Odyseja (fragmenty)

Czas, miejsce i punkt wyjścia

Tło i przestrzeń wydarzeń

Świat Morza Śródziemnego epoki mykeńskiej, mityczny czas powrotu wojowników spod Troi; Ogygia, wyspa nimfy Kalipso, gdzie Odyseusz spędza siedem lat niewoli-gościny; Scheria, kraina szczęśliwych Feaków z pałacem Alkinoosa i Nausikaą; Itaka, wyspa rodzinna Odyseusza z pałacem opanowanym przez zalotników.

Początek historii i zawiązanie akcji

Epos rozpoczyna się od inwokacji do Muzy i od prośby o opowiedzenie o tułaczu, który po zdobyciu Troi błądzi po morzach, tracąc wszystkich towarzyszy, i który dąży do powrotu do domu, choć czeka go jeszcze wyprawa do ludu zjadaczy lotosu. Na naradzie bogów Atena przekonuje Zeusa, że nadszedł czas odesłania Odyseusza do domu; jedynym przeciwnikiem pozostaje Posejdon, który po oślepieniu syna Polifema ściga bohatera gniewem morza.

Przebieg wydarzeń i węzłowe wątki

Narada bogów i decyzja o powrocie

Atena przekonuje Zeusa, że Odyseusz powinien wrócić do domu; jedynie Posejdon, przebywający z dala, sprzeciwia się temu, więc bogowie działają podczas jego nieobecności.

Odyseusz na wyspie Kalipso

Bohater spędza siedem lat u nimfy Kalipso na Ogygii, odrzucając jej obietnicę nieśmiertelności i codziennie płacząc nad morzem w tęsknocie za Itaką.

Hermes i uwolnienie z Ogygii

Na polecenie Zeusa Hermes przynosi Kalipso rozkaz wypuszczenia Odyseusza; nimfa buduje mu tratwę, lecz Posejdon zatapia ją burzą przy brzegach Scherii.

Nausikaa na brzegu Scherii

Nagiego, rozbitego Odyseusza odnajduje nad rzeką Nausikaa, córka króla Feaków, i prowadzi go do pałacu swego ojca Alkinoosa.

Uczta u Feaków i opowieść o sobie

Odyseusz bierze udział w uczcie i zawodach na dworze Alkinoosa, po czym ujawnia tożsamość i przez pieśni od dziewiątej do dwunastej sam opowiada swoje tułaczki.

Zjadacze lotosu

Pierwsza przygoda opowiadana przez bohatera to lud zjadacze lotosu: jego ludzie, po zjedzeniu owocu, tracą pragnienie powrotu i muszą być przemocą odprowadzeni na okręt.

Jaskinia Polifema

Odyseusz i dwunastu ludzi zostaje zamknięty w jaskini cyklopa Polifema, który pożera kilku z nich; bohater oślepia giganta rozpalonym kijem po uprzednim napojeniu go winem.

Trik z imieniem Nikt

Odyseusz przedstawia się Polifemowi jako Nikt, więc bracia cyklopa nie pomagają mu po oślepieniu; ucieczka następuje pod brzuchami owiec wypędzanych na pastwisko.

Klątwa Polifema

Wyjśćszy z jaskini, Odyseusz wykrzykuje swe prawdziwe imię; Polifem prosi Posejdona o zesłanie klątwy, przez którą giną wszyscy towarzysze bohatera, a jego powrót się opóźnia.

Kirke i towarzysze w świńskim ciele

Na wyspie Ajajaja czarodziejka Kirke zmienia towarzyszy Odyseusza w świnie; dzięki ziółku od Hermesa bohater opiera się magii, zmusza ją do odwrócenia czaru i zostaje jej gościem przez rok.

Wyprawa do krainy umarłych

Na radę Kirke Odyseusz zjeżdża do Hadesu, by usłyszeć wróżbę Tejrezjasza o drodze do domu; spotyka cienie matki, Agamemnona i Achillesa.

Pieśń Syren

Odyseusz kazał się związać masztem, a towarzyszom zatkać uszy woskiem; dzięki temu przeżywa śpiew Syren, które obiecywały mu wiedzę o wszystkich rzeczach.

Między Scyllą a Charybdą

W wąskim przejściu Odyseusz wybiera ryzyko Scylli i traci sześciu ludzi, zamiast stracić cały okręt w wirze Charybdy; wybór mniejszego zła staje się podręcznikowym obrazem decyzji niemożliwej.

Byki Heliosa i rozbicie okrętu

Towarzysze Odyseusza, mimo ostrzeżeń, zabijają święte byki słońca; Zeus piorunem rozbija okręt, i tylko Odyseusz przeżywa, by trafić na wyspę Kalipso.

Itaka pod panowaniem zalotników

W domu Odyseusza zakwaterowali się zalotnicy, którzy konsumują jego dobytek i naciskają na Penelopę, by wybrała nowego męża; syn Telemach nie ma siły ich wyrzucić.

Trik tkacki Penelopy

Penelopa przez trzy lata tka sukno pogrzebowe dla Laertesa w dzień i nocą je rozpruje, opóźniając decyzję o ponownym małżeństwie, aż zostaje zdemaskowana.

Atena i Telemach w pieśni I

Bogini pod postacią przyjaciela rodziny odwiedza Telemacha, nakłania go do zwołania zgromadzenia i do wyprawy po wieści o ojcu do Pylos i Sparty.

Podróż edukacyjna Telemacha

Telemach odwiedza Nestora i Menelaosa; dowiaduje się o sławie ojca i o tym, że żyje on u Kalipso, a także uczy się, jak wygląda świat dorosłych i dworski.

Powrót Odyseusza jako żebraka

Z pomocą Feaków i Ateny Odyseusz ląduje na Itace w postaci starego żebraka; sprawdza wierność służby i słucha tego, co zalotnicy mówią o nim i o jego domu.

Konkurs z łukiem

Penelopa urządza zawody: kto natnie strzałę przez dwanaście toporów, zostanie jej mężem; nikt z zalotników nie potrafi nawet przeciągnąć cięciwy na łuk Odyseusza.

Masakra zalotników

Odyseusz ujawnia się i strzela do Antinoosa; razem z Telemachem, Eumajosem i Filetosem zabija wszystkich zalotników, a niewierne służące i służącego ponoszą karę.

Rozpoznanie i pojednanie

Penelopa sprawdza Odyseusza tajemnicą ich łóżka i po rozpoznaniu para się jednoczy; bohater odnajduje też swego ojca Laertesa, a finał zapowiada pojednanie z ludem Itaki.

Finał i rozwiązanie

Finałowe rozstrzygnięcie

W zakresie fragmentów obowiązkowych kończy się wątek Syren, Scylli i Charybdy oraz byków Heliosa, a pełne zakończenie eposu, znane z kontekstu całości, obejmuje masakrę zalotników w hali pałacowej, rozpoznanie Penelopy po tajemnicy łóżka, pojednanie z Laertesem i przymierze Posejdona pod warunkiem rytualnej wyprawy Odyseusza w głąb lądu z wiosłem na ramieniu.