Przedwiośnie

Czas, miejsce i punkt wyjścia

Tło i przestrzeń wydarzeń

Baku nad Morzem Kaspijskim - miasto naftowe, w którym Cezary spędza dzieciństwo i młodość; Rewolucyjna Rosja i bolszewicka Moskwa - wędrówki Cezarego w okresie wojny domowej i rewolucji październikowej; Polska lat 1920 - front wojny polsko-bolszewickiej, do którego wstępuje bohater.

Początek historii i zawiązanie akcji

Dzieje Cezarego Baryki zaczynają się w Baku nad Morzem Kaspijskim, gdzie jego ojciec Seweryn prowadzi zamożne życie profesora weterynarii i dzierżawcy roli nafciarza. Ojciec opowiada synowi bajkę o Polsce jako kraju szklanych domów, w którym ludzie mieszkają w krystalicznych budynkach, a życie jest dobrobytem i sprawiedliwością; legenda ta staje się puentą dzieciństwa bohatera.

Przebieg wydarzeń i węzłowe wątki

Dzieciństwo w Baku

Cezary dorasta w Baku nad Morzem Kaspijskim, w zamożnym domu profesora weterynarii, karmiony bajką o Polsce jako kraju szklanych domów.

Wojna w Baku i śmierć matki

W Baku wybucha walka Armenii i Azerbejdżanu; matka Cezarego ginie, a bohater opuszcza rodzinne miasto.

Rewolucja w Moskwie

Cezary przenosi się do Moskwy, gdzie przeżywa rewolucję październikową, głód i terror; jego ojciec ginie jako działacz systemu.

Powrót do Polski

Po śmierci ojca Cezary wraca do ojczyzny w roku 1920 i wstępuje do wojska Polskiego, walcząc w wojnie polsko-bolszewickiej.

Lato w Nawłoci

Po demobilizacji bohater spędza lato w Nawłoci, pogrążając się w sielance ziemiańskiego letniska i pierwszych flirtach.

Sprawa Arefy

Chłop Arefa zostaje skazany za zabójstwo własnego syna; historia odsłania napięcia klasowe i stosunki pan-chłop na wsi.

Przyjazd do Warszawy

Cezary opuszcza Nawłoć i trafia do Warszawy, gdzie podejmuje pracę dziennikarską i wchodzi w środowiska polityczne stolicy.

Spotkanie z Cheńczykiem

Bohater poznaje robotnika Cheńczyka, który szuka kawałka ziemi na własność; spotkanie odsłania biedę przedmieść i bezradność drobnego człowieka.

Śmierć Cheńczyka

Podczas komunistycznej rewolty na przedmieściach Warszawy ginie Cheńczyk; śmierć staje się dla Cezarego dowodem zawodności rewolucji.

Przewrót majowy

W tle powieści dokonuje się Przewrót majowy Piłsudskiego z 1926 roku; Cezary i Gaj rozmawiają o jego sensie i skutkach.

Rozmowa z Gayem

Powieść kończy się rozmową Cezarego z Gayem w 1927 roku: Gaj jedzie do Rosji na uroczystości rewolucji, a bohater pozostaje w Polsce z pytaniami bez odpowiedzi.

Trzeźwienie bohatera

Przez całą powieść Cezary stopniowo traci złudzenia: wobec mitu szklanych domów, rewolucji rosyjskiej, sielanki Nawłoci i ruchu komunistycznego, pozostając w trwałym rozdarciu ideologicznym.

Finał i rozwiązanie

Finałowe rozstrzygnięcie

Powieść kończy się rozmową Cezarego i Gaya w maju 1927 roku: Gaj wyrusza do Rosji na uroczystości dziesiątej rocznicy rewolucji październikowej, a Cezary zostaje w Polsce, zadając pytania o sens rewolucji, o przyszłość państwa polskiego i o drogę do sprawiedliwości. Fabuła nie daje ostatecznej odpowiedzi, a tytułowe przedwiośnie okazuje się metaforą epoki nieustannego wrzenia.