Juliusz Słowacki

Profil twórczości w bazie serwisu

Utwory w bazie

2 utwory

Epoki

Romantyzm

Formy

Dramat

Poziomy opracowań

klasy 7–8 szkoły podstawowej (egzamin ósmoklasisty) i liceum, zakres rozszerzony (matura)

Datowanie utworów

1834 r. – 1839 r.

Postacie w opracowaniach

29

Zdarzenia w planach wydarzeń

38

Motywy literackie

8: Ojczyzna i patriotyzm, Władza i tyrania, Ambicja i żądza awansu, Marzenia, tęsknota i pragnienia, Wina, kara i sumienie, Czas, los i przeznaczenie, Magia, fantastyka i baśniowość i Zdrada i zbrodnia

Tematy

19: Dojrzewanie pokolenia romantycznego, Marzenie a czyn, Mont Blanc — wzniosłość i pycha, Winkelriedyzm — ofiara jednostki dla zbioru, Spisek koronacyjny, Choroba duszy (choroba romantyczna), Władza pieniądza, Bezradność autorytetów moralnych, Patriotyzm czynu i mesjanizm ofiary, Zbrodnia i nieuchronna kara oraz 9 innych

Fakty źródłowe

297

Wszystkie liczby i nazwy powyżej pochodzą z opracowań w bazie serwisu - z plików lektur i bazy faktów. Serwis nie dopisuje do nich danych spoza źródeł.

Epoka i kontekst literacki

Romantyzm (1822–1863 (w Polsce))

Epoka uczucia, wyobraźni i buntu przeciw racjonalnemu porządkowi. Romantyk jest indywidualistą, często wyobcowanym, gotowym poświęcić życie dla wolności albo dla miłości. Literatura romantyczna lubi cudowność, ludowość, sen i widzenie, a obok tego - mesjanizm i wiarę w odrodzenie narodu przez ofiarę. To epoka, w której literatura bierze na siebie zadania patriotyczne: pisarze emigracyjni stają się sumieniem narodu. W lekturach szkolnych romantyzm pojawia się w balladach, dramatach romantycznych, epopei narodowej i poezji powstańczej.

Formy, po które sięga

Dramaty

Utwór napisany do wystawienia na scenie: zamiast opisu - dialog, zamiast narracji - didaskalia i akcja rozgrywana „tu i teraz”. W lekturach szkolnych dramat jest szczególnie wdzięczny do omawiania konfliktu, bo mówi wyłącznie przez postawy i wybory bohaterów.

• dialog i didaskalia zamiast narracji
• konflikt jako siła napędowa
• jedność miejsca i czasu (nie zawsze)
• rola widza w odbiorze

W bazie tę formę reprezentują: Kordian i Balladyna.

Najważniejsze utwory w bazie

Kordian - 1834 r.

Dramat romantyczny (poemat dramatyczny)

• Czas i miejsce akcji: dworek szlachecki na ziemiach po powstaniu listopadowym (akt I); Londyn — City bankierskie i nędza robotniczych dzielnic (akt II); Wenecja i Florencja — miłość i rozczarowanie (akt II); szczyt Mont Blanc w Alpach (akt II); Rzym w noc…
• Opracowanie obejmuje 14 postaci i 16 zdarzeń w planie wydarzeń.
• Motywy: Ojczyzna i patriotyzm, Władza i tyrania, Ambicja i żądza awansu i Marzenia, tęsknota i pragnienia.

Dojrzewanie pokolenia romantycznego - droga Kordiana od chorego marzyciela do bojownika to obraz dojrzewania całego pokolenia po upadku powstania listopadowego — od choroby duszy ku odpowiedzialności za naród.

Marzenie a czyn - Dramat zestawia wzniosłe deklaracje z bezczynnością; Kordian musi przekuć marzycielstwo w działanie, a scena spisku satyrycznie pokazuje retorykę bez odwagi.

Balladyna - 1839 r.

Dramat romantyczny (określany też jako tragedia) w pięciu aktach z epilogiem, pisany wierszem, z rozbudowanymi didaskaliami; utwór łączy baśń, legendę historyczną i fantastykę

• Czas i miejsce akcji: kraina nad jeziorem Gopło: brzeg jeziora, las, uboga chata Wdowy, chata Pustelnika; Gniezno oraz zamek Kirkora — siedziba władzy, sala uczty, sala sądowa, mury obronne; czasy legendarne, baśniowe — początki państwa polskiego, dynastia…
• Opracowanie obejmuje 15 postaci i 22 zdarzenia w planie wydarzeń.
• Motywy: Wina, kara i sumienie, Czas, los i przeznaczenie, Magia, fantastyka i baśniowość i Zdrada i zbrodnia.

Zbrodnia i nieuchronna kara - Każda kolejna zbrodnia Balladyny zwiększa jej władzę, ale jednocześnie zamyka ją w mechanizmie, w którym sama musi wymierzać sprawiedliwość — aż wydaje wyrok na siebie.…

Żądza władzy i awans społeczny - Pragnienie wyjścia z biedy i zdobycia pozycji popycha Balladynę do pierwszego mordu, a potem do kolejnych; korona staje się celem samym w sobie.…

Na którym etapie czytasz tego autora

• klasy 7–8 szkoły podstawowej (egzamin ósmoklasisty): Balladyna.
• liceum, zakres rozszerzony (matura): Kordian.
• Do utworów tego autora w bazie jest 33 pytania quizowe z wyjaśnieniami.

Pytania egzaminacyjne

Pytania z bazy serwisu, w których wraca ten materiał (7 pytań). Każde ma wyjaśnienie i podpowiedź, tak jak na egzaminie.

1. Romantyzm - Kordian

   Jaką ideę historiozoficzną ogłasza Kordian na szczycie Mont Blanc w dramacie Juliusza Słowackiego?

   1. A. Winkelriedyzm ('Polska Winkelriedem narodów!') - aktywny czyn zbrojny i poświęcenie dla wyzwolenia ludów
   2. B. Mesjanizm ('Polska Chrystusem narodów!') - cierpienie i pasywna ofiara odkupieńcza
   3. C. Wallenrodyzm - zdrada i podstęp w walce z silniejszym wrogiem
   4. D. Prowidencjalizm - dzieje narodów jako realizacja z góry ustalonego planu Bożego

   Poprawna odpowiedź: Winkelriedyzm ('Polska Winkelriedem narodów!') - aktywny czyn zbrojny i poświęcenie dla wyzwolenia ludów

   Na Mont Blanc Kordian odnajduje sens życia w idei winkelriedyzmu, będącej polemiką z mickiewiczowskim mesjanizmem ('Dziady cz. III'). Opcja B to właśnie mesjanizm, z którym Kordian polemizuje - wskazanie jej myli kierunek sporu. Wallenrodyzm (opcja C) to idea z 'Konrada Wallenroda', a prowidencjalizm (opcja D) to pogląd o Bożym planie dziejów, obecny u innych romantyków, ale nie ogłoszony przez Kordiana na Mont Blanc.

   Podpowiedź: Hasło mówi o Polsce jako narodzie, który poświęca się za inne ludy.

2. Lektury E8 - Balladyna

   Co było bezpośrednią przyczyną śmierci tytułowej bohaterki dramatu Juliusza Słowackiego 'Balladyna'?

   1. A. Uderzenie pioruna po wydaniu trzech sprawiedliwych wyroków śmierci na samą siebie
   2. B. Otrucie przez Kirkora w zamku
   3. C. Ugodzenie mieczem przez Kostryna podczas bitwy
   4. D. Utopienie się w jeziorze Gopło z rozpaczy

   Poprawna odpowiedź: Uderzenie pioruna po wydaniu trzech sprawiedliwych wyroków śmierci na samą siebie

   Gdy Balladyna jako nowa królowa wydaje trzykrotny wyrok śmierci na nieznaną zabójczynię (którą jest ona sama), z nieba uderza boski piorun sprawiedliwości.

   Podpowiedź: Zbrodnia zostaje ukarana przez siłę wyższą, a nie przez ludzi.

3. Balladyna

   Jakie relacje łączą tytułowe bohaterki „Balladyny” Juliusza Słowackiego?

   1. A. Są siostrami, córkami ubogiej Wdowy
   2. B. Są matką i córką
   3. C. Są przyjaciółkami z dzieciństwa
   4. D. Są służącą i panią

   Poprawna odpowiedź: Są siostrami, córkami ubogiej Wdowy

   Balladyna i Alina to siostry mieszkające razem z matką, ubogą Wdową, w ubogiej chacie w lesie.

   Podpowiedź: Mieszkają razem z tą samą matką.

4. Balladyna

   Czym różnił się wygląd Balladyny i Aliny?

   1. A. Balladyna miała czarne włosy, a Alina złocisty warkocz
   2. B. Balladyna miała rude włosy, a Alina czarne
   3. C. Obie miały identyczny wygląd
   4. D. Alina była starsza i wyższa, Balladyna niższa

   Poprawna odpowiedź: Balladyna miała czarne włosy, a Alina złocisty warkocz

   Siostry przeciwstawiono sobie także wyglądem: Balladyna ma czarne włosy, ciemne oczy i alabastrową cerę, a Alina długi złocisty warkocz i niebieskie oczy.

   Podpowiedź: Zestawienie jest kontrastowe - ciemne i jasne.

5. Juliusz Słowacki - W pamiętniku Zofii Bobrówny

   Do kogo poetyckie ja zwraca się w wierszu Słowackiego „W pamiętniku Zofii Bobrówny”?

   1. A. Do Zofii Bobrówny, którą prosi o przywiezienie pamiątek z kraju
   2. B. Do ojczystej ziemi, opłakując jej utratę
   3. C. Do matki, która została w kraju
   4. D. Do Boga, prosząc o natchnienie

   Poprawna odpowiedź: Do Zofii Bobrówny, którą prosi o przywiezienie pamiątek z kraju

   Utwór jest liryką zwrotu do adresata: podmiot mówiący zwraca się wprost do Zosi - „Niechaj mię Zośka o wiersze nie prosi” oraz „Przywieź mi, Zośko, od tych gwiazd światłości”. Odmawia napisania wiersza na zamówienie, bo prawdziwymi poetami są dla niego gwiazdy i kwiaty z kraju, i prosi Zosię, aby przywiozła mu stamtąd światło gwiazd oraz woń kwiatów. Wspomina, że nad Ikwą, gdzie płyną srebrne fale, sam był niegdyś dzieckiem, a dziś goni go nieszczęśliwy los z dala od ojczyzny. Wiersz powstał 13 marca 1844 roku w Paryżu i mówi o tęsknocie emigranta za krajem.

   Podpowiedź: Sprawdź, do kogo podmiot mówi wprost - do kogo kieruje słowa „Zośka” i „Zośko”.

6. Kordian - bohater romantyczny

   Czym różni się Kordian Słowackiego od Konrada z „Dziadów”?

   1. A. Kordian przechodzi próby i dojrzewa do czynu, ale ponosi klęskę
   2. B. Kordian od początku jest pewny siebie i nie waha się
   3. C. Kordian rezygnuje z walki i wybiera spokój
   4. D. Kordian nie jest bohaterem romantycznym

   Poprawna odpowiedź: Kordian przechodzi próby i dojrzewa do czynu, ale ponosi klęskę

   Kordian to bohater dojrzewający: po nieudanej miłości próbuje odebrać sobie życie, potem wędruje po Europie i dochodzi do wniosku, że czyn jest konieczny. Utwór pokazuje bohatera, który wyrasta ponad marazm epoki - ten model przekształcenia jednostki nosi nazwę „bohatera romantycznego w działaniu”. Nie jest pewny siebie od początku, a jego zamach na cara kończy się klęską.

   Podpowiedź: Zapytaj, czy Kordian zmienia się w trakcie utworu, czy jest gotowy od razu.

7. Matura PR - Kordian wobec Konrada

   Kordian i Konrad to bohaterowie o podobnej ambicji, ale różnych losach. Co wynika z zestawienia tych postaci?

   1. A. Słowacki pokazuje, że samo pragnienie wielkości nie wystarcza bez dojrzałości i czynu
   2. B. Słowacki powtarza motyw Mickiewicza bez własnego sądu
   3. C. Kordian jest wersją komiczną Konrada
   4. D. Oba utwory opisują to samo zdarzenie historyczne

   Poprawna odpowiedź: Słowacki pokazuje, że samo pragnienie wielkości nie wystarcza bez dojrzałości i czynu

   Zestawienie ujawnia różnicę: Konrad pozostaje w sferze buntu metafizycznego, a Kordian ponosi klęskę, bo jego czyn jest przygotowany niedojrzale. Wniosek dotyczy więc warunków skutecznego działania, a nie powtórzenia cudzego motywu. Kordian nie jest parodią, a utwory nie opisują jednego wydarzenia - łączy je temat, nie fabuła.

   Podpowiedź: Porównaj, co każdy z bohaterów zrobił ze swoją ambicją.

Wszystkie lektury tego autora

Te 2 lektury: 297 faktów źródłowych, każdy z odniesieniem do źródła. Jak powstają opracowania