.

    Podpowiedź: Zestaw Rejenta z Cześnikiem - który z nich ukrywa swoje zamiary.

23. Dziady część II - nauka moralna

    Jaką naukę moralną przekazuje obrzęd dziadów w części II dramatu Mickiewicza?

    1. A. Że cierpienie jest skutkiem winy i że pewnych win nie da się już naprawić
    2. B. Że każdy grzech można odkupić w dowolnym momencie
    3. C. Że obrzędy ludowe są zabobonem bez znaczenia
    4. D. Że sprawiedliwość zawsze zostaje wymierzona za życia

    Poprawna odpowiedź: Że cierpienie jest skutkiem winy i że pewnych win nie da się już naprawić

    Widma pojawiające się podczas obrzędu pokazują różne rodzaje winy i różne możliwości jej naprawy, a najmocniej wybrzmiewa przypadek, w którym naprawa jest już niemożliwa. Stąd przestroga: zło trzeba naprawiać, póki można. Teza, że każdy grzech da się odkupić w dowolnym momencie, jest wprost zakwestionowana przez treść obrzędu - sens przestrogi oddaje zasada „póki czas”.

    Podpowiedź: Zwróć uwagę, czy każde widmo ma szansę na poprawę - odpowiedź na to pytanie jest nauką utworu.

24. Matura PR - Wesele Stanisława Wyspiańskiego

    Co oznacza chocholi taniec zamykający Wesele?

    1. A. Senny marazm i bezsilność, w którą popada społeczeństwo
    2. B. Radość z zawartego małżeństwa
    3. C. Zwycięstwo chłopów nad inteligencją
    4. D. Zapowiedź szczęśliwego zakończenia

    Poprawna odpowiedź: Senny marazm i bezsilność, w którą popada społeczeństwo

    Chocholi taniec to symbol marazmu - wszyscy tańczą, ale nikt nie działa, więc zapał z aktu pierwszego kończy się bezczynnością. Nie jest radością ani zwycięstwem jednej warstwy, a zapowiedź szczęśliwego zakończenia jest wręcz przeciwieństwem jego sensu.

    Podpowiedź: Przyjrzyj się nastrojowi i zachowaniu postaci w ostatniej scenie - czy to triumf, czy bezwład.

25. Matura PR - Makbet Szekspira

    Makbet pyta wiedźmy o przyszłość, ale sam nie mówi im o swoich planach. Jaki sens ma ten zabieg w interpretacji dramatu?

    1. A. Bohater zachowuje sprawczość, bo to on przekłada przepowiednię na czyn
    2. B. Bohater jest całkowicie bezwolny wobec losu
    3. C. Wiedźmy są metaforą choroby psychicznej
    4. D. Szekspir unikał scen zbiorowych z powodów technicznych

    Poprawna odpowiedź: Bohater zachowuje sprawczość, bo to on przekłada przepowiednię na czyn

    Wiedźmy podają tylko warunek, a decyzję o zbrodni podejmuje Makbet sam. Dlatego przepowiednia nie zwalnia go z odpowiedzialności - staje się pokusą, którą bohater świadomie przekłada na czyn. Bezwolność kłóci się z monologami, w których Makbet rozważa i wybiera; interpretacja psychiatryczna wiedźm to nadużycie tekstu; argument o technice scenicznej nie jest interpretacją sensu.

    Podpowiedź: Zastanów się, czy przepowiednia sama wykonuje zbrodnię, czy dopiero decyzja bohatera.

26. Matura PR - Wesele Wyspiańskiego: symbolika

    W „Weselu” pojawiają się zjawy i rzeczywiści goście. Dlaczego realistyczna scena musi być zestawiona z fantastyczną?

    1. A. Fantastyka jest wymogiem dramatu młodopolskiego
    2. B. Zjawy mają bawić publiczność
    3. C. Wyspiański nie umiał napisać spójnej sceny realistycznej
    4. D. Zjawy wypowiadają to, czego uczestnicy wesela nie potrafią powiedzieć o sobie

    Poprawna odpowiedź: Zjawy wypowiadają to, czego uczestnicy wesela nie potrafią powiedzieć o sobie

    Zjawy są funkcją diagnozy: mówią o winie, bierności i marnowaniu sił wprost, tam gdzie realni bohaterowie mówią tylko aluzjami. Dlatego fantastyka jest narzędziem demaskacji, nie ozdobą. Konwencja epoki nie tłumaczy celu użycia zjaw; rozrywka kłóci się z tonem dramatu; zarzut o umiejętności autora nie jest argumentem o sensie sztuki.

    Podpowiedź: Zjawy mówią to, czego goście nie potrafią powiedzieć - pomyśl, po co dramaturgowi takie rozdzielenie ról.

27. Matura PR - Kordian wobec Konrada

    Kordian i Konrad to bohaterowie o podobnej ambicji, ale różnych losach. Co wynika z zestawienia tych postaci?

    1. A. Słowacki pokazuje, że samo pragnienie wielkości nie wystarcza bez dojrzałości i czynu
    2. B. Słowacki powtarza motyw Mickiewicza bez własnego sądu
    3. C. Kordian jest wersją komiczną Konrada
    4. D. Oba utwory opisują to samo zdarzenie historyczne

    Poprawna odpowiedź: Słowacki pokazuje, że samo pragnienie wielkości nie wystarcza bez dojrzałości i czynu

    Zestawienie ujawnia różnicę: Konrad pozostaje w sferze buntu metafizycznego, a Kordian ponosi klęskę, bo jego czyn jest przygotowany niedojrzale. Wniosek dotyczy więc warunków skutecznego działania, a nie powtórzenia cudzego motywu. Kordian nie jest parodią, a utwory nie opisują jednego wydarzenia - łączy je temat, nie fabuła.

    Podpowiedź: Porównaj, co każdy z bohaterów zrobił ze swoją ambicją.

Wszystkie lektury: dramaty

Te 14 lektur: 1805 faktów źródłowych, każdy z odniesieniem do źródła. Jak powstają opracowania