W pustyni i w puszczy
powieść przygodowa dla młodzieży (powieść podróżnicza, literatura kolonialna)
Opracowanie w wersji 1 · aktualizacja 26.09.2026 · jak powstają opracowania
Streszczenie w pigułce
Staś i Nel w Port Saidzie rozmawiają o uwięzieniu Fatmy, żony Smaina, co wprowadza wątek porwania. Po wystrzeleniu rac wyczerpane dzieci ratuje angielski patrol kapitana Glena i doktora Clary'ego, których bohaterowie poznali wcześniej w pociągu.
Streszczenie szczegółowe
Czas, miejsce i punkt wyjścia
Tło i przestrzeń wydarzeń
Port Said w Egipcie — miejsce otwarcia powieści i dom rodzin Tarkowskiego i Rawlisona; Kanał Sueski i Kompania Kanału Sueskiego — miejsce pracy ojców Stasia i Nel; Izmaila i Kair — etapy podróży dzieci koleją; Medinet oraz prowincja El-Fajum — miejsce świąt i punkt, z którego dzieci zostają uprowadzone.
Początek historii i zawiązanie akcji
Powieść otwiera się w Port Saidzie rozmową czternastoletniego Stasia Tarkowskiego i ośmioletniej Nel Rawlison o uwięzieniu Fatmy, żony sudańskiego dozorcy Smaina. Smain zdradził angielskie władze, przywłaszczył sobie pieniądze przeznaczone na wykup jeńców i przyłączył się do powstania mahdystów.
Przebieg wydarzeń i węzłowe wątki
rozmowa w Port Saidzie i sprawa Fatmy
Staś i Nel w Port Saidzie rozmawiają o uwięzieniu Fatmy, żony Smaina, co wprowadza wątek porwania.
Wigilia w Medinet
W Medinet w prowincji El-Fajum Staś otrzymuje sztucer, a Nel psa Sabę; pojawiają się też Idrys i Gebhr.
Porwanie dzieci
Chamis pod fałszywym pretekstem wyprowadza Stasia i Nel, a na stacji czekają Idrys, Gebhr i Beduini z wielbłądami.
Pogoń ojców
Władysław Tarkowski i Rawlison organizują poszukiwania: jeden rusza śladem karawany, drugi wzdłuż Nilu.
Wędrówka przez pustynię i burza piaskowa
Karawana przemierza pustynię w upale, przeżywa burzę piaskową i z obawy przed pogonią idzie nocą.
Upadek Chartumu
Do porywaczy dociera wieść o zdobyciu Chartumu przez mahdystów i o śmierci generała Gordona.
spotkanie z Mahdim w Omdurmanie
Mahdi wzywa Stasia i oferuje mu ocalenie w zamian za przyjęcie islamu, czego chłopiec stanowczo odmawia.
Wyprawa do Faszody
Mahdi odsyła dzieci do Smaina do Faszody; w drodze umiera Dinah, a do grupy dołączają Kali i Mea.
Zabicie lwa i porywaczy
Staś zabija atakującego lwa, a następnie zabija Gebhra, Chamisa i obu Beduinów, zdobywając wolność.
Noc na drzewie wśród lwów
Po ucieczce grupa chroni się na drzewie przed stadem lwów, które zabijają pozostawione konie.
Oswojenie słonia i obóz w baobabie
Nel oswaja uwięzionego słonia Kinga, a Staś urządza obóz w wydrążonym baobabie nazwanym Krakowem.
Febra Nel i ratunek u Lindego
Chora na febrę Nel zostaje uratowana dzięki chininie zdobytej przez Stasia w obozie umierającego Lindego.
Chrzest Kalego, Mei i Nasibu
Na górze Lindego Staś uczy towarzyszy i chrzci Kalego, Meę oraz Nasibu, wprowadzając wątek religijny.
Wojna z Samburami
Staś dowodzi wojownikami Wa-Himów w bitwie z Samburami, po której Kali zostaje królem swojego ludu.
Marsz przez pustynię i ratunek
Wyczerpana karawana zostaje uratowana po wystrzeleniu rac, na które odpowiada angielski patrol z kapitanem Glenem i Doktorem Clarym.
Powrót do ojców i epilog
Dzieci spotykają się z ojcami w Mombassie i wracają do Egiptu, a epilog opisuje ich dorosłe życie i małżeństwo.
Finał i rozwiązanie
Zakończenie losów bohaterów
Po wystrzeleniu rac wyczerpane dzieci ratuje angielski patrol kapitana Glena i doktora Clary'ego, których bohaterowie poznali wcześniej w pociągu. Podróżni dowiadują się o śmierci Mahdiego na zawał serca, a Kali postanawia zostać królem Wa-Himów i szerzyć chrześcijaństwo, zamiast wracać do Egiptu.
Puentujące rozstrzygnięcie
W Mombassie dzieci spotykają się z ojcami, a słoń King przechodzi pod opiekę angielskich władz. Bohaterowie wracają do Egiptu; Rawlison z córką wyjeżdża do Anglii, Staś kończy szkołę w Aleksandrii i studiuje w Zurychu.
Bohaterowie utworu
Staś Tarkowski (Stanisław Tarkowski)
Główny bohaterGłówny bohater, czternastoletni Polak
Po porwaniu staje się opiekunem i przewodnikiem Nel, organizuje przetrwanie grupy i podejmuje najtrudniejsze decyzje.
- • Jest synem Władysława Tarkowskiego, inżyniera pracującego przy Kanale Sueskim.
- • Na początku bywa zarozumiały, z czasem ujawnia odwagę, opanowanie i gotowość do poświęceń.
- • Zabija porywaczy i zdobywa chininę ratującą Nel.
- • Uczy Kalego posługiwania się bronią i chrzci Kalego, Meę oraz Nasibu.
- • W epilogu kończy studia i pracuje jako inżynier, a po latach żeni się z Nel.
Nel Rawlison (Nell Rawlison)
Główny bohaterGłówna bohaterka, ośmioletnia Angielka
Jej delikatność i choroba wyznaczają rytm wędrówki, a zaufanie do Stasia motywuje jego decyzje.
- • Jest córką George'a Rawlisona, jednego z dyrektorów Kompanii Kanału Sueskiego.
- • Początkowo nieśmiała, w trudnych sytuacjach pokazuje upór i odwagę.
- • Oswaja słonia Kinga i opiekuje się nim.
- • Zapada na malarię i zostaje wyleczona chininą zdobytą przez Stasia.
- • W epilogu wychodzi za mąż za Stasia.
Kali
Główny bohaterChłopiec z plemienia Wa-Himów, początkowo niewolnik Gebhra
Po wyzwoleniu staje się towarzyszem i służącym Stasia, a w finale królem swojego ludu.
- • Jest synem króla Wa-Himów walczących z Samburami.
- • Zna język Zanzibarytów, dzięki czemu Staś może się z nim porozumiewać.
- • Jest wytrwałym pracownikiem, ale wyrasta w kulturze, w której pracują kobiety.
- • Zostaje ochrzczony przez Stasia.
- • Po zwycięstwie nad Samburami zostaje królem i szerzy chrześcijaństwo.
Mahdi z Sudanu (Muhammad Ahmad)
Główny bohaterPrzywódca powstania mahdystów i władca Sudanu
W powieści występuje jako postać negatywna, która decyduje o losie porwanych dzieci.
- • Jest historycznym przywódcą antykolonialnego ruchu religijnego w Sudanie.
- • Uznawał się za zapowiedzianego mesjasza i ogłosił świętą wojnę.
- • Odmowę Stasia przyjęcia islamu przyjmuje z gniewem, ale nie wymierza dzieciom surowej kary.
- • Nakazuje odesłać dzieci do Smaina do Faszody.
- • W powieści umiera na zawał serca, o czym dzieci dowiadują się od angielskiego patrolu.
Chamis
Główny bohaterSłużący ojców Stasia i Nel
Który zdradza pracodawców i osobiście doprowadza dzieci do zasadzki porywaczy.
- • Został zatrudniony przez ojców dzieci w Medinet.
- • Pod pozorem odwiezienia dzieci do ojców wciąga je w pułapkę.
- • W czasie porwania nie okazuje dzieciom żadnych uczuć.
- • Zostaje zastrzelony przez Stasia razem z innymi porywaczami.
Gebhr
Postać drugoplanowaBeduin i brat Idrysa, najokrutniejszy z porywaczy
Znęca się nad dziećmi i nad niewolnikiem Kalim, ponosi śmierć z ręki Stasia.
- • Jest młodszym bratem Idrysa.
- • Bijąc Nel i Stasia, wielokrotnie stosuje przemoc.
- • Znęca się nad Kalim, co pogłębia nienawiść chłopca.
- • Ginie zastrzelony przez Stasia po zabiciu lwa.
Idrys
Postać drugoplanowaBeduin i zwierzchnik wyprawy porwanymi dziećmi
Dba o to, by dzieci dotarły żywe, licząc na nagrodę od Mahdiego.
- • Jest bratem Gebhra i jednym z ludzi Mahdiego.
- • Podziwia odwagę Stasia i powstrzymuje najgorsze zachowania Gebhra.
- • Chce bezpiecznie dostarczyć dzieci do Smaina, licząc na sowitą nagrodę.
- • Choruje w Omdurmanie i tam pozostaje.
Mea
Postać drugoplanowaDziewczynka z plemienia Dinka, ofiarowana Nel jako niewolnica i służąca
Towarzyszy jej do końca wędrówki i przywiązuje się do Kalego.
- • Została podarowana Nel po śmierci Dinah.
- • Pochodzi z plemienia Dinka i wychowywała się nad Nilem.
- • Jest cicha, nieśmiała i bardzo oddana Nel.
- • Zostaje ochrzczona przez Stasia.
Władysław Tarkowski
Postać drugoplanowaOjciec Stasia, polski patriota i inżynier Kanału Sueskiego
Po porwaniu syna organizuje bezpośredni pościg za karawaną.
- • Był karany za udział w powstaniu styczniowym i zbiegł z zesłania.
- • Pracuje jako inżynier przy budowie i modernizacji Kanału Sueskiego.
- • Jest serdecznym przyjacielem Rawlisona.
- • W czasie poszukiwań dociera aż do Chartumu.
George Rawlison
Postać drugoplanowaOjciec Nel, jeden z dyrektorów Kompanii Kanału Sueskiego
Po porwaniu córki organizuje poszukiwania wzdłuż Nilu.
- • Jest wdowcem i dyrektorem w Kompanii Kanału Sueskiego.
- • Przyjaźni się z Władysławem Tarkowskim.
- • Po porwaniu córki wyprawia do Sudanu liczne karawany poszukiwawcze.
- • Po powrocie dzieci wyjeżdża z córką do Anglii.
Linde
Postać drugoplanowaSzwajcarski podróżnik i badacz Afryki, umierający po ataku dzika
Przekazuje Stasiowi chininę i zapasy, co ratuje życie Nel.
- • Przemierzał Afrykę w celach badawczych.
- • Został ciężko ranny w spotkaniu z dzikiem i wie, że umiera.
- • Przekazuje Stasiowi lekarstwa, żywność, broń i wskazówki dotyczące drogi.
- • Umiera na zgorzel, a Staś grzebie jego ciało i przygarnia jego służącego Nasibu.
Fatma
Postać drugoplanowaŻona Smaina, przetrzymywana przez Anglików
Jej uwięzienie staje się bezpośrednią przyczyną porwania Stasia i Nel dla okupu.
- • Jest żoną Smaina i krewną Mahdiego.
- • Zostaje zatrzymana przez Anglików wraz z dziećmi.
- • Nocą prosi inżynierów o wstawiennictwo i poleca im Idrysa oraz Gebhra.
- • Jej uwolnienie jest celem porywaczy dzieci.
Smain
Postać drugoplanowaMąż Fatmy i dozorca, który zdradził Anglików
W czasie akcji poluje na niewolników i jest celem wyprawy z porwanymi dziećmi.
- • Otrzymał od władz pieniądze na wykup jeńców, ale je przywłaszczył.
- • Przyłączył się do powstania mahdystów.
- • W czasie akcji przebywa na południu Sudanu, gdzie poluje na niewolników.
- • Dzieci mają zostać dostarczone właśnie do niego.
Saba
Postać drugoplanowaPies rasy mastif, podarowany Nel na Boże Narodzenie
Towarzyszy dzieciom przez całą wędrówkę i kilkakrotnie ratuje je z opresji.
- • Zostaje podarowany Nel przez ojca.
- • Jego imię znaczy po arabsku lew.
- • Dogania karawanę porywaczy i pozostaje przy dzieciach.
- • Wyczuwa obecność ludzi na pustyni i naprowadza Stasia na ratunek.
King
Postać drugoplanowaSłoń uwolniony z wąwozu i oswojony przez Nel
Staje się środkiem transportu i obrońcą grupy, a jego obecność buduje autorytet Stasia.
- • Zostaje znaleziony uwięziony w wąwozie i początkowo jest wycieńczony głodem.
- • Nel sprzeciwia się zabiciu słonia i oswaja go.
- • King zabija goryla, który zaatakował Nel.
- • Nazywany władcą słoni, zapewnia Stasiowi cześć w afrykańskich wioskach.
- • Po powrocie dzieci trafia pod opiekę angielskich władz.
Relacje między bohaterami
Kto z kim jest powiązany i co z tego powiązania wynika dla fabuły.
przyjaźń i opieka opiekuna nad młodszą dziewczynką, w epilogu małżeństwo
pan i towarzysz, którego Staś wyzwala, uczy i chrzci
przyjaźń i wzajemne przywiązanie dwojga wyzwoleńców
pani i służąca, która staje się opiekunką i towarzyszką
opiekunka i oswojone zwierzę, silna wzajemna więź
służący, który zdradza pracodawcę i organizuje porwanie jego syna
bracia, wspólnie prowadzą karawanę z porwanymi dziećmi
małżeństwo; jej uwięzienie jest stawką w porwaniu dzieci
bliska przyjaźń i wspólna praca przy Kanale Sueskim
pies towarzyszący i pomocnik w drodze, kilkakrotnie ratuje grupę
umierający podróżnik przekazujący Stasiowi lekarstwa i wskazówki
krewny Nel, jeden z oficerów, którzy ostatecznie ratują dzieci
Plan wydarzeń
Rozmowa w Port Saidzie i sprawa Fatmy
Staś i Nel w Port Saidzie rozmawiają o uwięzieniu Fatmy, żony Smaina, co wprowadza wątek porwania.
Wigilia w Medinet
W Medinet w prowincji El-Fajum Staś otrzymuje sztucer, a Nel psa Sabę; pojawiają się też Idrys i Gebhr.
Porwanie dzieci
Chamis pod fałszywym pretekstem wyprowadza Stasia i Nel, a na stacji czekają Idrys, Gebhr i Beduini z wielbłądami.
Pogoń ojców
Władysław Tarkowski i Rawlison organizują poszukiwania: jeden rusza śladem karawany, drugi wzdłuż Nilu.
Wędrówka przez pustynię i burza piaskowa
Karawana przemierza pustynię w upale, przeżywa burzę piaskową i z obawy przed pogonią idzie nocą.
Upadek Chartumu
Do porywaczy dociera wieść o zdobyciu Chartumu przez mahdystów i o śmierci generała Gordona.
Spotkanie z Mahdim w Omdurmanie
Mahdi wzywa Stasia i oferuje mu ocalenie w zamian za przyjęcie islamu, czego chłopiec stanowczo odmawia.
Wyprawa do Faszody
Mahdi odsyła dzieci do Smaina do Faszody; w drodze umiera Dinah, a do grupy dołączają Kali i Mea.
Zabicie lwa i porywaczy
Staś zabija atakującego lwa, a następnie zabija Gebhra, Chamisa i obu Beduinów, zdobywając wolność.
Noc na drzewie wśród lwów
Po ucieczce grupa chroni się na drzewie przed stadem lwów, które zabijają pozostawione konie.
Oswojenie słonia i obóz w baobabie
Nel oswaja uwięzionego słonia Kinga, a Staś urządza obóz w wydrążonym baobabie nazwanym Krakowem.
Febra Nel i ratunek u Lindego
Chora na febrę Nel zostaje uratowana dzięki chininie zdobytej przez Stasia w obozie umierającego Lindego.
Chrzest Kalego, Mei i Nasibu
Na górze Lindego Staś uczy towarzyszy i chrzci Kalego, Meę oraz Nasibu, wprowadzając wątek religijny.
Wojna z Samburami
Staś dowodzi wojownikami Wa-Himów w bitwie z Samburami, po której Kali zostaje królem swojego ludu.
Marsz przez pustynię i ratunek
Wyczerpana karawana zostaje uratowana po wystrzeleniu rac, na które odpowiada angielski patrol z kapitanem Glenem i doktorem Clarym.
Powrót do ojców i epilog
Dzieci spotykają się z ojcami w Mombassie i wracają do Egiptu, a epilog opisuje ich dorosłe życie i małżeństwo.
Czas i miejsce akcji
Port Said w Egipcie — miejsce otwarcia powieści i dom rodzin Tarkowskiego i Rawlisona; Kanał Sueski i Kompania Kanału Sueskiego — miejsce pracy ojców Stasia i Nel; Izmaila i Kair — etapy podróży dzieci koleją; Medinet oraz prowincja El-Fajum — miejsce świąt i punkt, z którego dzieci zostają uprowadzone; Pustynia Libijska i Sahara — główny etap wędrówki karawany z porwanymi dziećmi, wraz z burzą piaskową; Nubia — kraina na trasie karawany, zapowiadana jako szczególnie niebezpieczna; Chartum i Omdurman w Sudanie — miasto walk mahdystowskich, głodu i chorób oraz siedziba Mahdiego; Faszoda na południu Sudanu — cel wyprawy, do którego zmierza karawana z dziećmi; Puszcza afrykańska i dorzecze Nilu — teren samodzielnej wędrówki dzieci po ucieczce; obóz w wydrążonym baobabie nazwanym Krakowem; góra nazwana przez dzieci górą Lindego oraz założona na niej wioska Nel; tereny plemienia Wa-Himów, jezioro Bassa-Nadruk i góra Boko — obszar walki z Samburami; Mombassa nad Oceanem Indyjskim — miejsce spotkania dzieci z ojcami i powrotu; Anglia, Aleksandria, Zurych i Polska — miejsca epilogu o dorosłym życiu bohaterów; czas akcji: lata osiemdziesiąte XIX wieku, akcja rozpoczyna się w 1884 roku, w trakcie powstania mahdystów w Sudanie.
Motywy literackie i problematyka
Dojrzewanie i odpowiedzialność
Staś przechodzi od zarozumiałego chłopca do opiekuna, który podejmuje decyzje o życiu i śmierci, dzięki czemu powieść realizuje schemat powieści o dojrzewaniu.
Przyjaźń i opieka nad słabszym
Więź Stasia z Nel oraz opieka nad Kalim, Meą i zwierzętami pokazuje solidarność jako siłę pozwalającą przetrwać w obcym środowisku.
Motyw w literaturze: Nadzieja i wytrwałość →Niewolnictwo w mahdystowskim Sudanie
Los Kalego i Mei oraz polowanie Smaina na niewolników pokazują niewolnictwo jako element tła historycznego i realne zagrożenie dla bohaterów.
Religia i zderzenie chrześcijaństwa z islamem
Staś odmawia przejścia na islam przed Mahdim i zachowuje wiarę, a następnie chrzci Kalego, Meę i Nasibu, co czyni religię osią konfliktu i misji.
Kolonializm i obraz Afryki
Narracja pokazuje Afrykę z perspektywy europejskich dzieci i przypisuje im rolę cywilizatorów, dlatego utwór bywa czytany jako apologię kolonializmu i źródło stereotypów.
Człowiek wobec przyrody
Pustynia, puszcza, burza piaskowa, brak wody i drapieżniki stają się przeciwnikiem, z którym bohaterowie muszą się mierzyć, co nadaje powieści charakter podróżniczy.
Odwaga i moralny koszt przemocy
Zabicie porywaczy ratuje dzieci, ale rodzi pytanie o granice obrony koniecznej i o to, jak Staś ma wytłumaczyć swoje czyny przestraszonej Nel.
Wychowanie i cywilizowanie innych
Staś uczy Kalego strzelać i prowadzi chrzest towarzyszy, a Kali jako król szerzy chrześcijaństwo wśród Wa-Himów, co wiąże wątek religijny z kolonialnym.
Podróż i przetrwanie
Akcję napędza wędrówka przez kolejne strefy Afryki, a każdy etap wymaga nowej umiejętności, co wpisuje powieść we wzorzec klasycznej powieści przygodowej.
Ten motyw na maturze i egzaminie ósmoklasisty
Niejednoznaczności interpretacyjne
Jaki jest rok pierwszego wydania powieści i kiedy dokładnie ukazywała się w odcinkach? Polska Wikipedia podaje datę powstania utworu jako 1910, a datę wydania jako 1911 (wydawnictwo Gebethner i Wolff). Polska Wikipedia opisuje też publikację w odcinkach w dzienniku Kurier Warszawski w latach 1910-1911. Nasz katalog lektur wskazuje rok 1911 jako rok wydania i ten rok uznajemy za obowiązujący. Angielska Wikipedia podaje rok napisania i wydania jako 1911, a przekład angielski na 1912; Jak nazywał się ojciec Kalego, król plemienia Wa-Himów? Polska Wikipedia podaje imię Famba. Angielska Wikipedia podaje imię Mamba. Opracowanie na bryk.pl podaje formę Fumba; Czy wybicie porywaczy przez Stasia jest czynem usprawiedliwionym, czy moralnie problematycznym? Opracowania szkolne traktują zabicie Gebhra, Chamisa i Beduinów jako ratunek w sytuacji bez wyjścia, ponieważ porywacze nie zamierzali uwolnić dzieci. Bryk.pl podkreśla, że Staś tłumaczył Nel swój czyn i obawiał się, że dziewczyna zacznie się go bać, co sugeruje ciężar moralny; Jak ocenić powieść ze względu na obraz Afryki i jej mieszkańców? Krytycy tacy jak Ludwik Stomma i Maciej Gdula uznają powieść za bezkrytyczną apologię kolonializmu i źródło stereotypów o ludności afrykańskiej. Wojciech Zembaty na culture.pl zwraca uwagę, że przykład Kalego, odważnego wyzwolonego księcia, komplikuje zarzut jednostronnego przedstawienia Afrykanów, a powieść trzeba czytać w kontekście epoki. Angielska Wikipedia wskazuje, że zarzuty formułowane wobec Sienkiewicza dotyczą także innych pisarzy tego okresu; Czy w powieści występuje scena słoniowego cmentarzyska? W sprawdzonych źródłach nie znalazłem potwierdzenia odrębnej sceny słoniowego cmentarzyska; motyw słonia realizuje oswojony King uratowany z wąwozu. Zestawienie szczegółowych streszczeń wymienia słonia, baobab i ucieczkę przed zwierzętami, ale nie opisuje grobowca słoni; Jakiej rasy był pies Saba? Polska Wikipedia i opracowanie bryk.pl podają rasę mastif, nazywając go łagodnym psem. Niektóre opracowania opisują Sabę tylko jako dużego psa stróżującego, bez wskazania rasy.
Kwestie sporne to nie błąd opracowania - to miejsca, w których różni badacze czytają tekst inaczej. Na wypracowaniu liczy się nie wybór jednej odpowiedzi, ale uzasadnienie własnego stanowiska argumentami z tekstu.
Baza faktów tego opracowania
- Fakty źródłowe
- 181
- Pewność wysoka
- 87
- Źródła sprawdzone
- 20
- Kwestie sporne
- 6
Każde zdanie tego opracowania jest powiązane z konkretnym faktem z bazy, a cytatów z utworu nie zamieszczamy - treść omawiamy własnymi słowami. 1 twierdzenie odrzuciliśmy jako niepewne, zamiast podawać je uczniowi jako pewnik. Ocena jakości treści: 99,5/100 (próg publikacji 90/100).
Metodę, kategorie zarzutów fact-checku i ograniczenia opisujemy na stronie jak powstają opracowania . Znalazłeś błąd w tym opracowaniu? Zgłoś go mailem - poprawiamy treść, nie tylko odpowiadamy.
To musisz wiedzieć (pewniaki na sprawdzian)
Po wystrzeleniu rac wyczerpane dzieci ratuje angielski patrol kapitana Glena i doktora Clary'ego, których bohaterowie poznali wcześniej w pociągu. Podróżni dowiadują się o śmierci Mahdiego na zawał serca, a Kali postanawia zostać królem Wa-Himów i szerzyć chrześcijaństwo, zamiast wracać do Egiptu.
Staś Tarkowski (Stanisław Tarkowski) — Główny bohater, czternastoletni Polak; po porwaniu staje się opiekunem i przewodnikiem Nel, organizuje przetrwanie grupy i podejmuje najtrudniejsze decyzje..
Nel Rawlison (Nell Rawlison) — Główna bohaterka, ośmioletnia Angielka; jej delikatność i choroba wyznaczają rytm wędrówki, a zaufanie do Stasia motywuje jego decyzje..
Kali — Chłopiec z plemienia Wa-Himów, początkowo niewolnik Gebhra; po wyzwoleniu staje się towarzyszem i służącym Stasia, a w finale królem swojego ludu..
Mahdi z Sudanu (Muhammad Ahmad) — Przywódca powstania mahdystów i władca Sudanu; w powieści występuje jako postać negatywna, która decyduje o losie porwanych dzieci..
Chamis — Służący ojców Stasia i Nel.
Gebhr — Beduin i brat Idrysa, najokrutniejszy z porywaczy; znęca się nad dziećmi i nad niewolnikiem Kalim, ponosi śmierć z ręki Stasia..
Idrys — Beduin i zwierzchnik wyprawy porwanymi dziećmi; dba o to, by dzieci dotarły żywe, licząc na nagrodę od Mahdiego..
Tło: Port Said w Egipcie — miejsce otwarcia powieści i dom rodzin Tarkowskiego i Rawlisona
Tło: Kanał Sueski i Kompania Kanału Sueskiego — miejsce pracy ojców Stasia i Nel
Narracja jest trzecioosobowa, wszechwiedząca i prowadzona w porządku chronologicznym, bez retrospekcji i bez narracyjnych gier czasowych. Narrator śledzi przede wszystkim losy dzieci, a zwłaszcza Stasia, i przyjmuje często ich punkt widzenia.
Jaki jest rok pierwszego wydania powieści i kiedy dokładnie ukazywała się w odcinkach? Polska Wikipedia podaje datę powstania utworu jako 1910, a datę wydania jako 1911 (wydawnictwo.
Jak nazywał się ojciec Kalego, król plemienia Wa-Himów? Polska Wikipedia podaje imię Famba. Angielska Wikipedia podaje imię Mamba. Opracowanie na bryk.pl podaje formę Fumba.
Dojrzewanie i odpowiedzialność: Staś przechodzi od zarozumiałego chłopca do opiekuna, który podejmuje decyzje o życiu i śmierci.
Quiz sprawdzający znajomość lektury
Kim jest Staś Tarkowski (Stanisław Tarkowski) w utworze?
Powiązane lektury, pojęcia słownikowe i narzędzia CKE
Inne lektury tego autora
Lektury do zestawienia porównawczego (wspólne motywy CKE)
Utwory innych autorów, które dzielą najwięcej wspólnych motywów z lekturą „W pustyni i w puszczy” i sprawdzą się jako drugi argument w rozprawce lub wypracowaniu:
Pojęcia ze Słownika Terminów Literackich w tym utworze
Kategorie genologiczne, rodzajowe i środki stylistyczne powiązane z lekturą „W pustyni i w puszczy”:
Obszerny utwór epicki prozą, z wieloma wątkami i bohaterami na tle szerokiego obrazu świata.
Rodzaj literacki, w którym narrator opowiada o bohaterach, miejscach i zdarzeniach świata przedstawionego.
Ten, kto w utworze epickim opowiada zdarzenia; nie jest tożsamy z autorem i decyduje o tym, co wie czytelnik.
Zestawienie dwóch rzeczy połączone słowami jak, niby, jakby albo podobny do, które wskazuje ich podobieństwo.
Zestawienie wyrazów, w którym jedna rzecz zostaje nazwana przez inną, bo coś je łączy; znaczenie nie wynika wprost ze słów.
Trening egzaminacyjny CKE (Klasy 7–8)
Przećwicz wiedzę z lektury w pełnych arkuszach egzaminacyjnych, przewodnikach pisemnych i testach:
45 pkt · 120 min · zadania i wypracowanie
Zaproszenie i ogłoszenie z lekturą (3/3 pkt)
Trening pytań zamkniętych z 6 przedmiotów
Aktywna powtórka pomylonych pytań z quizów
Plan nauki od września do maja
Polski, matematyka i język angielski E8
Częste pytania o lekturę „W pustyni i w puszczy” (FAQ)
Kto jest autorem i w jakiej epoce powstał utwór „W pustyni i w puszczy”? ▼
Autorem utworu „W pustyni i w puszczy” jest Henryk Sienkiewicz. Dzieło powstało w 1911 r. Gatunek literacki: powieść przygodowa dla młodzieży (powieść podróżnicza, literatura kolonialna).
O czym opowiada „W pustyni i w puszczy”? ▼
Staś i Nel w Port Saidzie rozmawiają o uwięzieniu Fatmy, żony Smaina, co wprowadza wątek porwania. Po wystrzeleniu rac wyczerpane dzieci ratuje angielski patrol kapitana Glena i doktora Clary'ego, których bohaterowie poznali wcześniej w pociągu. Pełne opracowanie „W pustyni i w puszczy” obejmuje streszczenie z podziałem na wątki, bohaterów, motywy literackie i quiz.
Jakie są najważniejsze motywy literackie w „W pustyni i w puszczy”? ▼
Do najważniejszych motywów w utworze „W pustyni i w puszczy” należą: Dojrzewanie i odpowiedzialność, Przyjaźń i opieka nad słabszym, Niewolnictwo w mahdystowskim Sudanie, Religia i zderzenie chrześcijaństwa z islamem, Kolonializm i obraz Afryki. Motywy te są często wykorzystywane w tematach wypracowań maturalnych i egzaminacyjnych.
Kto jest głównym bohaterem „W pustyni i w puszczy”? ▼
Kluczową postacią utworu jest Staś Tarkowski (Stanisław Tarkowski). W utworze występują również m.in.: Nel Rawlison (Nell Rawlison), Kali, Mahdi z Sudanu (Muhammad Ahmad).
Zobacz także inne lektury z poziomu: Klasy 7–8
Źródła zewnętrzne i materiały CKE do lektury „W pustyni i w puszczy”
Zweryfikowane zasoby instytucji publicznych, bibliotek cyfrowych oraz informatorów egzaminacyjnych, które poszerzają kontekst lekturowy i historycznoliteracki.
Kolekcja utworów: Henryk Sienkiewicz w bibliotece Wolne Lektury
Bezpłatne, zweryfikowane filologicznie teksty utworów w domenie publicznej wraz z przypisami redakcyjnymi.
Informator i arkusze Egzaminu Ósmoklasisty z języka polskiego
Oficjalne wymagania egzaminacyjne, zasady oceniania wypracowań i arkusze pokazowe CKE dla klas 7-8.
Polona - Cyfrowa Biblioteka Narodowa (pierwodruki i rękopisy)
Skany historycznych wydań, rękopisów, ilustracji z epoki oraz opracowań krytycznoliterackich.
Encyklopedia PWN - literatura, biogramy pisarzy i pojęcia
Hasła encyklopedyczne weryfikujące daty wydań, konteksty historyczne i terminologię teoretycznoliteracką.