Zemsta

Czas, miejsce i punkt wyjścia

Tło i przestrzeń wydarzeń

Zamek dzielony murem na dwie części: połowa Cześnika i połowa Rejenta Milczka; Ogród zamkowy - miejsce spotkań Klary i Wacława; Pokoje Cześnika i służba mu podległa (Papkin, Dyndalski, Perełka, Śmigalski); Wieś i zamek wzorowane na zamku Kamieniec w Odrzykoniu, akcja pod koniec XVIII wieku (wzmianki o konfederacji barskiej).

Początek historii i zawiązanie akcji

Komedia powstała około 1833 roku, inspirowana jest dokumentem znalezionym przez Fredrę na zamku Kamieniec w Odrzykoniu, który poeta otrzymał w posagu żony. Zamek Kamieniec był własnością dwóch skłóconych ze sobą rodów: Firlejów (dolna część) i Skotnickich (górna część), a zatarg zakończył dopiero ślub Mikołaja Firleja z Zofią Skotnicką z 1630 roku.

Przebieg wydarzeń i węzłowe wątki

Swat Podstoliny

Cześnik angażuje Papkina do pośredniczenia w swatach z Podstoliną, bo sam jest nieobyty z kobietami i boi się zrobienia gafy.

Wyjaśnienie intencji Podstoliny

Podstolina łatwo domyśla się celu spotkania z Papkinem i obiecuje zgodę na małżeństwo z Cześnikiem.

Zlecenie naprawy muru

Rejent Milczek zleca murarzom naprawę muru rozgraniczającego jego część zamku od części Cześnika, co staje się iskrą eskalacji konfliktu.

Rozpędzenie murarzy

Cześnik każe Papkinowi i służbie rozpędzić murarzy; obserwowane jest z okien przez obu właścicieli zamku.

Zaręczyny Klary i Wacława

Wacław i Klara w ogrodzie zapewniają się o wzajemnej miłości; Wacław proponuje porwanie, na co Klara się nie zgadza.

Schwytanie Wacława

Wacław przedstawia się Papkinowi jako urzędnik Rejenta i oddaje się dobrowolnie w niewolę; Papkin przedstawia go Cześnikowi jako wynik własnej odwagi.

Odmowa zgody na pojednanie

Cześnik wyraża upartą odmowę zgody z Rejentem słowami o słońcu stojącym w miejscu i wysychającym morzu, po czym każe Wacławowi wracać do domu.

Historia Wacława i Podstoliny

Wychodzi na jaw, że Podstolina była kochanką Wacława, który oszukiwał ją podając się za księcia; kobieta odrzuca zaręczyny z Cześnikiem.

Egzamin miłości dla Papkina

Klara żąda od Papkina absurdalnych dowodów miłości: pół roku milczenia, rok o chlebie i wodzie i przywiezienie krokodyla.

Pozew sądowy Rejenta

Rejent przygotowuje pozew przeciw Cześnikowi, wymuszając od murarzy fałszywe zeznania i odmawiając im zapłaty za pracę.

Umowa ślubna Rejenta z Podstoliną

Rejent zaproponował Podstolinie umowę, w której Wacław ma się z nią ożenić; za zerwanie umowy zrywający ma zapłacić 100 000.

List wyzywający na pojedynek

Papkin z listem Cześnika wyzywającym Rejenta na pojedynek zostaje sterroryzowany przez pachołków Milczka i zrzucony ze schodów przez służbę.

Testament Papkina

Przekonany, że wino od Rejenta było zatrute, Papkin pisze testament, w którym oddaje gitarę i kolekcję motyli Klarze, a szablę Artemizę temu, kto postawi mu pomnik; prosi o niepłacenie długów.

Zwabienie Wacława listem

Cześnik dyktuje Dyndalskiemu list rzekomo od Klary, lecz nie udaje mu się go napisać przekonująco, więc Wacław zostaje sprowadzony przez sługę i zatrzymany.

Wybór Wacława: lochy albo ślub

Cześnik daje Wacławowi wybór między lochem a ślubem z Klarą; młody Milczek wybiera ślub i w kaplicy czeka już na parę ksiądz.

Pojedynek bez zjawy

Rejent czeka na Cześnika na pojedynek, do którego Raptusiewicz się nie zjawia, a gdy dowiaduje się o ślubie syna, wpada w furię.

Wyjawienie fortuny Podstoliny

Podstolina oświadcza, że cały jej majątek przeszedł na Klarę w dniu ślubu, i że bez umowy z Rejentem pozostałaby bez grosza.

Pojednanie

Klara obiecuje zapłacić 100 000 ze swojej fortuny, dzięki czemu zniknie powód sporu; Rejent i Cześnik się godzą, a szczęśliwe zakończenie jest nieco cyniczne.

Finał i rozwiązanie

Finałowe rozstrzygnięcie

Komedia kończy się pojednaniem Rejenta i Cześnika, do którego dochodzi po wyjawieniu fortuny Podstoliny: majątek przeszedł na Klarę, która obiecuje zapłacić 100 000, przez co zniknie powód sporu. Szczęśliwe zakończenie jest jednak nieco cyniczne, bo pojednanie wynika z interesu finansowego, a nie z autentycznego przezwyciężenia nienawiści.