Przejdź do treści
Lektury Polskie Kanon CKE 2026/2027
Menu
Arkusze CKE
Klasy 1-3 Powieść Epoka: Współczesność 1964 r. Zakres: Wybór Propozycja

Pamiętnik Czarnego Noska

Janina Porazińska

literatura dziecięca, powieść pamiętnikarska dla dzieci

10
Bohaterów
18
Wydarzeń fabuły
7
Motywów literackich
12
Pytań w quizie

Opracowanie w wersji 1 · aktualizacja 26.09.2026 · jak powstają opracowania

Streszczenie w pigułce

Miś opisuje swoje codzienne życie w redakcji czasopisma dla dzieci i odpowiadanie na listy czytelników. Po powrocie z gór do Warszawy miś trafia do redakcji czasopisma dla dzieci, w której pracuje mama Małgosi, tam odpowiada na listy czytelników i spisuje w pamiętniku wszystkie swoje wspomnienia, a po kilku miesiącach pracy w redakcji ponownie wraca do Małgosi.

Streszczenie szczegółowe

Czas, miejsce i punkt wyjścia

Tło i przestrzeń wydarzeń

sklep z zabawkami; redakcja czasopisma dla dzieci; Łazienki Królewskie w Warszawie; las podczas szkolnej wycieczki; wieś Julci pod Warszawą; zagroda wiejska; hala i bacówka na Podhalu; czasy pokojowe, orientacyjnie połowa XX wieku.

Początek historii i zawiązanie akcji

Narracja jest prowadzona w formie pamiętnika pisanego przez pluszowego misia Czarnego Noska, który zwraca się wprost do dzieci. Akcja otwiera się w redakcji czasopisma dla dzieci, w której pracuje mama Małgosi.

Przebieg wydarzeń i węzłowe wątki

Pamiętnik w redakcji

Miś opisuje swoje codzienne życie w redakcji czasopisma dla dzieci i odpowiadanie na listy czytelników.

Wspomnienie sklepu z zabawkami

Miś sięga pamięcią do czasów, gdy stał na wystawie sklepu z zabawkami i czekał na nowy dom.

Zakup misia przez mamę Małgosi

Mama Małgosi kupuje misia w sklepie i podarowuje go córce, co spełnia marzenie pluszaka.

Samodzielne zwiedzanie mieszkania

Zostawiony sam miś zwiedza mieszkanie i wpada w kłopoty z kaloryferem, światłem oraz wodą z kranu.

Spacer po Łazienkach

Wiosną miś idzie z Małgosią i Rozalindą na spacer do warszawskich Łazienek Królewskich.

Samotna noc w parku

Podczas deszczu miś zaczepia się o gałąź i spędza noc w parku, a rano odnajduje go Małgosia.

Wizyta u cioci

Miś jedzie autobusem do cioci Małgosi, gdzie poznaje inne dzieci i zabawki przy wspólnym stole.

Wycieczka szkolna do lasu

Małgosia zabiera misia na szkolną wycieczkę do lasu, gdzie pluszak poznaje leśną przyrodę.

Zgubienie misia w lesie

Strącony plecakiem miś zostaje sam w lesie, a Małgosia odjeżdża przekonana, że jest w plecaku.

spotkanie z Julcią

Zbierająca chrust Julcia znajduje misia, zawija go w chustę i nadaje mu imię Kosmaczek.

Życie na wsi

Miś poznaje pracę w gospodarstwie, zaprzyjaźnia się z psem Bukietem i przyzwyczaja do Julci.

Powrót do Małgosi

Małgosia odnajduje misia na wsi i zabiera go ze sobą, a Julcia dostaje w zamian lalkę.

Wyjazd w Tatry

Rodzina jedzie dorożką na dworzec, a następnie pociągiem w Tatry, gdzie miś zamieszkuje u górali.

Powódź w górach

Wzrasta poziom rzeki, mieszkańcy uciekają, a miś odpływa na psiej budzie i ratuje tonącego zajączka.

Pobyt na hali

Góralska kobieta zabiera misia na halę, gdzie poznaje on bacę, juhasów oraz przygotowywanie serów.

Odnalezienie przez Harnasia

Pies Harnaś wynosi misia z krzaków i zanosi go do góralskiej chaty, skąd dzieci wysyłają list do Małgosi.

Finał i rozwiązanie

Finałowe rozstrzygnięcie

Po powrocie z gór do Warszawy miś trafia do redakcji czasopisma dla dzieci, w której pracuje mama Małgosi, tam odpowiada na listy czytelników i spisuje w pamiętniku wszystkie swoje wspomnienia, a po kilku miesiącach pracy w redakcji ponownie wraca do Małgosi. W żadnym z omówień nie pojawia się motyw śmierci misia.

Bohaterowie utworu

10 postaci

Czarny Nosek

Główny bohater

Tytułowy bohater i zarazem narrator pamiętnika, pluszowy miś opowiadający dzieciom swoje losy.

Cechy i działania:
  • • Czarny Nosek odpowiada w redakcji na listy nadsyłane przez dzieci z całej Polski.

Małgosia

Główny bohater

Mała dziewczynka i pierwsza właścicielka misia, która nieustannie go poszukuje i kocha.

Cechy i działania:
  • • Wiosną Małgosia zabrała misia i Rozalindę na spacer do warszawskich Łazienek, gdzie miś podziwiał park i zwierzęta.
  • • Małgosia odnalazła misia następnego dnia, gdy ten pociągnął Rozalindę za sukienkę i lalka wypadła z wózka.
  • • Małgosia zabrała misia na szkolną wycieczkę do lasu, gdzie pluszak poznawał drzewa, rośliny i leśną polanę.
  • • Małgosia odnalazła misia w gospodarstwie Julci, a miś nie umiał zdecydować, którą z opiekunek kocha bardziej.
  • • Małgosia przyjechała w Tatry zimą i spędziła z misiem święta, podczas których poznał podhalańskie zwyczaje i przebierańców.

Julcia

Główny bohater

Wesoła i pracowita dziewczynka ze wsi

Która znalazła misia w lesie i została jego tymczasową opiekunką.

Cechy i działania:
  • • Julcia nadała misiowi nowe imię Kosmaczek i zatrzymała go w rodzinnej zagrodzie na wsi.

Mama Małgosi

Postać drugoplanowa

Matka Małgosi

Która kupuje misia i pracuje w redakcji czasopisma dla dzieci.

Rozalinda

Postać drugoplanowa

Elegancka i przemądrzała lalka należąca do Małgosi, rywalizująca z misiem o miejsce w wózku.

Franek

Postać drugoplanowa

Starszy brat Julci

Który lubi płatać figle i traktuje misia jak towarzysza zabaw.

Cechy i działania:
  • • Franek, starszy brat Julci, lubił płatać figle, zrobił misiowi kapelusz, a także przymocował go do krowy.

Bukiet

Postać drugoplanowa

Pies należący do rodziny Julci

Który ratuje misia i staje się jego przyjacielem na wsi.

Pan Michał

Postać drugoplanowa

Malarz z redakcji

Który wykonuje dla misia mały pokoik ze sklejki.

Harnaś

Postać drugoplanowa

Duży pies

Który odnajduje misia w górach i zanosi go do góralskiej chaty.

Zajączek

Postać drugoplanowa

Tonący zając uratowany przez misia podczas powodzi w górach, symbol wdzięczności.

Relacje między bohaterami

Kto z kim jest powiązany i co z tego powiązania wynika dla fabuły.

Mapa pokazuje strukturę powiązań - każda linia to jedna relacja opisana niżej.

Czarny Nosek Julcia Małgosia Bukiet Franek Mama Małgosi Rozalinda
Czarny Nosek - Małgosia

właścicielka i podopieczny, więź oparta na przywiązaniu i trosce

Czarny Nosek - Julcia

tymczasowa opieka połączona z wzajemnym przywiązaniem i trudnym rozstaniem

Czarny Nosek - Rozalinda

wspólne zamieszkanie zabawek pełne niechęci i rywalizacji o wózek

Czarny Nosek - Bukiet

przyjaźń między misiem a psem z wiejskiej zagrody

Mama Małgosi - Małgosia

relacja matki i córki, mama kupuje misia i wspiera dziewczynkę

Franek - Julcia

rodzeństwo mieszkające razem w wiejskiej zagrodzie

Plan wydarzeń

18 punktów
1

Pamiętnik w redakcji

Miś opisuje swoje codzienne życie w redakcji czasopisma dla dzieci i odpowiadanie na listy czytelników.

2

Wspomnienie sklepu z zabawkami

Miś sięga pamięcią do czasów, gdy stał na wystawie sklepu z zabawkami i czekał na nowy dom.

3

Zakup misia przez mamę Małgosi

Mama Małgosi kupuje misia w sklepie i podarowuje go córce, co spełnia marzenie pluszaka.

4

Samodzielne zwiedzanie mieszkania

Zostawiony sam miś zwiedza mieszkanie i wpada w kłopoty z kaloryferem, światłem oraz wodą z kranu.

5

Spacer po Łazienkach

Wiosną miś idzie z Małgosią i Rozalindą na spacer do warszawskich Łazienek Królewskich.

6

Samotna noc w parku

Podczas deszczu miś zaczepia się o gałąź i spędza noc w parku, a rano odnajduje go Małgosia.

7

Wizyta u cioci

Miś jedzie autobusem do cioci Małgosi, gdzie poznaje inne dzieci i zabawki przy wspólnym stole.

8

Wycieczka szkolna do lasu

Małgosia zabiera misia na szkolną wycieczkę do lasu, gdzie pluszak poznaje leśną przyrodę.

9

Zgubienie misia w lesie

Strącony plecakiem miś zostaje sam w lesie, a Małgosia odjeżdża przekonana, że jest w plecaku.

10

Spotkanie z Julcią

Zbierająca chrust Julcia znajduje misia, zawija go w chustę i nadaje mu imię Kosmaczek.

11

Życie na wsi

Miś poznaje pracę w gospodarstwie, zaprzyjaźnia się z psem Bukietem i przyzwyczaja do Julci.

12

Powrót do Małgosi

Małgosia odnajduje misia na wsi i zabiera go ze sobą, a Julcia dostaje w zamian lalkę.

13

Wyjazd w Tatry

Rodzina jedzie dorożką na dworzec, a następnie pociągiem w Tatry, gdzie miś zamieszkuje u górali.

14

Powódź w górach

Wzrasta poziom rzeki, mieszkańcy uciekają, a miś odpływa na psiej budzie i ratuje tonącego zajączka.

15

Pobyt na hali

Góralska kobieta zabiera misia na halę, gdzie poznaje on bacę, juhasów oraz przygotowywanie serów.

16

Odnalezienie przez Harnasia

Pies Harnaś wynosi misia z krzaków i zanosi go do góralskiej chaty, skąd dzieci wysyłają list do Małgosi.

17

Święta z Małgosią

Małgosia przyjeżdża w Tatry na Boże Narodzenie i miś poznaje podhalańskie zwyczaje świąteczne.

18

Spisanie pamiętnika

Po powrocie do Warszawy miś trafia do redakcji, odpowiada na listy i spisuje tam swoje wspomnienia.

Czas i miejsce akcji

sklep z zabawkami; redakcja czasopisma dla dzieci; Łazienki Królewskie w Warszawie; las podczas szkolnej wycieczki; wieś Julci pod Warszawą; zagroda wiejska; hala i bacówka na Podhalu; czasy pokojowe, orientacyjnie połowa XX wieku.

Motywy literackie i problematyka

Przyjaźń i więź z zabawką

Książka pokazuje, że pluszowy miś staje się dla Małgosi i Julci prawdziwym towarzyszem, a jego utrata jest dla dziewczynek realnym zmartwieniem, co uczy czytelnika szacunku do ulubionych przedmiotów.

Przykłady z tekstu: Zakup misia przez mamę Małgosi: Mama Małgosi kupuje misia w sklepie i podarowuje go córce, co spełnia marzenie pluszaka.; Dzieci gospodarzy napisały do Małgosi list z wiadomością o odnalezieniu misia, a dziewczynka odpowiedziała, że przyjedzie po niego na Boże Narodzenie.
Motyw w literaturze: Książka, słowo i czytanie →

Tęsknota i rozłąka

Miś wielokrotnie gubi się i zostaje sam, a jego tęsknota za Małgosią oraz jej tęsknota za misiem pokazują dzieciom, jak wygląda rozstanie z kimś bliskim.

Przykłady z tekstu: Wizyta u cioci: Miś jedzie autobusem do cioci Małgosi, gdzie poznaje inne dzieci i zabawki przy wspólnym stole.; Mama Małgosi — Matka Małgosi, która kupuje misia i pracuje w redakcji czasopisma dla dzieci.

Odpowiedzialność i opieka nad słabszym

Małgosia nieustannie szuka zgubionej zabawki, Julcia opiekuje się młodszym rodzeństwem, a miś ratuje tonącego zajączka, co pokazuje różne oblicza troski o innych.

Przykłady z tekstu: Wizyta u cioci: Miś jedzie autobusem do cioci Małgosi, gdzie poznaje inne dzieci i zabawki przy wspólnym stole.; Dzieci gospodarzy napisały do Małgosi list z wiadomością o odnalezieniu misia, a dziewczynka odpowiedziała, że przyjedzie po niego na Boże Narodzenie.
Motyw w literaturze: Praca, obowiązek i odpowiedzialność →

Ciekawość świata i odwaga

Miś mimo lęku wsiada do autobusu, zwiedza mieszkanie i rusza w nieznane miejsca, a jego postawa zachęca młodego czytelnika do odważnego poznawania otoczenia.

Przykłady z tekstu: Samodzielne zwiedzanie mieszkania: Zostawiony sam miś zwiedza mieszkanie i wpada w kłopoty z kaloryferem, światłem oraz wodą z kranu.; W nowym mieszkaniu miś poznał lalkę Rozalindę, która była elegancka, dumna i niezadowolona z pojawienia się pluszaka.

Dom i poczucie przynależności

Niezależnie od tego, gdzie miś trafi, wraca myślami i krokiem do Małgosi, a redakcja i góralska chata są tylko etapami poszukiwań własnego miejsca na ziemi.

Przykłady z tekstu: Odnalezienie przez Harnasia: Pies Harnaś wynosi misia z krzaków i zanosi go do góralskiej chaty, skąd dzieci wysyłają list do Małgosi.; Małgosia — Mała dziewczynka i pierwsza właścicielka misia, która nieustannie go poszukuje i kocha.
Motyw w literaturze: Dom i rodzina →

Polskie zwyczaje i tradycje

Dzięki wędrówkom miś poznaje życie wsi, pracę pasterzy na Podhalu oraz zwyczaje bożonarodzeniowe, co czyni książkę opowieścią o różnorodności polskiej kultury.

Przykłady z tekstu: Święta z Małgosią: Małgosia przyjeżdża w Tatry na Boże Narodzenie i miś poznaje podhalańskie zwyczaje świąteczne.; Małgosia przyjechała w Tatry zimą i spędziła z misiem święta, podczas których poznał podhalańskie zwyczaje i przebierańców.

Empatia i wdzięczność

Uratowany zajączek oraz życzliwi ludzie spotykani przez misia uczą go rozpoznawania dobra i okazywania wdzięczności tym, którzy mu pomogli.

Przykłady z tekstu: Zajączek — Tonący zając uratowany przez misia podczas powodzi w górach, symbol wdzięczności.; Unoszony na psiej budzie miś uratował tonącego zajączka i razem z nim dotarł do suchego miejsca.

Niejednoznaczności interpretacyjne

Który rok należy uznać za rok pierwszego wydania utworu? Rok 1964 jako data wydania książkowego nakładem wydawnictwa Czytelnik, co podają Wikipedia, rekordy bibliograficzne i opracowania lekturowe. Rok 1959, który pojawia się w niektórych zestawieniach i jest datą innego utworu tej samej autorki, Pana Twardowskiego w Czupidłowie. Okres przedwojenny, ponieważ utwór drukowany był najpierw w odcinkach w piśmie dla dzieci Słonko, zanim ukazał się w formie książki; Czym kończy się pamiętnik misia? Według hasła encyklopedycznego podróż misia kończy się w biurze redakcji czasopisma dla dzieci, gdzie pracuje mama Małgosi. Według opracowań lekturowych miś po kilku miesiącach pracy w redakcji ponownie wraca do Małgosi i to jest ostatni akcent pamiętnika; Czy w fabule występuje wątek wojenny lub powojenny? W żadnym z omówień fabuły nie pojawia się wojna, powstanie ani okupacja; wszystkie przygody misia rozgrywają się w czasach pokojowych. Utwór bywa opisywany jako opowieść przedwojenna, a pismo, w którym drukowano go w odcinkach, ukazywało się do września 1939 roku, co łączy genezę tekstu, ale nie samą fabułę, z okresem przed wojną; Jakie imię nosi nowa opiekunka misia i jakie imię otrzymuje sam miś? W większości opracowań dziewczynka nazywa się Julcia, a miś dostaje u niej imię Kosmaczek. W niektórych materiałach pojawia się zdrobnienie Julka, a także błędne utożsamianie nowej opiekunki z Małgosią; Gdzie mieszkała Julcia i gdzie rozgrywa się wiejski epizod? Według opracowania lekturowego Julcia mieszka na wsi niedaleko Warszawy, a miś trafia tam po zgubieniu się w lesie. Według opisu wydawcy miś gubi Małgosię i trafia w Tatry do wiejskiej chatki, gdzie opiekuje się nim Julcia, co łączy wieś z górami; Jak odróżnić narrację misia od narracji autorki? Opracowania zgodnie opisują książkę jako pamiętnik prowadzony w pierwszej osobie przez pluszowego misia, który zwraca się do dzieci. Utwór ma jednak autorkę, Janinę Porazińską, która jest twórcą tekstu i nadaje misiowi sposób mówienia, co bywa mylone z narracją trzecioosobową.

Kwestie sporne to nie błąd opracowania - to miejsca, w których różni badacze czytają tekst inaczej. Na wypracowaniu liczy się nie wybór jednej odpowiedzi, ale uzasadnienie własnego stanowiska argumentami z tekstu.

Baza faktów tego opracowania

Fakty źródłowe
93
Pewność wysoka
73
Źródła sprawdzone
20
Kwestie sporne
6

Każde zdanie tego opracowania jest powiązane z konkretnym faktem z bazy, a cytatów z utworu nie zamieszczamy - treść omawiamy własnymi słowami. 2 twierdzenia odrzuciliśmy jako niepewne, zamiast podawać je uczniowi jako pewnik. Ocena jakości treści: 100/100 (próg publikacji 90/100).

Metodę, kategorie zarzutów fact-checku i ograniczenia opisujemy na stronie jak powstają opracowania . Znalazłeś błąd w tym opracowaniu? Zgłoś go mailem - poprawiamy treść, nie tylko odpowiadamy.

To musisz wiedzieć (pewniaki na sprawdzian)

✓
zakończenie

Po powrocie z gór do Warszawy miś trafia do redakcji czasopisma dla dzieci, w której pracuje mama Małgosi, tam odpowiada na listy czytelników i spisuje w pamiętniku wszystkie swoje wspomnienia, a po kilku miesiącach pracy w redakcji ponownie wraca do Małgosi. W żadnym z omówień nie pojawia się motyw śmierci misia.

✓
postać

Czarny Nosek — Tytułowy bohater i zarazem narrator pamiętnika, pluszowy miś opowiadający dzieciom swoje losy..

✓
postać

Małgosia — Mała dziewczynka i pierwsza właścicielka misia, która nieustannie go poszukuje i kocha..

✓
postać

Julcia — Wesoła i pracowita dziewczynka ze wsi, która znalazła misia w lesie i została jego tymczasową opiekunką..

✓
postać

Mama Małgosi — Matka Małgosi.

✓
fakt

Tło: sklep z zabawkami

✓
fakt

Tło: redakcja czasopisma dla dzieci

✓
fakt

Narracja pierwszoosobowa w formie pamiętnika prowadzonego przez pluszowego misia Czarnego Noska, który zwraca się wprost do dzieci. Autorka pozostaje poza światem przedstawionym i ustępuje głos bohaterowi, dlatego sposób mówienia misia jest stylizowany na dziecięcy, pełen zdrobnień, zdziwienia i humoru.

✓
motyw

Który rok należy uznać za rok pierwszego wydania utworu? Rok 1964 jako data wydania książkowego nakładem wydawnictwa Czytelnik, co podają Wikipedia, rekordy bibliograficzne i opracowania lekturowe.

Quiz sprawdzający znajomość lektury

Pytanie 1 z 12
Poziom: Podstawowy
Punkty:0

Kim jest Czarny Nosek w utworze?

Powiązane lektury, pojęcia słownikowe i narzędzia CKE

Częste pytania o lekturę „Pamiętnik Czarnego Noska” (FAQ)

Kto jest autorem i w jakiej epoce powstał utwór „Pamiętnik Czarnego Noska”? ▼

Autorem utworu „Pamiętnik Czarnego Noska” jest Janina Porazińska. Dzieło powstało w 1964 r. Gatunek literacki: literatura dziecięca, powieść pamiętnikarska dla dzieci.

O czym opowiada „Pamiętnik Czarnego Noska”? ▼

Miś opisuje swoje codzienne życie w redakcji czasopisma dla dzieci i odpowiadanie na listy czytelników. Po powrocie z gór do Warszawy miś trafia do redakcji czasopisma dla dzieci, w której pracuje mama Małgosi, tam odpowiada na listy czytelników i spisuje w pamiętniku wszystkie swoje wspomnienia, a po kilku miesiącach pracy w redakcji ponownie wraca do Małgosi. Pełne opracowanie „Pamiętnik Czarnego Noska” obejmuje streszczenie z podziałem na wątki, bohaterów, motywy literackie i quiz.

Jakie są najważniejsze motywy literackie w „Pamiętnik Czarnego Noska”? ▼

Do najważniejszych motywów w utworze „Pamiętnik Czarnego Noska” należą: Przyjaźń i więź z zabawką, Tęsknota i rozłąka, Odpowiedzialność i opieka nad słabszym, Ciekawość świata i odwaga, Dom i poczucie przynależności. Motywy te są często wykorzystywane w tematach wypracowań maturalnych i egzaminacyjnych.

Kto jest głównym bohaterem „Pamiętnik Czarnego Noska”? ▼

Kluczową postacią utworu jest Czarny Nosek. W utworze występują również m.in.: Małgosia, Julcia, Mama Małgosi.

Zobacz także inne lektury z poziomu: Klasy 1–3

Weryfikacja i lektura źródłowa

Źródła zewnętrzne i materiały CKE do lektury „Pamiętnik Czarnego Noska”

Zweryfikowane zasoby instytucji publicznych, bibliotek cyfrowych oraz informatorów egzaminacyjnych, które poszerzają kontekst lekturowy i historycznoliteracki.