Porównanie

Definicja w praktyce

Porównanie zestawia dwie rzeczy i pokazuje, co je łączy. W przeciwieństwie do metafory zostawia to jawnie: pojawia się słowo „jak", „niby", „jakby", „podobny do". Odbiorca nie musi się domyślać, że chodzi o podobieństwo - widzi je zapisane.

Budowa porównania ma dwie części: to, co porównujemy, i to, do czego porównujemy, spięte słowem łączącym. Sens powstaje z napięcia między nimi. Kiedy poeta pisze, że coś jest szybkie jak strzała, pokazuje nie tylko szybkość, ale i gwałtowność.

Szczególną, rozbudowaną odmianą jest porównanie homeryckie: epicki poeta zatrzymuje akcję i rozwija obraz zapożyczony z natury, pracy albo życia zwierząt, by czytelnik zobaczył scenę oczami wyobraźni. W Iliadzie takie obrazy spowalniają opowieść i jednocześnie ją pogłębiają.

Lista cech rozpoznawczych niżej rozbija tę definicję na pojedyncze sygnały, których szukasz w tekście. Czytaj je razem z definicją, a nie zamiast niej: definicja mówi, co to jest, lista mówi, czego konkretnie szukać.

Jak rozpoznać ten termin w tekście

Cechy rozpoznawcze to lista kontrolna. W tekście rzadko widzisz wszystkie naraz: na początku wystarcza jedna, żeby wiedzieć, z czym masz do czynienia, a pozostałe pozwalają nazwać zjawisko precyzyjnie. Sprawdzaj je w podanej kolejności - od najbardziej widocznej do najbardziej szczegółowej.

• Zestawia dwie rzeczy i wskazuje ich podobieństwo
• Zawiera słowo łączące: jak, niby, jakby, podobny do
• Ma człon porównywany i człon, do którego porównujemy
• W odmianie homeryckiej rozbudowuje się w samodzielny obraz

Przykłady w lekturach szkolnych

Ten termin ilustruje 1 lekturę z bazy serwisu: Iliada (fragmenty). Przy każdej podajemy formę i poziom opracowania, liczby z opracowania, motywy, tematy, czas i miejsce akcji oraz fakty źródłowe, w których wraca słownictwo tego hasła.

Iliada (fragmenty) - Homer

Forma z bazy: epos bohaterski

Rodzaj i zakres

Epopeja, fragmenty

Poziom opracowania

liceum, zakres podstawowy

Rok wydania

750 r. p.n.e.

Epoka

Starożytność (antyk)

Status w kanonie

lektura obowiązkowa

Postacie w opracowaniu

16

Zdarzenia w planie wydarzeń

22

Pytania quizowe w opracowaniu

15

Fakty źródłowe w bazie

156

• Motywy oznaczone w bazie: Czas, los i przeznaczenie, Gniew, zemsta i nienawiść, Honor, odwaga i heroizm i Gościnność, biesiada i jedzenie.
• Tematy w opracowaniu: Gniew, Ideał bohatera i kleos, Ingerencje bogów, Lojalność rodzinna, Fatum, Porównania homeryckie, Śmierć i pamięć, Honor i władza i Gościnność i litość.
• Czas i miejsce akcji: obóz Achajów pod Troją w Azji Mniejszej; mury i bramy Troi; pole bitwy między obozem a miastem; Olimp, siedziba bogów; morskie wybrzeże, skąd wychodzi Tetyda.

Z bazy faktów: Porównania homeryckie: Rozbudowane porównania do natury, życia codziennego i zwierząt zatrzymują akcję bitwy i przenoszą ją w świat pokojowy, budując kontrast między wojną a normalnością.

Z bazy faktów: Achilles pokonuje w pojedynku Enejasza, którego ratują bogowie, pokazując, że przeznaczenie głównej trojańskiej rodziny jest jeszcze inne.

Z bazy faktów: Ideał bohatera i kleos: Bohater grecki wybiera krótkie życie w chwałę ponad długie życie w zapomnieniu; Achilles żyje według tej zasady, a Hektor broni podobnego ideału, choć po stronie oblężonego miasta.

Liczby powyżej to stan opracowań w bazie serwisu; zmieniają się razem z nią.

Na egzaminie

Na maturze na poziomie podstawowym wypracowanie to trzecia część arkusza i 35 z 60 punktów; wymaga dwóch utworów literackich, w tym lektury obowiązkowej, oraz dwóch kontekstów, a błąd kardynalny w lekturze obowiązkowej przekreśla całe wypracowanie.

Kryterium „Kompetencje literackie i kulturowe" jest tam wycenione na 0–16 punktów.

Termin opisuje formę, a nie treść, więc w wypowiedzi pisemnej działa inaczej niż fabuła: nazywa to, co robi autor tekstu. Warto pokazać go na konkretnym fragmencie - najpierw wskazać cechę z listy wyżej, a dopiero potem użyć nazwy.

Liczby o arkuszach pochodzą wyłącznie z informatorów CKE obowiązujących w sesji 2027, zweryfikowanych w dokumentacji produktu („WERYFIKACJA-zrodla-egzaminacyjne"); nie są przepisane z podręcznika ani z opracowań komercyjnych.

Terminy, które łatwo pomylić

Najczęstsze pułapki: nie myl porównania z metaforą - rozstrzyga obecność słowa łączącego. Nie poprzestawaj na wskazaniu podobieństwa, bo istotne jest, po co zostało użyte: czy upiększa, czy tłumaczy, czy buduje nastrój grozy.

W słowniku hasło „Porównanie" stoi obok haseł „Metafora (przenośnia)", „Epitet" i „Uosobienie (personifikacja)". Poniżej definicja każdego sąsiada i - jeśli baza ją podaje - zdanie, które tę różnicę rozstrzyga.

Metafora (przenośnia)

Zestawienie wyrazów, w którym jedna rzecz zostaje nazwana przez inną, bo coś je łączy; znaczenie nie wynika wprost ze słów.

Hasło „Metafora (przenośnia)" mówi o tym wprost: „Najczęstsze pułapki: nie mieszaj metafory z porównaniem, bo porównanie zostawia słowa „jak" albo „niby" i zestawia dwa człony jawnie."

Epitet

Określenie dodane do rzeczownika, które nazywa jego cechę i zabarwia wypowiedź emocjonalnie.

Baza słownika nie ma dla tej pary osobnego zdania rozróżniającego - różnicę wyznacza definicja sąsiada powyżej i akapit o najczęstszych pułapkach na początku tej sekcji.

Uosobienie (personifikacja)

Nadanie rzeczy, zjawisku przyrody albo pojęciu cech i zachowań właściwych człowiekowi.

Baza słownika nie ma dla tej pary osobnego zdania rozróżniającego - różnicę wyznacza definicja sąsiada powyżej i akapit o najczęstszych pułapkach na początku tej sekcji.

Opracowania lektur z przykładami

Te same lektury w wersji do kliknięcia - każde opracowanie ma streszczenie, bohaterów, plan wydarzeń, motywy i quiz.

Ta lektura: 156 faktów źródłowych, każdy z odniesieniem do źródła. Jak powstają opracowania

Skąd pochodzą informacje na tej stronie

• Definicja, cechy i wskazówka egzaminacyjna: baza słownika terminów literackich serwisu (34 hasła).
• Opisy lektur, motywy, tematy i czas akcji: opracowania z katalogu serwisu (110 pozycji).
• Fakty źródłowe: baza faktów opracowań; na tej stronie pokazujemy 3 dopasowane zdania z 1 lektury.
• Liczby o arkuszach egzaminacyjnych: informatory CKE obowiązujące w sesji 2027, opisane w dokumentacji produktu.