Potop (fragmenty)

Czas, miejsce i punkt wyjścia

Tło i przestrzeń wydarzeń

Litwa i Podlasie w latach 1655-1656 - dwory szlacheckie, wołoszcz Łowicza i okolice Łaupowa; Rzeczpospolita Obojga Narodów w czasie najazdu szwedzkiego; Kiejdany - miejsce układu Radziwiłła ze Szwedami; Jasna Góra pod Częstochową - klasztor oblężony przez Szwedów w 1655 roku.

Początek historii i zawiązanie akcji

Akcja otwiera się przyjazdem Andrzeja Kmicica do Łowicza i na Wołoszcz Orzy, gdzie panna Aleksandra Billewiczówna oczekuje na jego przybycie, by zawrzeć zapowiedziany mariaż. Kmicic, chociaż prawy i odważny, prowadzi wokół Łowicza rozboje i napady na szlachtę, przez co zraża do siebie Oleńkę i jej ciotkę oraz całą okoliczną szlachtę.

Przebieg wydarzeń i węzłowe wątki

Przyjazd Kmicica do Wołoci

Kmicic przybywa do Wołoci, gdzie Oleńka i ciotka oczekują na niego przed zapowiedzianym mariażem; młody szlachcic stara się zyskać przychylność narzeczonej.

Rozboje Kmicica i zerwanie zaręczyn

Kmicic organizuje napady na szlachtę wokół Wołoci, przez co Oleńka i jej ciotka zrywają z nim stosunki i zmuszają go do wyjazdu.

Przysięga Kmicica na zmianę

Po rozmowie z Oleńką Kmicic składa przysięgę zmiany postępowania i rezygnuje z awantur, podejmując drogę wewnętrznej przemiany.

Układ w Kiejdanach

Hetman Janusz Radziwiłł zawiera układ w Kiejdanach ze Szwedami, poddając Wielkie Księstwo Litewskie królowi szwedzkiemu; początek zdrady narodowej.

Uwięzienie Kmicica i towarzyszy

Kmicic, Roch Kowalski i Wołodyjowski zostają schwytani na progu zdrady Radziwiłła i osadzeni w Kiejdanach.

Ucieczka Kmicica z Kiejdan

Kmicic odrzuca propozycję Radziwiłła i ucieka z niewoli, aby ostrzec króla i walczyć przeciw Szwedom.

Pseudonim Babinicz

Kmicic przyjmuje pseudonim Babinicz, ukrywając swoje nazwisko i przeszłość, by walczyć po stronie królewskiej bez zaprzątania się swoją reputacją.

Obrona Jasnej Góry

Kmicic dołącza do załogi Jasnej Góry, gdzie pod komendą ojca Kordeckiego obrońcy klasztoru odpierają oblężenie Szwedów w 1655 roku.

Wojna partyzancka pod komendą Czarnieckiego

Po obronie Jasnej Góry Kmicic wraz z Wołodyjowskim dołącza do wojsk Czarnieckiego i uczestniczy w wojnie partyzanckiej przeciw Szwedom.

Sława Babinicza

Czyny Kmicica pod pseudonimem Babinicz budzą uznanie i szacunek; zasługi przypisywane są nowemu imieniu, a nie dawnemu nazwisku.

spotkanie z królem na Śląsku

Kmicic udaje się na Śląsk do króla Jana Kazimierza, który przyjmuje go z honorami i uwalnia od zarzutów.

Powrót na front pod Warszawę

Kmicic wraca na front, by walczyć w wielkiej bitwie pod Warszawą w 1656 roku, gdzie wojska Rzeczypospolitej odparły armię szwedzką.

Przeciwność Oleńki i pojednanie

Oleńka dowiaduje się o heroicznych czynach Babinicza, a z czasem pojednanie Kmicica z Oleńką staje się możliwe, gdy jego dobre imię zostaje przywrócone.

Śmierć Radziwiłła i wygnanie Szwedów

Zdrada Radziwiłła domyka się wraz ze śmiercią hetmana; Szwedzi zostają wygnani z kraju, a Litwa wraca pod władzę króla.

Rehabilitacja i triumf Kmicica

W finałowej części powieści Kmicic zostaje przywrócony do czci i uznany za męża opatrznościowego, a jego małżeństwo z Oleńką następuje po zakończeniu wojny.

Finał i rozwiązanie

Finałowe rozstrzygnięcie

Powieść kończy się zwycięstwem wojsk Rzeczypospolitej nad Szwedami, rehabilitacją Kmicica, który zostaje uznany za męża opatrznościowego, i jego pojednaniem z Oleńką; zdrada Radziwiłła zostaje unicestwiona wraz ze śmiercią hetmana, a kraj wraca do wierności wobec króla.