Mikołajek

Czas, miejsce i punkt wyjścia

Tło i przestrzeń wydarzeń

Paryż i jego przedmieścia w drugiej połowie XX wieku — świat przedstawiony opowiadań; Szkoła — sala lekcyjna, korytarz, podwórko i boisko, miejsce większości wydarzeń; Dom rodzinny Mikołajka — pokój chłopca, salon, ogród i ogródek przed domem; Domy kolegów — ogród Euzebiusza, mieszkanie Ananiasza, dom Alcesta.

Początek historii i zawiązanie akcji

W opowiadaniu Najmilsza pamiątka klasa przygotowuje się do wspólnego zdjęcia: dzieci mają się ładnie ubrać i uczesać, a do prośby stosują się wszyscy poza Gotfrydem, który przychodzi przebrany za Marsjanina. Podczas ustawiania do zdjęcia dzieci przynoszą z piwnicy skrzynki, brudzą się, kłócą o miejsca i dostają kolejne kary, a cała klasa traci szlabany pod warunkiem, że grzecznie stanie do fotografii; gdy w końcu się ustawiają, okazuje się, że fotograf już sobie poszedł.

Przebieg wydarzeń i węzłowe wątki

1960: pierwsze wydanie książkowe

W Paryżu ukazuje się pierwszy tom cyklu, który zawiera dziewiętnaście opowiadań.

1964: pierwsze wydanie polskie

Polski przekład pierwszego tomu ukazuje się nakładem wydawnictwa, w tłumaczeniu Toli Markuszewicz i Elżbiety Staniszkis.

Zdjęcie klasowe

Klasa przygotowuje się do wspólnego zdjęcia, które nie zostaje wykonane, ponieważ fotograf odchodzi przed ustawieniem się dzieci.

Zabawa w kowbojów w ogrodzie

Zabawa w kowbojów kończy się kłótniami i bójkami, a tata pozostaje przywiązany do drzewa.

Dzień z panem Dubonem

Podczas choroby nauczycielki klasę pilnuje pan Dubon, którego przezwisko wywołuje awanturę i karę dla całej klasy.

Mecz, który się nie odbył

Zaplanowany mecz futbolowy nie dochodzi do skutku, bo Alcest zapomina przynieść piłkę.

Wizytacja inspektora

Wizyta pana inspektora kończy się chwaleniem pracy nauczycielki i ukaraniem całej klasy.

Znaleziony pies

Mikołajek przyprowadza do domu znalezionego psa, który ostatecznie wraca do właściciela.

Nowy kolega z zagranicy

Do klasy trafia cudzoziemiec nazwany przez kolegów Dżodżo, który uczy się od nich niegrzecznych słów i więcej nie wraca do szkoły.

Urodzinowy bukiet

Bukiet kupiony dla mamy niszczeje po drodze do domu, a mimo to mama cieszy się z prezentu.

Dzień z dzienniczkami

Dyrektor przynosi dzienniczki z uwagami, a Mikołajek czuje się zawiedziony obojętnością rodziców.

Wizyta Ludeczki

Wizyta koleżanki kończy się zniszczoną szybą w garażu i sympatią Mikołajka do dziewczynki.

Przygotowania do wizyty ministra

Szkoła przygotowuje powitanie ministra, a klasa Mikołajka zostaje za zachowanie zamknięta w pralni w dniu uroczystości.

Doświadczenie z cygarem

Alcest i Mikołajek palą znalezione cygaro, źle się po nim czują, a w konsekwencji tacie zostaje zakazane palenie w domu.

Przedstawienie dla dyrektora

Próba przedstawienia o Tomciu Paluchu zamienia się w chaos, a nauczycielka postanawia wykluczyć klasę z uroczystości pożegnania dyrektora.

Finał i rozwiązanie

Zakończenie losów bohaterów

Tom nie ma jednego zakończenia, ponieważ składa się z zamkniętych opowiadań, z których każde kończy się własną pointą. Najczęściej pointa wynika z nieporozumienia albo z zawodu: zdjęcie klasowe nie zostaje wykonane, mecz nie odbywa się z powodu zapomnianej piłki, bukiet dla mamy dociera do domu zniszczony, a ucieczka z domu kończy się powrotem na kolację i przełożeniem planów na następny dzień.

Puentujące rozstrzygnięcie

Ostatnie opowiadanie tomu, Uciekam z domu, zamyka całość sceną, w której chłopiec rezygnuje z ucieczki i przekłada ją na kolejny dzień; mimo awantury o spóźnienie na kolację nie ponosi poważnej kary. Kilka opowiadań kończy się poważniejszym akcentem: w Dzienniczkach Mikołajek płacze, bo rodzice nie zwrócili na niego uwagi, a w opowiadaniu o chorobie lekarz zwraca uwagę, że to mama potrzebuje odpoczynku.