Lektury do Egzaminu Ósmoklasisty (30)

Alicja w Krainie Czarów

Lewis Carroll (1865 r.)

Wybór utworów. Brzeg rzeki w letni dzień; norka królika pod ziemią; hala pełna drzwi na dnie norki; dom Białego Królika; ogród pełen róż; dom księżnej i kuchnia z pieprzem; stół herbacianego przyjęcia; sąd, w którym toczy się proces. Fabuła rozpoczyna się w letni dzień nad rzeką, gdzie Alicja ze siostrą i znajomymi spędza popołudnie. Alicja widzi spieszącego się Białego Królika w kamizelce, który mówi do siebie i zagląda do kieszonkowego zegarka. Dziewczynka podąża za królikiem i wpada do jego norki, przez co trafia do podziemnego świata. Na dnie norki Alicja znajduje się w hali pełnej drzwi, a na stole leży butelka z napojem i tort zmieniający jej wzrost. Alicja naprzemiennie rośnie i maleje, pijąc napój i jedząc tort, przez co jej ciało staje się nieprzewidywalne. Pływa we własnych łzach, które zalały salę, i bierze udział w wyścigu kołowym bez zwycięzców. Alicja trafia do domu Białego Królika, gdzie rośnie do rozmiarów, które nie mieszczą się w pomieszczeniu.

11 postaci 15 zdarzeń

Ania z Zielonego Wzgórza

Lucy Maud Montgomery (1908 r.)

Wybór utworów. Avonlea na Wyspie Księcia Edwarda w Kanadzie — fikcyjna wiejska miejscowość, w której leży farma Cuthbertów. Zielone Wzgórze (Green Gables) — farma i dom rodzeństwa Cuthbertów, miejsce zamieszkania Ani. Szkoła wiejska w Avonlea oraz domy sąsiadów: pani Rachel Lynde, rodziny Barrych, pani Spencer. Ania z Zielonego Wzgórza to pierwsza część cyklu powieści Lucy Maud Montgomery o Ani Shirley. Powieść ukazała się po raz pierwszy w 1908 roku nakładem wydawnictwa L.C. Page & Co. Pierwsze polskie tłumaczenie opublikowano w 1911 roku w wydawnictwie M. Arcta; jego autorką była Rozalia Bernsztajnowa. Akcja rozgrywa się na Wyspie Księcia Edwarda i obejmuje pierwsze pięć lat pobytu Ani w Avonlea, od czerwca 1877 do wakacji 1882 roku. Główną bohaterką jest jedenastoletnia rudowłosa sierota Ania Shirley, obdarzona bujną wyobraźnią i skłonnością do nieustannego mówienia.

14 postaci 16 zdarzeń

Opowiadanie

Artysta

Sławomir Mrożek (1960 r.)

Wybór utworów. Bliżej nieokreślona przestrzeń, o baśniowym, umownym charakterze — bez nazw miejscowości i bez dat. Droga z domu do cyrku oraz plac przed cyrkiem, gdzie w trakcie rozmowy rozkładany jest namiot cyrkowy. Wnętrze cyrku wyłącznie jako przyszłe miejsce pracy, do którego bohater nigdy nie wchodzi. Czas nieokreślony, bez ram historycznych. Tytułowym bohaterem utworu jest Kogut — ptak mówiący ludzkim głosem, czytający gazetę i planujący karierę; w utworze nie występuje postać aktora-człowieka ani scena przemiany człowieka w ptaka. Kogut czyta gazetę i znajduje w niej ogłoszenie o naborze zwierząt do cyrku, co odbiera jako niepowtarzalną szansę na karierę. Kogut od dawna chce zostać artystą i ogłoszenie traktuje jako pierwszy krok do spełnienia tego marzenia. Kogut oznajmia Lisowi, że zgłosi się do cyrku, i opowiada mu o swoich planach. W drodze na rozmowę Kogut wyobraża sobie czekającą go sławę i pieniądze.

6 postaci 12 zdarzeń

Dramat

Balladyna

Juliusz Słowacki (1839 r.)

kraina nad jeziorem Gopło: brzeg jeziora, las, uboga chata Wdowy, chata Pustelnika; Gniezno oraz zamek Kirkora — siedziba władzy, sala uczty, sala sądowa, mury obronne; czasy legendarne, baśniowe — początki państwa polskiego, dynastia Popielidów. Balladyna to dramat romantyczny w pięciu aktach, napisany przez Juliusza Słowackiego w Genewie w 1834 roku i wydany drukiem w Paryżu w 1839 roku. Źródła opisują gatunek utworu nieco odmiennie: Wikipedia nazywa go dramatem romantycznym w pięciu aktach, a katalog Wolnych Lektur podaje rodzaj dramat i gatunek tragedia. Akcja rozgrywa się w czasach legendarnych, baśniowych, w okolicach jeziora Gopło i w Gnieźnie, u zarania państwa polskiego rządzonego przez dynastię Popielidów. Tytułowymi bohaterkami są dwie siostry — Balladyna i Alina — mieszkające razem z matką, ubogą Wdową, w ubogiej chacie w lesie.

15 postaci 22 zdarzeń

Cudowny chłopak

Raquel Jaramillo Palacio (2012 r.)

Wybór utworów. Nowy Jork, dzielnica North River Heights na Upper Manhattanie — miejsce zamieszkania rodziny Pullmanów w książce; Beecher Prep — prywatna szkoła, do której Auggie idzie do piątej klasy (w książce szkoła prywatna; strona polskiego wydawcy nazywa ją szkołą publiczną — zob. ambiguities). Powieść ukazała się 14 lutego 2012 roku nakładem wydawnictwa Alfred A. Knopf i była debiutem R.J. Palacio. Pomysł na książkę powstał po spotkaniu autorki z dziewczynką o zniekształconej twarzy, do którego doszło, gdy Palacio czekała z dziećmi przy lodziarni. Głównym bohaterem jest dziesięcioletni August (Auggie) Pullman, mieszkający z rodziną w North River Heights na Upper Manhattanie. Auggie urodził się z wadą wrodzoną twarzy opisywaną jako zespół Treachera Collinsa (dyzostoza żuchwowo-twarzowa) i przeszedł z tego powodu wiele operacji.

15 postaci 19 zdarzeń

Utwór

Dywizjon 303

Arkady Fiedler (1942 r.)

Wybór utworów. Wielka Brytania w czasie bitwy o Anglię, lato i jesień 1940. Lotnisko Northolt koło Londynu, baza bojowa dywizjonu. Lotnisko Leconfield, miejsce odpoczynku dywizjonu po intensywnych walkach. Niebo nad południową Anglią i kanałem La Manche. Londyn i jego dzielnice w okresie niemieckich nalotów dziennych. Po klęsce kampanii polskiej 1939 wielu polskich pilotów przedostało się przez Francję do Wielkiej Brytanii, gdzie mieli kontynuować walkę z Niemcami po stronie aliantów. Dywizjon 303 utworzono w lipcu 1940, a na lotnisko Northolt dotarł 2 sierpnia 1940 jako jedna z polskich jednostek zwalczanych w Royal Air Force. Na początkach dowództwo brytyjskie nie ufało polskim pilotom: przydzielono im brytyjskich dowódców, którzy mieli zaznajomić ich z językiem, procedurami i taktyką RAF. Zadaniem polskich pilotów było przejście przeszkolenie na myśliwcach Hawker Hurricane i opanowanie brytyjskiej doktryny formacji bitewnych, różnej od polskich nawyków.

14 postaci 17 zdarzeń

Dramat

Dziady część II

Adam Mickiewicz (1823 r.)

Opuszczona kaplica na cmentarzu — jedyne miejsce akcji. Wnętrze z zapadniętą podłogą i oknem, przez które zaglądają zjawy. Wieś na Litwie (Kresy) — tak wskazują źródła szkolne, natomiast sam utwór nie nazywa miejscowości, więc lokalizacja pozostaje niepewna. Noc obrzędu — akcja biegnie od późnego wieczora do świtu. Dziady to cykl dramatyczny, którego części powstawały w różnym czasie; cały cykl bywa nazywany Dziadami wileńsko-kowieńskimi. II część Dziadów powstała w Kownie w latach 1821–1822. Została opublikowana w 1823 roku w drugim tomie Poezji, razem z wierszem Upiór i IV częścią Dziadów. Akcja rozgrywa się w noc dziadów — obrzędu, który lud odprawiał, aby pomóc duszom zmarłych przodków. Obrzęd odbywa się w opuszczonej kaplicy na cmentarzu i trwa od wieczora do świtu. Obrzędowi przewodzi Guślarz — ludowy mędrzec i pośrednik między światem żywych i umarłych.

10 postaci 20 zdarzeń

Felix, Net i Nika oraz Gang Niewidzialnych Ludzi

Rafał Kosik (2004 r.)

Wybór utworów. Warszawa współczesna — miasto z jego szkołami, ratuszem, biurowcami i podziemną infrastrukturą. Gimnazjum imienia profesora Stefana Kuszmińskiego — miejsce rozpoczęcia roku szkolnego, klasa i szkolny strych z kwaterą główną przyjaciół. Dom Neta i pracownia jego ojca — miejsce, w którym powstaje i rozwija się program Manfred. Prolog powieści pokazuje włamanie Gangu Niewidzialnych Ludzi do jednego z warszawskich banków, w trakcie którego sprawcy kradną kobiecie kartę magnetyczną. Felix Polon rozpoczyna naukę w pierwszej klasie gimnazjum i w dniu rozpoczęcia roku nie wie, do której sali ma iść. Na terenie szkoły dwóch starszych chłopaków okrada Felixa z drobnej kwoty, co daje początek wątkowi przeciwstawiania się przemocy szkolnej. Felix poznaje Neta Bieleckiego, z którym trafia do tej samej klasy, oraz Nikę Mickiewicz, której wspólnie pomagają odpędzić chłopców chcących zabrać jej drugie śniadanie.

14 postaci 22 zdarzeń

Utwór

Kamienie na szaniec

Aleksander Kamiński (1943 r.)

Warszawa pod okupacją niemiecką (Generalne Gubernatorstwo): Śródmieście, Mokotów, Żoliborz, Wola, Praga, Powiśle; Państwowe Gimnazjum i Liceum im. Stefana Batorego w Warszawie — szkoła głównych bohaterów; Pawiak przy ul. Dzielnej 24/26 oraz siedziba Gestapo w al. Jana Chrystiana Szucha 25. Książka opisuje dzieje grupy warszawskich harcerzy z Szarych Szeregów w okupowanej Warszawie, od czasów przedwojennych do sierpnia 1943. Alek, Rudy i Zośka uczyli się w klasie matematyczno-fizycznej w Państwowym Gimnazjum i Liceum im. Stefana Batorego i w maju 1939 zdali maturę. Należeli do 23 Warszawskiej Drużyny Harcerskiej im. Bolesława Chrobrego, nazywanej od koloru chust Pomarańczarnią. W październiku 1939 Rudy wraz z przyjaciółmi przystąpił do lewicowej Polskiej Ludowej Akcji Niepodległościowej (PLAN) i działał w niej do końca grudnia tego roku.

15 postaci 17 zdarzeń

Katarynka

Bolesław Prus (1880 r.)

Wybór utworów. Warszawa drugiej połowy XIX wieku; czas powstania i publikacji utworu to 1880 rok; Ulica Miodowa — trasa codziennych spacerów pana Tomasza, po której chodził nieprzerwanie od trzydziestu lat; przy tej ulicy znajduje się jego kamienica. Tytułowa katarynka to instrument uliczny, z którego melodię wydobywa się przez kręcenie korbą; w XIX-wiecznej Warszawie grali na nich wędrowni muzycy. Pan Tomasz to starszy, zamożny i szanowany mieszkaniec Warszawy. Jest emerytowanym prawnikiem; źródła określają go najczęściej jako mecenasa albo adwokata, a jego zdanie w sprawach prawnych jest wciąż cenione przez znajomych. Mieszka w kamienicy przy ulicy Miodowej. Jego mieszkanie liczy sześć pokoi; dwa okna wychodzą na podwórze i należą do części prywatnej, a pozostałe cztery pokoje przeznaczone są dla gości. Pan Tomasz jest znawcą i miłośnikiem sztuki — kupuje obrazy, chodzi na koncerty i do teatru, a mieszkanie urządza z dużym smakiem.

10 postaci 19 zdarzeń

Król Maciuś Pierwszy

Janusz Korczak (1923 r.)

Wybór utworów. Fikcyjne królestwo Maciusia z pałacem i stolicą; sąsiednie państwa prowadzące wojnę z królestwem; królestwo Bum-Druma, kraina ludożerców; front wojenny i pola bitew; sala posiedzeń sejmu dzieci i sejmu doroślejących; otoczenie dworskie: ministrowie, adiutanci, dwór. Mały Maciuś zostaje królem po nagłej śmierci ojca i matki, choć jeszcze nie rozumie w pełni śmierci ani zachowań dorosłych wokół siebie. Trzej doradcy — minister wojny, minister spraw zagranicznych i minister przemysłu i handlu — przejmują realne rządy, a Maciuś czuje się wobec nich bezradny. Maciuś odwiedza w przebraniu miasto i przekonuje się, że dzieci są traktowane gorzej niż powinny, co staje się punktem wyjścia jego reformatorskich pomysłów. Maciuś zaprzyjaźnia się z Felekiem, synem położnej, który odważnie mówi mu prawdę i zabiera go na kolejne wycieczki po mieście poza kontrolą dorosłych.

10 postaci 15 zdarzeń

Opowiadanie

Księga dżungli

Joseph Rudyard Kipling (1894 r.)

Wybór utworów. Dżungla indyjska że wzgórzem Seeonee i rzeką Waingangą; jaskinia wilczej watahy; wioska ludzi na skraju dżungli; ruiny opuszczonego miasta, gdzie mieszkają bandarlogi; spokojne stawy i trakt łowny. Księga dżungli to zbiór opowiadań, w którym wątki chłopca Mowglim przeplatają się z historiami niezwiązanymi bezpośrednio z bohaterem, jak opowieść o manguście Rikki-Tikki-Tavi czy o białych fokach. Tygrys Shere Khan atakuje ludzi, a dziecko wypłasza się do jaskini wilczej watahy, która przygarnia go jako szczenię. Rodzice wilczy przyjmują Mowgliego mimo prawa dżungli, które wymaga, by przybysz był wykupiony przez dwóch członków rady poza obojgiem rodziców. Niedźwiedź Baloo, nauczyciel prawa dżungli, i pantera Bagheera wykupują Mowgliego, ratując go od zagłady przez Shere Khana i buntownicze młode wilki. Mowgli dorasta w wataże, uczy się prawa dżungli od Baloo i poluje z watahą pod wodzą starego wilka Akeli.

12 postaci 17 zdarzeń

Kubuś Puchatek

Alan Aleksander Milne (1926 r.)

Wybór utworów. Fikcyjny Stumilowy Las (Hundred Acre Wood); dom Kubusia Puchatka, nora Królika, dom Prosiaczka, dom Sowy, dom Kłapouchego; czas akcji niedookreślony; świat oderwany od realiów historycznych, bez dat i realnej geografii. Kubuś Puchatek ukazał się 14 października 1926 roku nakładem wydawnictw Methuen & Co. w Wielkiej Brytanii i E. P. Dutton w Stanach Zjednoczonych. Ilustracje Ernesta H. Sheparda są integralną częścią książki – wyobrażają bohaterów i towarzyszą tekstowi we wszystkich wydaniach. Utwór składa się z dziesięciu rozdziałów, a każdy z nich stanowi odrębną, zamkniętą historyjkę. Historyjki można czytać niezależnie od siebie; wątki nie przechodzą z rozdziału do rozdziału, z wyjątkiem rozdziałów dziewiątego i dziesiątego. Rozdział pierwszy: Puchatkowi kończy się miód, więc próbuje wspiąć się na drzewo, spada i odbija się od gałęzi.

10 postaci 16 zdarzeń

Latarnik, Quo vadis (fragmenty)

Henryk Sienkiewicz (1880 r.)

Wybór utworów. Latarnia morska w Aspinwall na wybrzeżu Panamy. Otwarty ocean i skalisty brzeg, na którym stoi latarnia. Rzym za panowania Nerona, z Pałacem Złotym i Suburą. Dom Aulusa Plaucjusza i Pomponii Grecyny na wzgórzu transtyberyjskim. Cyrk Nerona i ogrody watykańskie w czasie pożaru Rzymu. Drogi prowadzące z Rzymu na południe Itallii. Latarnik opowiada o Skawińskim, dawnym żołnierzu i wędrowcu, który przez dwadzieścia lat nie przebywał dłużej w jednym miejscu niż pięć tygodni. Skawiński obejmuje posadę latarnika w Aspinwall i po latach tułaczki odnajduje w niej spokój oraz poczucie ostatecznego domu. Latarnia zostaje uznana za wzorowo prowadzoną, a Skawiński czuje się w samotności szczęśliwy, bo przeszkadzały mu tylko ludzie. Skawiński wysyła swoje oszczędności do agenta po książki i dostaje paczkę, w której znajdzie wydanie Pana Tadeusza Mickiewicza.

13 postaci 18 zdarzeń

Mały Książę

Antoine de Saint-Exupéry (1943 r.)

Sahara - pustynia, na której ląduje rozbity samolot pilota-narratora; planetoida B-612 - malutka planeta Małego Księcia z trzema wulkanami i Różą; sąsiednie planetoidy - kolejne małe planety zamieszkane przez króla, próżnego, pijaka, bankiera, latarnika i geografa. Narrator, będąc dzieckiem, narysował węża boa trawiącego słonia, ale dorośli widzieli w tym tylko kapelusz i odradzili mu rysowanie, przez co zajął się zawodem pilota. Jako pilot narrator rozbija się na Saharze, mając ograniczone zapasy wody i próbując naprawić silnik samolotu. W pustyni pojawia się nieznajomy chłopiec, który prosi pilota o narysowanie baranka; zachwyt nad pudełkiem z barankiem w środku wyjawia, że rozmówca ma dziecięcą wyobraźnię. Mały Książę pochodzi z planetoidy B-612, tak małej, że narrator dygresyjnie opisuje jej odkrycie przez tureckiego astronoma, którego nikt nie traktował poważnie w stroju narodowym.

14 postaci 18 zdarzeń

Most do Terabithii

Katherine Paterson (1977 r.)

Wybór utworów. Wioska Lark Creek na amerykańskiej wsi w latach siedemdziesiątych. Farma rodziny Aaronsów i otaczające ją pola oraz las. Las z potokiem, który przy dużej wodzie staje się trudny do przekroczenia. Wyobrażone królestwo Terabithia, dostępne po przejściu przez linę zawieszoną nad potokiem. Jess Aarons, jedyny syn w ubogiej rodzinie farmerów, całe wakacje trenuje bieg, by jesienią wygrać wyścig w szkole. Do sąsiedniego domu przeprowadza się rodzina Leslie Burke, zamożna i niezwykła w oczach mieszkańców Lark Creek. W pierwszym dniu szkoły Leslie pokonuje wszystkich chłopców w wyścigu, w tym Jessa, co początkowo rozczarowuje chłopca. Leslie i Jess coraz bliżej się poznają; oboje są outsiderami w szkole i znajdują w sobie oparcie. W lesie za potokiem przyjaciele odkrywają miejsce, które nazywają Terabithią i ogłaszają sobie nawzajem królem i królową tego królestwa. Do Terabithii wchodzi się po linie rozpiętej nad potokiem, co wymaga odwagi i zaufania wobec przyjaciela.

10 postaci 16 zdarzeń

Opowiadanie

Opowieść wigilijna

Charles Dickens (1843 r.)

Londyn w połowie XIX wieku, w czasie Bożego Narodzenia. Mroczne biuro i kamienica Ebenezera Scrooge'a. Skromny dom rodziny Cratchitów w ubogiej dzielnicy. Hala tańca u Fezziwiga z czasów młodości Scrooge'a. Wiejska szkoła z internatem z dzieciństwa bohatera. Ulice Londynu w wigilię, targi i domy ubogich. Opowieść zaczyna się od zapewnienia, że wspólnik Scrooge'a Jacob Marley na pewno umarł, bo narrator chce od razu usunąć wątpliwości czytelnika. Ebenezer Scrooge to bogaty, skąpy lichwiarz, który żyje nędznie mimo majątku i gardzi wszystkimi przejawami radości. Narrator porównuje Scrooge'a do mrozu i ostryg, obrazując jego zamknięcie na ludzi jako naturalny stan bohatera. W wigilię siostrzeniec Fred przychodzi do biura z zaproszeniem na świąteczny obiad, a Scrooge odmawia z drwiną o głupocie świąt.

13 postaci 21 zdarzeń

Oskar i pani Róża

Eric-Emmanuel Schmitt (2002 r.)

Wybór utworów. Szpital dziecięcy, gdzie przebywa Oskar ze swoją chorobą; sala szpitalna z widokiem na przestrzeń oddziału onkologii dziecięcej; korytarze i gabinety szpitala, miejsce wizyt lekarskich i rozmów; wakacyjny wyjazd Oskara i pani Róży z rodziną, w tym nocleg w motelu. Oskar to dziesięcioletni chłopiec chory na białaczkę, który przebywa na oddziale dziecięcym i słyszy rozmowy dorosłych o swojej śmierci. Pani Róża jest wolontariuszką w różowym ubraniu, która podchodzi do Oskara i proponuje mu grę w pisanie listów do Boga. Zasada gry polega na tym, że każdy list odpowiada jednemu z trzynastu dni, które Oskar traktuje jak dekady przeżytego życia. Oskar opowiada pani Róży o rozmowie z chmurą, która wyjaśnia mu sens bólu i cierpienia; rozmowa z chmurą bywa odczytywana jako wizją wewnętrzna. Rodzice Oskara nie umieją rozmawiać z synem o śmierci; ich milczenie boli chłopca bardziej niż sama choroba.

9 postaci 14 zdarzeń

Percy Jackson i bogowie olimpijscy

Rick Riordan (2005 r.)

Wybór utworów. Współczesne Stany Zjednoczone, głównie Nowy Jork i Manhattan. Yancy Academy — szkoła z internatem na wybrzeżu, gdzie zaczynają się dziwne zdarzenia. Obóz Herosów (Camp Half-Blood) na Long Island — ukryty ośrodek treningowy półbogów. Trasa wyprawy przez Amerykę: od New Jersey przez Meduzę i Saint Louis po Los Angeles. Percy Jackson to 12-letni chłopiec z dysleksją i ADHD, wychowywany w Nowym Jorku przez matkę Sally i znienawidzonego ojczyma Gabe'a Ugliano, który nie wie, kim naprawdę jest. Percy w ciągu sześciu lat został wyrzucony z sześciu różnych szkół, a wokół jego osoby regularnie działy się dziwne rzeczy, których nie umiał wyjaśnić. Na szkolnej wycieczce do Metropolitan Museum of Art opiekunka pani Dodds zamienia się w Erynię i atakuje Percy'ego, a nauczyciel pan Brunner daje mu magiczny miecz, którym chłopiec ją pokonuje — choć nikt zresztą nie pamięta pani Dodds.

14 postaci 20 zdarzeń

Przygody Tomka Sawyera

Mark Twain (1876 r.)

Wybór utworów. Lata 40. XIX wieku, przedwojenna Ameryka nad Missisipi; St. Petersburg w Missouri: fikcyjne miasteczko wzorowane na Hannibal, dzieciństwie Marka Twaina; Rzeka Missisipi i jej wyspy, w tym bezludna wyspa Jacksona; Stary cmentarz na skraju miasteczka, miejsce nocnej sceny morderstwa. Tomek Sawyer to wychowany przez ciotkę Polly sierota żyjący w miasteczku St. Petersburg nad Missisipi; jest niedbały do nauki, pełen wyobraźni i mistrz w wymyślaniu psot i unikania kary. Kara za bitwę, malowanie płotu, zostaje przez Tomka zamieniona na zysk: chłopiec tak umiejętnie udaje przyjemność z pracy, że koledzy płacą za możliwość malowania, co daje Twainowi słynny wykład o tym, że praca to to, co trzeba zrobić, a zabawa to to, co się robi dobrowolnie. Tomek zakochuje się w Becky Thatcher, córce nowego sędziego, zdobywa jej uczucia dzięki sprytowi i przegranej emocji związanej ze wspomnieniem zaręczyn z Amy Lawrence, a potem zawodzi ją, przyznając się do dawnej sympatii z Amy.

10 postaci 14 zdarzeń

Poemat

Reduta Ordona, Świtezianka, Pan Tadeusz (księgi I, II, IV, X, XI, XII)

Adam Mickiewicz (1834 r.)

Wybór utworów. Reduta na Woli pod Warszawą podczas obrony stolicy we wrześniu 1831 roku. Brzeg jeziora Świteź na Litwie, otoczonego borem i bagnami. Soplicowo i dwór Sędziego na Litwie w latach 1811 i 1812. Zamek Horeszków przedmiot sporu Sopliców i Hrabi. Rzym i Paryż jako tło wątku emigracyjnego Jacka Soplicy. Reduta Ordona to wiersz opowiadaniowy z 1832 roku, obrony reduty na Woli podczas insurekcji wrześniowej powstania listopadowego Narrator wiersza to powstaniec, który po latach wspomina wybuch reduty i postać dowódcy obrony, porucznika Ordona Podczas szturmu wojsk rosyjskich Ordon broni reduty aż do zabrania się jej przez nieprzyjaciela Świtezianka to ballada Mickiewicza opublikowana w cyklu Ballad i romansów, osnuta nad jeziorem Świteź na Litwie Strzelec spotyka nad jeziorem młodą dziewczynę, która stawia mu warunek przysięgi wierności jako dowodu uczucia Za złamaną przysięgę strzelec zostaje ukarany wieczną niewolą na dnie jeziora, wśród utopionych zjaw Ballada domyka się.

14 postaci 12 zdarzeń

Sposób na Alcybiadesa

Edmund Niziurski (1964 r.)

Wybór utworów. Męska jedenastoletnia szkoła dysedukacyjna im. Lindego w powojennej Warszawie; klasa VIIIa w końcowym roku nauki, tuż przed egzaminami; ulice i zabytki Warszawy w czasie oprowadzania wycieczki z Ełku; kółko teatralne i korytarze szkolne jako przestrzeń układów między uczniami. Akcja rozgrywa się w męskiej jedenastoletniej szkole dysedukacyjnej im. Lindego w Warszawie, wśród uczniów kończących szkołę Uczniowie klasowo porozumiewają się przeciwko nauczycielom, których nazywają gogami, i budują spisek opanowania szkoły Chłopcy dążą do wypracowania skutecznych sposobów na każdego z pedagogów, próbując najpierw prośb i podstępów Własne metody uczniów okazują się nieudolne, więc postanawiają kupić gotowy sposób za pieniądze Na cały sposób stać ich tylko na najtańszy, czyli SPONA, czyli Sposób na Alcybiadesa SPONA zostaje zakupiona od niejakiego Wątłusza Pierwszego, który sam nie pamięta jej treści Treść sposobu wtajemnicza chłopców Juliusz Lepki zwany Szekspirem, prezes kółka.

11 postaci 12 zdarzeń

Stary człowiek i morze

Ernest Hemingway (1952 r.)

Wybór utworów. Kubańska wioska rybacka nad Zatoką Meksykańską, w rejonie Hawany. Gulf Stream, ciepły prąd morski pełen wielkich ryb. Otwarte morze poza zasięgiem wzroku lądu. Mała łódź rybacka z masztami i żaglem że zwiniętego brezentu. Kabina Santiago z obrazami Najświętszej Maryi Panny z Kuby i zdjęciem żony. Santiago to stary, słynący kiedyś z siły rybak z Kuby, który od 84 dni nie przyniósł do wioski żadnej ryby Po 40 dniach bez ryby rodzice przenieśli chłopca Manolina do innej, szczęśliwszej łodzi, ale chłopiec nadal troszczy się o starca W 85. dniu Santiago wypływa daleko poza zasięg pozostałych łodzi, na wody pełne wielkich ryb O godzinie południa wielki marlin bierze przynętę i zaczyna ciągnąć łódkę starca w głąb morza Santiago wytrzymuje ciągnięcie liny przez dwa dni i dwie noce, cierpiąc ból skaleczonej ręki i pleców Trzeciego dnia marlin wynurza się nad powierzchnią i Santiago harpunem zabija rybę przywiązaną do łodzi Marlin okazuje się większy od łodzi, więc starzec.

9 postaci 12 zdarzeń

Syzyfowe prace (fragmenty)

Stefan Żeromski (1897 r.)

Wybór utworów. Majątek Gawronki na ziemiach Królestwa Polskiego pod zaborami. Szkoła elementarna w Owczarach. Gimnazjum rządowe w Klerykowie, z podwójnym murem i pałacem biskupim w tle. Progimnazjum w Pyrzogłowach, do którego trafia Andrzej Radek. Klasowe sale z rosyjskim nadzorem, koło samokształcenia na skrzyżowaniach uczniowskich schadzek. Mały Marcin Borowicz, syn zamożnych rodziców z majątku Gawronki, zostaje odwieziony do szkoły elementarnej w Owczarach. Po szkole w Owczarach Marcin trafia do gimnazjum w Klerykowie, szkoły rządowej przepełnionej rosyjskim nadzorem. W trakcie nauki w gimnazjum umiera matka Marcina, co pogłębia jego samotność i zależność od środka szkolnego. Marcin przeżywa cichą pierwszą miłość do Anny Stogowskiej, zwanej Birutą, nie zamieniając z nią ani słowa. Uczeń gimnazjum w Klerykowie przybywa po wyrzuceniu że szkoły warszawskiej, wnosząc do klasy doświadczenie wielkomiejskiej konspiracji.

12 postaci 12 zdarzeń

Tajemniczy ogród

Frances Hodgson Burnett (1911 r.)

Wybór utworów. Początek XX wieku, epoka edwardiańska. Brytyjskie Indie na początku powieści: dom rodziców Mary, w której wybucha zaraza cholery. Yorkshire w północnej Anglii: rozległe wrzosowiska irogowate i surowy klimat. Misselthwaite Manor: ogromny, ponury dwór szlachecki stojący na skraju wrzosowisk, z setkami pokoi, w tym zamkniętymi skrzydłami. Mary Lennox to dziesięcioletnia, chorowita i zaniedbana dziewczynka z bogatej brytyjskiej rodziny mieszkającej w Indiach, wychowywana przez służbę, przez co rozkapryszona i wyniosła. Podczas epidemii cholery rodzice Mary i większość służby umierają, a opuszczona dziewczynka zostaje odkryta przez brytyjskich żołnierzy. Po śmierci rodziców Mary zostaje odesłana do Anglii, pod opiekę wuja Archibalda Cravena, męża siostry jej ojca, mieszkającego w Misselthwaite Manor na wrzosowiskach Yorkshire.

10 postaci 14 zdarzeń

Trzej muszkieterowie

Aleksander Dumas (1844 r.)

Wybór utworów. Francja początku XVII wieku, głównie Paryż z pałacem Luwrem, gospodami i warsztatami. Dwór króla Ludwika XIII i kardynała Richelieu, rywalizacja gwardii królewskiej i kardynalskiej. Anglia, rezydencja księcia Buckingham i hrabiego de Winter. Drogi między Paryżem a wybrzeżem kanału La Manche oraz karczmy i zajazdy po drodze. Francja roku 1625: formalnie rządzi Ludwik XIII, lecz rzeczywistą władzę skupia w swoich rękach kardynał Richelieu, który dysponuje własną gwardią i siecią szpiegów. Osiemnastoletni Gaskończyk d’Artagnan opuszcza rodzinne strony, aby wstąpić do elitarnej formacji muszkieterów królewskich dowodzonej przez pana de Tréville’a, starego przyjaciela ojca. Od rodziców chłopak dostaje wyróżniający się koń, starą szpadę, list polecający do kapitana muszkieterów oraz radę, by nie znosił żadnej obrazy.

13 postaci 17 zdarzeń

W pustyni i w puszczy

Henryk Sienkiewicz (1911 r.)

Wybór utworów. Port Said w Egipcie — miejsce otwarcia powieści i dom rodzin Tarkowskiego i Rawlisona. Kanał Sueski i Kompania Kanału Sueskiego — miejsce pracy ojców Stasia i Nel. Izmaila i Kair — etapy podróży dzieci koleją. Medinet oraz prowincja El-Fajum — miejsce świąt i punkt, z którego dzieci zostają uprowadzone. Powieść otwiera się w Port Saidzie rozmową czternastoletniego Stasia Tarkowskiego i ośmioletniej Nel Rawlison o uwięzieniu Fatmy, żony sudańskiego dozorcy Smaina. Smain zdradził angielskie władze, przywłaszczył sobie pieniądze przeznaczone na wykup jeńców i przyłączył się do powstania mahdystów. Ojcowie dzieci, Władysław Tarkowski i George Rawlison, są inżynierami zatrudnionymi przy budowie i modernizacji Kanału Sueskiego. Ojcowie wyjeżdżają służbowo do prowincji El-Fajum, a dzieci mają do nich dołączyć po rozpoczęciu ferii. Fatma przychodzi nocą do inżynierów, prosi o wstawiennictwo u władz i poleca wielbłądników Idrysa i Gebhra jako rzekomo bezpiecznych przewodników.

15 postaci 16 zdarzeń

Poezja

Wybór fraszek, wybrana pieśń, treny VII i VIII

Jan Kochanowski (1580 r.)

Wybór utworów. Czarnolas – wiejski dwór poety, opisany we fraszce Na dom w Czarnolesie i Na lipę; Świat dworski i towarzyski Polski renesansowej, z którego czerpał większość fraszek; Dom Kochanowskiego w Czarnolesie po śmierci córki Urszulki, sceneria trenów VII i VIII. Fraszka Na dom w Czarnolesie przedstawia dom poety jako miejsce zdrowia, czystości, dobrych obyczajów i spokoju, w którym uczone rozmowy toczą się bez pretensji i poezja porządkuje życie. We fraszce O żywocie ludzkim poeta podsumowuje los człowieka jako ciąg niedosytu: nikt nie jest zadowolony że swojego położenia, a szczęście uznaje się dopiero po jego utracie. Fraszka O doktorze Hiszpanie jest satyrą na nieuctwo i medycynę szarlatana, który łapie pacjentów jak raki łapią na patyk czaple – puenta odsłania oszustwo. We fraszce Na lipę podmiot liryczny ucztuje w cieniu lipy posadzonej w 1511 roku przez panią Annę z Otfinowskich i dziękuje człowiekowi, który ją posadził, chwytając się radości tu i teraz.

8 postaci 11 zdarzeń

Dramat

Zemsta

Aleksander Fredro (1834 r.)

Zamek dzielony murem na dwie części: połowa Cześnika i połowa Rejenta Milczka. Ogród zamkowy - miejsce spotkań Klary i Wacława. Pokoje Cześnika i służba mu podległa (Papkin, Dyndalski, Perełka, Śmigalski). Wieś i zamek wzorowane na zamku Kamieniec w Odrzykoniu, akcja pod koniec XVIII wieku (wzmianki o konfederacji barskiej). Komedia powstała około 1833 roku, inspirowana jest dokumentem znalezionym przez Fredrę na zamku Kamieniec w Odrzykoniu, który poeta otrzymał w posagu żony. Zamek Kamieniec był własnością dwóch skłóconych ze sobą rodów: Firlejów (dolna część) i Skotnickich (górna część), a zatarg zakończył dopiero ślub Mikołaja Firleja z Zofią Skotnicką z 1630 roku. Zemsta po raz pierwszy drukiem ukazała się w 1838 we Lwowie, a prapremiera odbyła się 17 lutego 1834 we Lwowie w teatrze Jana Nepomucena Kamińskiego.

12 postaci 18 zdarzeń

Złodziejka książek

Marcus Zusak (2005 r.)

Wybór utworów. Fikcyjne miasteczko Molching na przedmieściach Monachium w III Rzeszy. Ulica Himmel (Himmel Street) - dom Hubermannów i sąsiedzi Liesel. Piwnica Hubermannów - miejsce nauki czytania, schronienia Maksa i ocalenia Liesel. Dom burmistrza Ilsa Hermann i jego biblioteka. II wojna światowa, III Rzesza w latach 1939-1943 i później. Liesel Meminger trafia na wychowanie do przybranych rodziców Hansa i Rosy Hubermann w Molching pod Monachium, bo jej ojciec został zabrany przez nazistów jako komunista, a matka zmuszona jest ją oddać, by ją chronić. W pociągu do rodziny zastępczej umiera młodszy brat Liesel, Werner Meminger, i zostaje pochowany na cmentarzu przy torach - po jego pogrzebie dziewczynka kradnie pierwszą książkę, podręcznik grabarza. Hans Hubermann, ojciec zastępczy, akordeonista i malarz, buduje z Liesel bliską, kochającą relację i uczy ją czytać i pisać; razem zapisują nowe słowa na ścianie piwnicy.

12 postaci 17 zdarzeń