Zbrodnia i kara

Czas, miejsce i punkt wyjścia

Tło i przestrzeń wydarzeń

Sankt Petersburg w latach sześćdziesiątych XIX wieku, biedne dzielnice i domy czynszowe; mała komnata Raskolnikowa w domu czynszowym, opisywana jak szafa lub grobowiec; mieszkanie starej lichwiarki Alony Iwanowny w tym samym domu; karczmy, traktiry i ulice miasta, w których toczy się życie ubogich mieszkańców.

Początek historii i zawiązanie akcji

Rodion Raskolnikow, były student prawa, żyje w skrajnym ubóstwie w maleńkim pokoju w Petersburgu i nosi się z planem zabicia starej lichwiarki. Bohater opublikował artykuł, w którym bronił tezy, że ludzie wybitni mają prawo przekraczać prawo dla osiągnięcia wyższych celów.

Przebieg wydarzeń i węzłowe wątki

List od matki

Raskolnikow otrzymuje od matki list informujący o zaręczynach Dunii z Łużynem i o planowanym przyjeździe rodziny do Petersburga, co nasuwa mu myśl o konieczności ratowania siostry przed poświęceniem.

spotkanie z Marmieładowem

W karczmie bohater poznaje Marmieładowa, który opowiada mu historię własnego upadku i mówi o Sonii zmuszonej do prostytucji, co otwiera przed Raskolnikowem świat nędzy Petersburskiej.

Przygotowanie zbrodni

Raskolnikow rozmyśla plan zabicia lichwiarki, sprawdza okoliczności w jej mieszkaniu, dowiaduje się od Lizawiety o jej nieobecności i przygotowuje narzędzie zbrodni.

Zabójstwo Alony Iwanowny

Bohater zakrada się do mieszkania lichwiarki i zabija ją toporem, a następnie szuka jej pieniędzy, nie pozwalając sobie jednak na przywłaszczenie łupu.

Zabicie Lizawiety

Niespodziewanie wracająca do mieszkania Lizawieta zastaje mordercę, a Raskolnikow zabija także ją, choć wcześniej sam sobie powtarzał, że ofiarą ma być tylko lichwiarka.

Gorączka i pierwsze przesłuchanie

Po zbrodni bohater zapada w gorączkę i majaczy, a wezwanie na komisariat w sprawie długu u lichwiarki stawia go wobec pierwszego kontaktu z policją i strachem przed wykryciem.

Śmierć Marmieładowa

Marmieładow ginie pod kołami dorożki, a Raskolnikow wspiera rodzinę zmarłego swoimi ostatnimi pieniędzmi, co zbliża go do Sonii i jej losu.

Odrzucenie Łużyna

Po przyjeździe matki i Dunii bohater domaga się zerwania zaręczyn z Łużynem, co doprowadza do ostrego konfliktu i ujawnia egoizm narzeczonego.

Rozmowy z Porfirijem

Sędzia śledczy Porfirij Pietrowicz zaprasza Raskolnikowa na rozmowy o jego artykule o prawie ludzi wybitnych do przekraczania prawa i stopniowo osacza go psychologicznie.

Czytanie Ewangelii u Sonii

Raskolnikow przychodzi do Sonii i prosi ją o przeczytanie opowiadania o wskrzeszeniu Łazarza, co staje się kluczową sceną wątku religijnego powieści.

Wyznanie zbrodni Sonii

Bohater wyznaje Sonii, że to on zabił Lizawietę i jej siostrę, a ona przerażona namawia go do publicznego pokutowania i przyjęcia kary jako jedynej drogi ratunku.

Podsłuch Swidrygajłowa

Swidrygajłow, mieszkający w ścianie od Sonii, podsłuchuje wyznanie i odtąd zna sekret Raskolnikowa, co wykorzystuje w kolejnych spotkaniach z bohaterem.

Oskarżenie Sonii o kradzież

Łużyn podstępnie wrzuca Sonii do kieszeni banknot i oskarża ją o kradzież, lecz w obecności świadków podstęp zostaje obnażony, a Dunia trwale zrywa z nim zaręczyny.

Odrzucenie Swidrygajłowa

Swidrygajłow składa Dunii propozycję ratowania brata w zamian za oddanie się jemu, ale ona celnie go odrzuca i pozostaje niezdobyta.

Samobójstwo Swidrygajłowa

Po odrzuceniu przez Dunię i utracie wszelkich życiowych celów Swidrygajłow strzela do siebie, pozostawiając świadectwo pustki życia bez miłości i wiary.

Śmierć Katarzyny Iwanowny

Chora Katarzyna Iwanowna, wypychając dzieci do żebrania na ulicy, umiera w skrajnej nędzy, a Sonia zostaje sama z opieką nad rodzeństwem.

ostatnią rozmowa z Porfirijem

Porfirij Pietrowicz wyznaje bohaterowi, że uważa go za zabójcę, i radzi mu poddać się dobrowolnie, bo przyznanie się złagodzi wyrok.

Publiczna pokuta i przyznanie się

Raskolnikow klęka na placu Siennym i całuje ziemię w geście publicznej pokuty, po czym udaje się do komisariatu i przyznaje się do obu zabójstw.

Wyrok i katorga

Sąd skazuje bohatera na osiem lat katorgi na Syberii, a Sonia jedzie za nim i osiedla się w osadzie przy miejscu odosobnienia.

Śmierć matki

Pulcheria Aleksandrowna choruje i umiera po wyjeździe syna na zesłanie, nie dowiedziawszy się prawdy o zbrodni, którą przed nią ukrywano.

Przemiana nad rzeką

Po ciężkiej chorobie i wizji epidemii na katordze Raskolnikow doznaje wewnętrznej przemiany i nad rzeką pada do nóg Sonii, otwierając się na miłość i nowe życie.

Początek zmartwychwstania

Epilog pokazuje bohatera z Ewangelią Sonii pod poduszką i stopniowe zmartwychwstanie duchowe, które dopiero się zaczyna, bez pełnego zamknięcia procesu odrodzenia.

Finał i rozwiązanie

Finałowe rozstrzygnięcie

W epilogu Raskolnikow na katordze na Syberii przechodzi wewnętrzną przemianę: po ciężkiej chorobie i proroczej wizji pada nad rzeką do nóg Sonii i zaczyna nowe życie z Ewangelią pod poduszką; Dostojewski pokazuje to jako początek, a nie koniec, jego zmartwychwstania duchowego.