Sławomir Mrożek

Profil twórczości w bazie serwisu

Utwory w bazie

2 utwory

Epoki

Współczesność

Formy

Opowiadanie i Dramat

Poziomy opracowań

klasy 7–8 szkoły podstawowej (egzamin ósmoklasisty) i liceum, zakres podstawowy (matura)

Datowanie utworów

1960 r. – 1964 r.

Postacie w opracowaniach

14

Zdarzenia w planach wydarzeń

26

Motywy literackie

7: Humor, groteska i absurd, Ambicja i żądza awansu, Książka, słowo i czytanie, Marzenia, tęsknota i pragnienia, Satyra i krytyka społeczna, Śmierć i przemijanie i Zabawa, święto i radość

Tematy

16: Ambicja i jej granice, Tożsamość i zgoda na siebie, Artysta — autentyczność czy pozerstwo, Pozory i kłamstwo o sobie, Sława i pieniądze zamiast pracy, Groteska i absurd jako narzędzie satyry, Bajka zwierzęca i personifikacja jako sposób mówienia o ludziach, Ironia tytułu i rola puenty, Forma i bezkształt, Bunt pokoleń oraz 6 innych

Fakty źródłowe

212

Wszystkie liczby i nazwy powyżej pochodzą z opracowań w bazie serwisu - z plików lektur i bazy faktów. Serwis nie dopisuje do nich danych spoza źródeł.

Epoka i kontekst literacki

Współczesność (po 1939 r.)

Literatura współczesna dzieli się na świadectwo i na grę. Po jednej stronie są książki o wojnie, okupacji, lagrach i Zagładzie, pisane przez świadków albo w ich imieniu - one mają ocalić pamięć i nie pozwolić nazwać zła czymś neutralnym. Po drugiej stronie jest literatura wolności: eseju, reportażu, opowieści dla dzieci i dorosłych, która szuka formy na doświadczenie nowoczesnego życia. Wspólnym mianownikiem jest pytanie o odpowiedzialność jednostki wobec historii i wobec innych.

Formy, po które sięga

Opowiadania

Krótsza forma epicka z jedną główną linią zdarzeń, skoncentrowana na jednym problemie lub jednej scenie. W lekturach szkolnych opowiadanie często działa jak przypowieść: nie opowiada o wszystkim, tylko o tym fragmencie życia, który pozwala coś zrozumieć.

• jeden główny wątek
• ograniczona liczba bohaterów
• wyraźny punkt ciężkości utworu (problem, scena)
• zwięzłe zakończenie

W bazie tę formę reprezentują: Artysta.

Dramaty

Utwór napisany do wystawienia na scenie: zamiast opisu - dialog, zamiast narracji - didaskalia i akcja rozgrywana „tu i teraz”. W lekturach szkolnych dramat jest szczególnie wdzięczny do omawiania konfliktu, bo mówi wyłącznie przez postawy i wybory bohaterów.

• dialog i didaskalia zamiast narracji
• konflikt jako siła napędowa
• jedność miejsca i czasu (nie zawsze)
• rola widza w odbiorze

W bazie tę formę reprezentują: Tango.

Najważniejsze utwory w bazie

Artysta - 1960 r.

Krótkie opowiadanie satyryczne o zwierzęcych bohaterach (bajka zwierzęca), z elementami groteski i absurdu, prowadzone narracją pierwszoosobową uczestniczącą

• Czas i miejsce akcji: bliżej nieokreślona przestrzeń, o baśniowym, umownym charakterze — bez nazw miejscowości i bez dat; droga z domu do cyrku oraz plac przed cyrkiem, gdzie w trakcie rozmowy rozkładany jest namiot cyrkowy; wnętrze cyrku wyłącznie jako…
• Opracowanie obejmuje 6 postaci i 12 zdarzeń w planie wydarzeń.
• Motywy: Humor, groteska i absurd, Ambicja i żądza awansu, Książka, słowo i czytanie i Marzenia, tęsknota i pragnienia.

Ambicja i jej granice - Kogut chce więcej, niż może osiągnąć, i zamiast pracować nad własnymi umiejętnościami, próbuje przyjąć cudzą tożsamość, deklarując, że jest lwem.…

Tożsamość i zgoda na siebie - Kluczowy wybór bohatera polega na odrzuceniu roli, która odpowiada temu, kim naprawdę jest, ponieważ uważa ją za gorszą i poniżającą.…

Tango - 1964 r.

Groteskowy dramat w trzech aktach, nasycony poetyką teatru absurdu

• Czas i miejsce akcji: jeden pokój w mieszkaniu Stomila, umeblowany tak, że przypomina jednocześnie salon i zagrodę, z ławką, stołem i porządkami gospodarskimi; ta sama scena przez całą sztukę, zgodnie z zasadą jedności miejsca; wnętrze, w którym zderzają…
• Opracowanie obejmuje 8 postaci i 14 zdarzeń w planie wydarzeń.
• Motywy: Humor, groteska i absurd, Satyra i krytyka społeczna, Śmierć i przemijanie i Zabawa, święto i radość.

Forma i bezkształt - Cały dramat zbudowany jest wokół opozycji formy i bezkształtu: rodzina żyje w świecie bez obowiązujących konwenansów, a Artur próbuje przywrócić je siłą, co kończy się narodzeniem nowej, gorszej formy władzy.

Bunt pokoleń - Każde pokolenie odrzuca porządek poprzedniego: Stomil buntuje się przeciw tradycji, a Artur przeciw ojcowskiemu luzowi, co pokazuje mechanizm wiecznego przewrotu bez punktu dojścia.

Na którym etapie czytasz tego autora

• klasy 7–8 szkoły podstawowej (egzamin ósmoklasisty): Artysta.
• liceum, zakres podstawowy (matura): Tango.
• Motywy, które wracają w więcej niż jednym utworze: Humor, groteska i absurd. To najlepszy punkt zaczepienia, gdy temat wypracowania łączy dwa teksty tego autora.
• Do utworów tego autora w bazie jest 30 pytań quizowych z wyjaśnieniami.

Tematy wypracowań, w których się pojawia

Bunt i jego konsekwencje dla człowieka i społeczeństwa.

Teza modelowa: Bunt jednostki jest nieodłącznym elementem ludzkiej kondycji - może stać się siłą ocalającą godność i wolność, lecz posunięty do pychy i samotnej walki niesie ryzyko duchowej klęski i zniszczenia zastanego porządku.

Pytania egzaminacyjne

Pytania z bazy serwisu, w których wraca ten materiał (4 pytania). Każde ma wyjaśnienie i podpowiedź, tak jak na egzaminie.

1. Literatura Współczesna - Tango

   Finałowy taniec tanga 'La Cumparsita' w dramacie 'Tango' Sławomira Mrożka tańczą:

   1. A. Edek z wujem Eugeniuszem nad ciałem zabitego Artura
   2. B. Artur z Alą podczas ceremonii ślubnej
   3. C. Stomil z Eleonorą w geście anarchii
   4. D. Edek z Alą po przejęciu władzy

   Poprawna odpowiedź: Edek z wujem Eugeniuszem nad ciałem zabitego Artura

   Tango tańczą prymitywny cham Edek oraz uległy wuj Eugeniusz, co stanowi aluzję do chocholego tańca i symbolizuje triumf bezmyślnego totalitaryzmu.

   Podpowiedź: Zwycięzcą dramatu jest siła fizyczna, a nie intelekt - pomyśl, kto przejmuje dom.

2. Mrożek - chocholi taniec

   Co symbolizuje finałowy taniec w „Tangu” Sławomira Mrożka?

   1. A. Zwycięstwo prymitywnej siły i bezmyślny konformizm tłumu
   2. B. Powrót do dawnych, uporządkowanych wartości
   3. C. Radość z odzyskanej wolności bohaterów
   4. D. Zapowiedź rewolucji społecznej

   Poprawna odpowiedź: Zwycięstwo prymitywnej siły i bezmyślny konformizm tłumu

   W finale dramatu Artur ginie z ręki Edka, a pozostali bohaterowie tańczą tango w rytm muzyki puszczanej przez Eugeniusza - biernie, bez oporu, bez refleksji. Ten taniec to obraz społeczeństwa, które po klęsce wszelkich zasad poddaje się sile: liczy się nie prawda ani ład, lecz to, kto aktualnie puszcza muzykę. Nie jest więc ani powrotem do dawnych wartości, ani radością z wolności, bo właśnie wolność została zaprzepaszczona.

   Podpowiedź: Zwróć uwagę, kto w finale puszcza muzykę i jak reagują pozostali bohaterowie.

3. Artysta - Mrożek

   Co jest głównym tematem opowiadania „Artysta” Sławomira Mrożka?

   1. A. Konflikt między wolnością twórcy a oczekiwaniami publiczności i systemu
   2. B. Historia miłosna malarza i jego modelki
   3. C. Opis techniki malarskiej w renesansie
   4. D. Biografia konkretnego polskiego malarza

   Poprawna odpowiedź: Konflikt między wolnością twórcy a oczekiwaniami publiczności i systemu

   Mrożek opisuje tresowanego psa, który zamiast koguta zostaje „artystą” i pisze wiersze - a gdy publiczność i system zaczynają oczekiwać konkretnych treści, jego twórczość zanika. Utwór jest groteskową przypowieścią o tym, jak presja odbiorcy i władzy niszczy sztukę. Wątek biograficzny czy techniczny nie występuje - bohaterem jest zwierzę, i właśnie ta groteska niesie sens.

   Podpowiedź: Bohaterem jest zwierzę - zastanów się, dlaczego groteska, a nie realizm, najlepiej służy tu tematowi.

4. Artysta - Mrożek, wymowa

   Czego dotyczy groteska w opowiadaniu „Artysta” Sławomira Mrożka?

   1. A. Konfliktu między artystą a publicznością, która domaga się sensacji
   2. B. Trudów pracy twórczej w warunkach ubóstwa
   3. C. Walki artysty z cenzurą państwową
   4. D. Rywalizacji między dwoma malarzami

   Poprawna odpowiedź: Konfliktu między artystą a publicznością, która domaga się sensacji

   Mrożek pokazuje artystę, który staje się sławny, bo jego kolejne wcielenia są coraz bardziej sensacyjne, a nie coraz lepsze. Groteska obnaża mechanizm, w którym publiczność nagradza efekt, nie wartość. Cenzura państwowa nie jest tu tematem, podobnie jak rywalizacja malarzy - problem jest społeczny, nie polityczny.

   Podpowiedź: Zapytaj, dlaczego artysta zyskuje sławę - czy dzięki talentowi, czy czemuś innemu.

Wszystkie lektury tego autora

Te 2 lektury: 212 faktów źródłowych, każdy z odniesieniem do źródła. Jak powstają opracowania