Motyw: Marzenia, tęsknota i pragnienia

Na czym polega ten motyw

Marzenie to obraz przyszłości albo innego życia, którego bohater pragnie. Tęsknota to cierpienie z powodu braku: kogoś, jakiegoś miejsca, czasów minionych albo samego siebie z przeszłości. Motyw działa jak sprężyna fabuły, bo to pragnienie popycha bohatera do działania, a jednocześnie jak źródło rozczarowania, bo rzeczywistość rzadko dorównuje wyobrażeniu. Powtarzalna konwencja to bohater, który żyje na granicy dwóch światów: tego, co ma, i tego, o czym myśli. Typowe sceny to nocne rozmyślanie, patrzenie przez okno, list, wspomnienie dzieciństwa, wyjazd, powrót do miejsca z młodości i chwila, w której marzenie okazuje się nie do zrealizowania. Symbolem bywa droga, okno, gwiazda, morze, stara fotografia, zamki na piasku. W lekturach szkolnych rozdziel marzenie od planu. Marzenie nie liczy kosztów i nie boi się przeszkód, plan je przewiduje - a bohater, który myli jedno z drugim, zwykle przegrywa. Pytaj też, czego tęsknota bohatera dotyczy naprawdę: czy chodzi o konkretną osobę, czy o utracony świat, w którym czuł się bezpiecznie. Często tęsknota mówi więcej o teraźniejszości niż o przeszłości. Różnice w interpretacjach dotyczą tego, czy marzenie jest siłą, czy ucieczką. Jedno odczytanie chwali bohatera za wierność pragnieniu, drugie widzi w nim kogoś, kto ucieka od obowiązków i od odpowiedzialności. Uważaj na ocenę z perspektywy zakończenia: tekst może nagradzać marzenie albo je karać, i to zmienia wymowę.

Jak ten motyw działa w konkretnych lekturach

Lektury kluczowe dla tego motywu: 3. Dla każdej widać, jak motyw w niej pracuje, oraz co o tej lekturze mówi opracowanie.

Artysta - Sławomir Mrożek (1960 r.)

Pragnienie sławy i uznania bez pracy nad własnym miejscem okazuje się marzeniem, które kończy się kompromitacją.

• Wątki, w których motyw się tu realizuje: Artysta — autentyczność czy pozerstwo oraz Sława i pieniądze zamiast pracy.
• Gatunek: krótkie opowiadanie satyryczne o zwierzęcych bohaterach (bajka zwierzęca), z elementami groteski i absurdu, prowadzone narracją…
• Tematy opracowania: Ambicja i jej granice oraz Tożsamość i zgoda na siebie.
• Czas i miejsce akcji: bliżej nieokreślona przestrzeń, o baśniowym, umownym charakterze — bez nazw miejscowości i bez dat; droga z domu do cyrku oraz plac przed cyrkiem, gdzie w trakcie rozmowy rozkładany jest namiot cyrkowy; wnętrze cyrku…
• Opracowanie: 6 postaci, 12 zdarzeń, 15 pytań pytań quizowych i faktów źródłowych.

Kordian - Juliusz Słowacki (1834 r.)

Bohater pragnie wielkości i czynu, a marzenie zderza się z rzeczywistością oraz z jego własnymi ograniczeniami.

• Wątki, w których motyw się tu realizuje: Dojrzewanie pokolenia romantycznego, Marzenie a czyn oraz Choroba duszy (choroba romantyczna).
• Gatunek: dramat romantyczny (poemat dramatyczny)
• Tematy opracowania: Dojrzewanie pokolenia romantycznego oraz Marzenie a czyn.
• Czas i miejsce akcji: dworek szlachecki na ziemiach po powstaniu listopadowym (akt I); Londyn — City bankierskie i nędza robotniczych dzielnic (akt II); Wenecja i Florencja — miłość i rozczarowanie (akt II); szczyt Mont Blanc w Alpach (akt…
• Opracowanie: 14 postaci, 16 zdarzeń, 18 pytań pytań quizowych i faktów źródłowych.

Ojciec Goriot - Honoré de Balzac (1835 r.)

Tęsknota za bliskością i uznaniem ze strony najbliższych napędza bohatera i prowadzi go do zguby.

• Wątki, w których motyw się tu realizuje: Karierzyzm i ambicja społeczna oraz Kobieta jako narzędzie i ofiara świata pieniądza.
• Gatunek: powieść obyczajowa (realistyczna), cykl Komedia ludzka
• Tematy opracowania: Ojcostwo jako ofiara i patologia miłości oraz Karierzyzm i ambicja społeczna.
• Czas i miejsce akcji: Paryż w roku 1819, okres restauracji Burbonów po upadku Napoleona; Pensjonat Madame Vauquer przy ulicy Neuve-Sainte-Geneviève, dzielnica uboga, na pograniczu Dzielnicy Łacińskiej; Salon wicehrabiny de Beauséant…
• Opracowanie: 12 postaci, 16 zdarzeń, 18 pytań pytań quizowych i faktów źródłowych.

Jak użyć tego motywu na egzaminie

Jak wykorzystać ten motyw w wypracowaniu

• klasy 7–8 szkoły podstawowej (egzamin ósmoklasisty): jedna lektura.
• liceum, zakres rozszerzony (matura): 2 lektury.
• Największy kontrast epok dają „Kordian” (Romantyzm) i „Artysta” (Współczesność) - zestawienie dwóch odległych epok pokazuje, co w motywie jest stałe, a co zmienia się z czasem.
• Ten sam motyw w dwóch formach: „Artysta” (Opowiadanie) i „Kordian” (Dramat) - różnica formy bywa silniejszym argumentem niż różnica treści.
• Motywy pokrewne, z którymi ten motyw dzieli lektury: „Ambicja i żądza awansu” (Artysta, Kordian i Ojciec Goriot).
• Najwięcej konkretu do argumentacji mają „Kordian” (14 postaci i 16 zdarzeń w opracowaniu) oraz „Ojciec Goriot” (12 postaci, 16 zdarzeń).
• Wypracowanie o tym motywie zbudujesz z dwóch albo trzech lektur - w bazie są 3, więc tym uważniej dobierz te, które faktycznie różnią się wnioskiem.

Wskazówki powyżej wyliczono z liczb i przypisań w bazie serwisu. To nie są kryteria oceniania ani punktacja egzaminu - sprawdzaj je w aktualnych materiałach CKE.

Motyw w kontekście epok

Lektury z tym motywem pochodzą z 3 epok. Poniżej te z największą liczbą lektur, a dalej pozostałe epoki skrótowo.

Romantyzm (1822–1863 (w Polsce))

Epoka uczucia, wyobraźni i buntu przeciw racjonalnemu porządkowi. Romantyk jest indywidualistą, często wyobcowanym, gotowym poświęcić życie dla wolności albo dla miłości. Literatura romantyczna lubi cudowność, ludowość, sen i widzenie, a obok tego - mesjanizm i wiarę w odrodzenie narodu przez ofiarę. To epoka, w której literatura bierze na siebie zadania patriotyczne: pisarze emigracyjni stają się sumieniem narodu. W lekturach szkolnych romantyzm pojawia się w balladach, dramatach romantycznych, epopei narodowej i poezji powstańczej.

Motyw „Marzenia, tęsknota i pragnienia” reprezentują w tej epoce: Kordian.

Pozytywizm (1864–1890)

Odpowiedzią na klęskę powstania styczniowego stał się program pracy od podstaw: nauka, praca organiczna, praca u podstaw i równouprawnienie. Pozytywizm patrzy na świat trzeźwo i dokumentalnie - powieść staje się narzędziem diagnozy społecznej, a bohater jest częścią grupy, nie wybitnym indywidualistą. Pisarze pokazują nędzę, wyzysk, antysemityzm i klęskę jednostki starającej się żyć uczciwie w niesprawiedliwym systemie. W lekturach szkolnych pozytywizm to realistyczne powieści i nowele społeczne.

Motyw „Marzenia, tęsknota i pragnienia” reprezentują w tej epoce: Ojciec Goriot.

Współczesność (po 1939 r.)

Motyw „Marzenia, tęsknota i pragnienia” reprezentują w tej epoce: Artysta.

Motywy pokrewne

Ambicja i żądza awansu

Dążenie do sukcesu i cena, jaką płaci się za jego osiągnięcie.

Lektury wspólne z motywem „Marzenia, tęsknota i pragnienia”: Artysta, Kordian i Ojciec Goriot (3).

Miłość

Miłość romantyczna, rodzicielska i miłość jako siła niszcząca.

W bazie te motywy nie mają wspólnych lektur - łączy je pokrewieństwo zaznaczone w opisie motywu.

Samotność i wyobcowanie

Bohater sam wobec świata — odosobnienie, obcość, brak porozumienia.

W bazie te motywy nie mają wspólnych lektur - łączy je pokrewieństwo zaznaczone w opisie motywu.

Nadzieja i wytrwałość

Trwanie mimo klęski i wiara, że jutro będzie lepsze.

W bazie te motywy nie mają wspólnych lektur - łączy je pokrewieństwo zaznaczone w opisie motywu.

Kwestie sporne i typowe pomyłki

Nie streszczaj też samego pragnienia - pokaż, co bohater z nim robi.

• Kwestia sporna w „Artysta”: Kto jest właściwie tytułowym artystą — Kogut, który chce nim zostać, czy Lis, który wypowiada pytanie o artystę bez ambicji? Tytuł odnosi się do Koguta, ponieważ to jego dążenie do zostania artystą jest tematem utworu, a jego niepowodzenie…
• Kwestia sporna w „Kordian”: Czy Kordian jest bohaterem, czy antybohaterem zamachu? Lektura heroiczna: przyjmuje winę czynu i ofiaruje życie dla wolności narodu.…
• Kwestia sporna w „Ojciec Goriot”: Czy miłość ojcowska Gorioti jest autentyczną świętością czy formą patologicznego uzależnienia od córek i ich majątku? Goriot to ojciec ofiarny, którego miłość jest bezinteresowna, a śmierć w samotności jest dramatem niewdzięczności córek.…

Kwestie sporne pochodzą z opracowań lektur w bazie - pokazujemy je, bo w wypracowaniu lepiej je nazwać i uzasadnić wybór odczytania niż rozstrzygać bez dowodu z tekstu.

Pytania egzaminacyjne dotyczące tych lektur

Z bazy pytań serwisu wybraliśmy 2 pytania z 5 pytań, w których wracają lektury z tym motywem. Każde ma wyjaśnienie i podpowiedź.

1. Romantyzm - Kordian

   Jaką ideę historiozoficzną ogłasza Kordian na szczycie Mont Blanc w dramacie Juliusza Słowackiego?

   1. A. Winkelriedyzm ('Polska Winkelriedem narodów!') - aktywny czyn zbrojny i poświęcenie dla wyzwolenia ludów
   2. B. Mesjanizm ('Polska Chrystusem narodów!') - cierpienie i pasywna ofiara odkupieńcza
   3. C. Wallenrodyzm - zdrada i podstęp w walce z silniejszym wrogiem
   4. D. Prowidencjalizm - dzieje narodów jako realizacja z góry ustalonego planu Bożego

   Poprawna odpowiedź: Winkelriedyzm ('Polska Winkelriedem narodów!') - aktywny czyn zbrojny i poświęcenie dla wyzwolenia ludów

   Na Mont Blanc Kordian odnajduje sens życia w idei winkelriedyzmu, będącej polemiką z mickiewiczowskim mesjanizmem ('Dziady cz. III'). Opcja B to właśnie mesjanizm, z którym Kordian polemizuje - wskazanie jej myli kierunek sporu. Wallenrodyzm (opcja C) to idea z 'Konrada Wallenroda', a prowidencjalizm (opcja D) to pogląd o Bożym planie dziejów, obecny u innych romantyków, ale nie ogłoszony przez Kordiana na Mont Blanc.

   Podpowiedź: Hasło mówi o Polsce jako narodzie, który poświęca się za inne ludy.

2. Kordian - bohater romantyczny

   Czym różni się Kordian Słowackiego od Konrada z „Dziadów”?

   1. A. Kordian przechodzi próby i dojrzewa do czynu, ale ponosi klęskę
   2. B. Kordian od początku jest pewny siebie i nie waha się
   3. C. Kordian rezygnuje z walki i wybiera spokój
   4. D. Kordian nie jest bohaterem romantycznym

   Poprawna odpowiedź: Kordian przechodzi próby i dojrzewa do czynu, ale ponosi klęskę

   Kordian to bohater dojrzewający: po nieudanej miłości próbuje odebrać sobie życie, potem wędruje po Europie i dochodzi do wniosku, że czyn jest konieczny. Utwór pokazuje bohatera, który wyrasta ponad marazm epoki - ten model przekształcenia jednostki nosi nazwę „bohatera romantycznego w działaniu”. Nie jest pewny siebie od początku, a jego zamach na cara kończy się klęską.

   Podpowiedź: Zapytaj, czy Kordian zmienia się w trakcie utworu, czy jest gotowy od razu.

Wszystkie lektury z motywem Marzenia, tęsknota i pragnienia

Te 3 lektury: 346 faktów źródłowych, każdy z odniesieniem do źródła. Jak powstają opracowania